Lof der twijfel: hoe overtuigingen koesteren ...

'zonder fanatiek te worden'

Twijfel aan de twijfel: verbeten aan recht en orde vasthouden, aan science of godsgeloof, wil de agnost niet. Maar zich verliezen in relativisme al evenmin. Zo vinden we de uitweg in de twijfel: "Dat is moeilijker dan geloven." De geestesgesteldheid van een agnost prachtig en logisch krakkemikkig beschreven: "De menselijke functie schijnt van eerstaf als twijfel aan de twijfel gedetermineerd te zijn." De agnost twijfelt aan het meest 'absolute' - G d of 't goddelijke - maar begint wanneer hij met 'n gelovige of 'n atheïst discussieert, onherroepelijk te twijfelen aan z'n eigen twijfel! Deze geestesgesteldheid nog fraaier willen verwoorden? G d maakt de wereld en denkt erbij dat het net zo goed anders zou kunnen zijn?!" G d, de ultieme waarheid en zekerheid, twijfelt terwijl hij de wereld aan 't creëren is: beslist niet 't optimum van
creative design. Dit mogelijkheidsdenken achten sommigen onder ons hoger dan 't 'werkelijkheidsdenken'!

Wat zou kunnen zijn, of wat ook had kunnen wezen, is volgens hen interessanter dan wat is, of werkelijk is geweest. In de wereld van de kunst is dat evident, maar in de wereld van de wetenschap een ketterij. 't Empirisch-wetenschappelijke 'werkelijkheidsdenken' koloniseert ons denken en handelen, schermt 't af tegen 't mo- gelijke dat niet is of was, maar wellicht zou kunnen zijn, of geweest had kunnen zijn. Toch kan 't mogelijke zich ineens aan 't werkelijke nader & echter opdringen, of beter gezegd nog: erin binnendringen & 't van z'n verheven voetstuk stoten.

Dat heet in 't wetenschappelijk onderzoek serendipity. Je bent bezig om iets volgens de methodologische canon te onderzoeken, & dan ontdek je ineens iets waar je helemaal niet op uit was, iets dat afwijkt & 'n geheel nieuwe opening voor 't onderzoek biedt. Voor sommigen was dit wezenlijk: politiek maatschappelijke verschijnse-len definieerde men steeds met de formule 'de kans dat'.

Macht is de kans die 'n persoon of 'n instantie heeft om de 'eigen wil' door te zetten, zonodig tegen de wil van anderen in. Wordt die kans werkelijkheid dan blijft deze onderhevig aan de twijfel! Immers, mensen kunnen op 'n zeker moment weigeren om de wil van de machthebbers te volgen? Onder politici is er weinig ruimte voor twijfel: ze baseren zich op wetenschappelijke uitkomsten van de - vooral economische - planbureaus. Meten is weten, waarbij doorgaans vergeten wordt DAT je eerst moet weten wat je hoe & waarom gaat meten. Politici uiten zelden hun twijfels: ze stralen met oneliners & opmerkingen als 'onderzoek heeft aangetoond dat', zekerheid uit & politici raakten door de financiële crisis niet bevangen door twijfel aan hun economisch inzicht, maar door verbazing & verbijstering. Ook buiten wetenschap & politiek is dit nog steeds actueel: alleen orthodoxe calvinisten & moslims die in predestinatie geloven & zij die menen dat ons leven door de stand van de sterren bij onze geboorte is voorbestemd, zijn blind voor de mogelijkheid DAT alles net zo goed anders had kunnen zijn ...