We sulle scène: sjeiwiedeiwiedoewiedei, alle mense

Is het een ramp dat niemand zich nog langer verantwoordelijk lijkt te voelen voor eigen doen en laten. Dat velen op zoek gaan naar zondebok & zwartepiet? Niet ik, maar die ander! Ook gij, Brutus?! Ecce homo: zie de mens vol van begeren, wensdromen, schuld- & boetegevoelens al of niet opgekropt in nachtmerries, al of niet schuldig in overvolle gevangenissen, hogere boetes, werkstraffen, voetbalrelletjes, demonstraties, terroristen?

De conclusies der neurosofen kunnen naast dat alles zeer verstrekkende gevolgen hebben, maar een echte natuurvolksramp hoeft dat zo nog niet te zijn! Misschien worden we wel wat meer relaxed als we niet overal verantwoordelijk voor zijn zoals eeuwenlang de mode was overal op aarde?

"Vader, vergeef het hun want zij weten niet wat zij doen!" & "Jouw zonden zijn je vergeven!" Zoiets hakt in traditionele fundamentalistische rede.

Maar ook ik geef toe dat er dan inderdaad nogal wat op de helling staat. Vandaar ook dat er filosofen zijn die blijven hopen dat 'n onvrije wil nu niet meteen het einde van alle verantwoordelijkheid zal betekenen. Wie weet of ze wel of niet gelijkhebben? Er zijn nog steeds hele volksstammen die doen aan bloedwraak, broedermoord, blaamcultuur, bonte reeksen beschuldigingen, aanrandingen, verkrachtingen, incest, inteelt, vrouwen- & kinderhandel, lage lonen landen, hoge rente voeten, landelijke leningen, rondhuppelende hypotheken, bonusbeloningen & nijvere netwerkculturen!

Wat zijn de andere stromingen waarin met probeert vrijheid, verantwoordelijkheid en verontschuldiging te vatten? Grosso modo heb je ongeveer 3 stromingen. Van oudsher heb je libertaristen die geloven dat er een oorzaakloze geest bestaat die beslissingen neemt: hersenwetenschap onder-graaft die opvatting meer en meer. Of je kunt denken dat het causale netwerk keuze biedt. De ene keer gaat het die richting uit, de andere keer de andere richting. Op die manier kun je anders handelen. De vraag is echter wel wat je aan die keuze hebt als je er zo geen echte controle over hebt. Want toeval redt verantwoordelijkheid niet. Daarnaast heb je de compatibalisten, die geloven dat een wetenschappelijk mensbeeld geen be-dreiging is voor onze verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid en een vrije wil zouden eigenlijk toch achteraf gezien best wel verzoenbaar zijn?!

Dat laatste klinkt ons sympathiek in de rode oortjes!? Alleen krijg je zo nu wel de volgende vragen op je lokale & globale bordje: kan een robot, hoe complex die ook geprogrammeerd is, ooit verantwoordelijk zijn voor wat hij aanricht? Of kun je een machine die perfect causaal werkt loven of iets verwijten? Ik denk dat verantwoordelijkheid 'n oorzaakloze geest - een 'zelf' als bron - veronderstelt die eigenlijk allang niet meer bestaat.