Q32 archeologica babylonica chaldeïsme e.d. ~~~~~~

Vooral archeologische vondsten hebben (voorlopig?) aangetoond, dat 't oorspronkelijke Jahwisme veel meer gemeenschappelijk had met de Ka-na'anitische religie dan men vroeger dacht!

[Zie 'IK HEB U GEZEGEND BIJ YHWH VAN SAMARIA & ZIJN ASJERA', religieuze teksten uit 't bo-dem~archief van Oud Israel/Archeologische sporen van Cultus @ OI: ÉÉN GOD ALLÉÉN ...? Over monotheïsme @ OI en de verering v/d godin Asjera!]!

Nieuwe opvattingen onder oudtestamentici zien ook i/d overgeleverde bijbelteksten 't bewijs voor 't bestaan van een complex Jahwisme, dat veel meer met de Kanaänitische Umwelt gemeenschappelijk had dan men aanvankelijk vroeger wilde toegeven.

De profeten hebben niet op-geroepen tot 'n TERUGKEER naar de beginperiode, maar tot 'n NIEUWE ~ en dus controversiële ~ verhouding tot de Kanaänitische godsdienst, waarvan 't Jahwisme vanaf 't begin deel had uitgemaakt. Er is sprake van 'n geleidelijke(r) ontwikkeling van 'n (toenmaals gebruikelijk) polytheïs-tisch verleden via 'n complexe jahwehreligie naar meer monotheïstische waarden, geëntameerd door de profeten & uitgewerkt door de deutero-nomistische hervormers v/d ballingschap.

YAHWEH is, zo blijkt nu 'n "groeiende g d" & 't monotheïsme heeft dan ook dus kennelijk eeuwen nodig gehad om verder uit te kunnen groeien tot volwassenheid. Er heeft waarschijnlijk nooit eerder 'n echt vroeg 'puur Jahwisme' bestaan, behalve in de geest v/d Deuteronomistische hervormers? 't "Jahwehgeloof" dat zíj projecteerden op 't VERLEDEN was in feite 't Jahwisme, dat zijzelf bezig waren te scheppen door hun 'reformatie'!?

't Volkomen UNIEKE van Israëls geloof zit dus niet zozeer in 't feit, dat 'r al heel vroeg in de menselijke geschiedenis 'n "Visie op G d" is ontstaan als de ENIGE ECHTE UNIVERSELE UNIEKE, die zich aan Avra(ha)m & Mosjeh in 'volle glorie' had geopenbaard: 't uitzonderlijke schuilt juist in 't langzame rijpingsproces, dat heeft plaatsgebonden bij Israëls profeten, waarin zich de unieke bete-kenis van YAHWEH, die men al eeuwenlang had 'gekend' als 'n 'stamgod' van kleine groepjes 'rondzwervende nomadische herders & handelaars uit de woestijn', LANGZAAM EENVOUDIGER/complexer manifesteerde: 't Jahwisme is als 'n prachtige bloem, die is opgebloeid uit de wilder plan-ten van de oeroude natuur~religies!

't Geloof in Jahweh staat daarom niet alleen antithetisch tegenover de natuurreligies, maar is er ook de enig echte oorspronkelijke vrucht van?! Er is continuïteit met de andere religies van die tijd, omdat men Jahweh aanvankelijk zo ongeveer op dezelfde manier vereerde als ASTARTE, BAÄL & EL, 'de stamgod' die 'de voortgang v/h 'garandeerde'!?

Tegelijkertijd is er echter ook discontinuïteit, juist
omdat men langzamerhand ging inzien & beseffen, dat Jahweh niet TOTAAL SAMENVALT met o.a. 'de loop v/d natuur' & óók niet DE vertegen-woordiger is v/h recht v/d sterken, maar dat hij de g d is v/d geschiedenis, die zich voortdurend inzet met al wat in 'hem/haar/het' was, is & zo ook zal zijn voor 't heil & 't geluk van mensen: men is Jahweh gaan zien als 'n ware vriend, die dag & nacht 'meetrekt' in 't wel en wee van zijn volk & die als bondgenoot opkomt vooral voor 't recht van de zwakkeren. Op de duur mondde dat uit i/d ontdekking van YHWH's transcendentie, z'n/d'r eenheid & enigheid & vooral 'mededogen & barmhartigheid'/'geduld & liefde'.

Er ontstond zelfs 'n speciale ethiek, die later zo verwoord zou gaan worden in & door de profeten. Die 'beleving v/d vruchtbaarheid v/d natuur werd opgenomen in 'n nieuw kader van recht & mededogen. Vroeger of later 'komen we daar aan': daarover gaat 't in 't vervolg van deze interviews net zoals we 't daar ook EL eerder & vaker over hadden: mensenrecht.