Vervolgd vd wieg tot i/h graf met vallen & opstaan

QV: Zutphen?

Zonder magistraten voelen de inwoners van Zutphen zichzelf niet meer. Al sinds de 19de eeuw ~ en mogelijk al de vierde ~ is recht-spraak verbonden a/d plaats waar de Berkel i/d IJssel stroomt. 'n Millennium magistratuur laat de gemeente zich niet zomaar afnemen.

Zutphen ziet zichzelf als de stad van rechters, officieren van justitie, advocaten, politie-agenten en gevangenissen. Ook bevindt Neder-lands rechters- & officiers opleiding zich er: "Zutphen heeft naam!", zo stelt burgemeester Arnold Gerritsen (D66). Vanuit zijn werkkamer overziet AG 't statige 's Gravenhof, 't plein met 't stadhuis, de magistratenschool SSR, de Burgerzaal, de Sint Walburgiskerk, 'b sterren-restaurant & 'n historisch stadshotel. Toeristen wandelen eroverheen gewapend met plattegrond & camera's. Zutphen is mooi. Maar AG wil voorkomen datbde binnenstad 'n openluchtmuseum wordt: "Justitie betekent hoogwaardige werkgelegenheid. Die trekt een avant-gardistisch soort van mensen dat actief is in 't culturele leven." De opvallende, maar verloren rechtzaak tegen de staat begin dit jaar, toont hoe verknocht 't stadsbestuur is aan z'n justitiële instellingen. 't Heeft AG persoonlijk geraakt, zegt hij, dat 't Openbaar Ministerie vorig jaar ineens de geplande nieuwbouw afblies & de officieren van justitie naar Arnhem verhuisde. Er was jaren samen aan de plannen gewerkt. Alles wat nu resteert, is 't wettelijk verplichte arrondissementskantoor v/d hoofdofficier. TOCH strijdt de stad verder om justitie te kunnen behouden. Waarom?

't Antwoord op de vraag zou natuurlijk prestigebehoud kunnen zijn. Zutphen & omgeving staan van oudsher bekend als pleisterplaats voor adellijke & rijke families die in rust willen wonen in villa's & kastelen. HIER woonde premier Ruijs de Beerenbrouck in 1933 toen z'n derde kabinet om de rechtbank weetje viel. De streek is 'n Gelderse evenknie van Het Gooi met chique dorpen als Laren, Gorssel & Vorden. HIER leven rijke & bekende Nederlanders nog relatief anoniem. De relatieve rust van Zutphen & omringende dorpen, waarvan Warnsveld in 2005 bij de stad werd gevoegd, staat in schril contrats met de drukke stadsregio Arnhem-Nijmegen. 'n Snelweg zul je in Zutphen niet aantreffen. De laatste poging, de A348 vanaf Arnhem, eindigt abrupt bij Dieren. De komst v/d spoorwegen i/d 19de eeuw verontrustte 't stadsbestuur al, vertelt stads~archeoloog & ~historicus Michel Groothedde: hij stlt dat Zutphen in haar lange bestaan altijd al 'n residentiële stad is geweest!

Notabelen i/d 19de eeuw vreesden dat de trein die sfeer aantastte: "'t Spoor zou leiden tot industrialisatie", zegt AG."Maar 't was tegelijk 'n sneller verbinding met Den Haag, waar zij vaak heengingen. Besloten werd achter 't station 'n park aan te leggen & GEEN industrie!!!

DAT gaf extra glans. Fabrikanten moesten maar naar Deventer!" Juist in DIE tijd werd 'r voor 't eerst gesproken over opheffing van de rechtbank. In 'n concurrentieslag met de arrondissementsrechtbank Deventer trok Zutphen aan 't langste eind: Deventer sloot in 1877.

Toch is Zutphen als justifieerde sindsdien niet meer vanzelfsprekend. Langzaam verdampte de historische rol als juridische Gelderse hoofd-stad. Terwijl elders fabrieken steden lieten groeien, bleef Zutphen kleinschalig. In 'n stadje vol met zeer bedachtzame, vaak adellijke juristen & bestuurders vond men industrialisatie niet passend. Ook was Zutphen onhandig gesitueerd op 'n dekzandrug met aan weerszijden nattigheid: ten westen de IJssel, ten oosten de Baakse Overlaat: tot zestig jaar geleden bij hoog water 'n hoofdig er. DAAR kon je niet bouwen! De kleinschaligheid van Zutphen was de aanleiding voor Donner ('vader van' om in 1933 deze rechtbank met die van Winschoten & Tiel op te heffen, 'steden met minder dan 20.000 inwoners'. Hij zei: "Er zijn reeksen plaatsen te noemen, veel grooter, die reeds thans voor haar rechtbank op een andere plaats zijn aangewezen." Hij noemde Deventer. Jaren later zou zelfs 't Veluwse dorp Apeldoorn Zutphen nog overvleugelen & zelfs nog even op haar rechtbank azen.