naakte mydimeerduidigheid & de aankleding van g d?


~*~

BIJ HET
vertaalwerk
staat de kenner van de brontekst
voortdurend voor de vraag welke betekenis van een woord
of een zinsnede in de oorspronkelijke tekst
moet worden
gekozen?

In ELKE taal
kunnen woorden
MEER dan EEN betekenis hebben!
DEZE potentiele meerduidigheid wordt opgelost
door de context of door de
buitentalige situatie ...
Zo kan
het Hebreeuwse woord jad de betekenis hebben van 'hand',
'macht', 'leiding', 'afdeling' & 'gedenkteken'.
Vertalers zullen dan uit de context
afleiden WELKE KEUZE ze uit het
aanbod van betekenissen
moeten maken.

ER ZIJN
echter OOK gevallen
waarin bijbelvertalers na rijp beraad
tot de conclusie moeten komen
dat de meerduidigheid die ZIJ in de brontekst constateren,
OPZETTELIJK is?

DEZE
meerduidigheid
is dan niet een feit vanwege
de verschillende betekenissen van een woord
in een bepaalde taal, maar vanwege de verschillende betekenissen
van een woord in een bepaalde
TEKST!

Deze
meerduidigheid
kan in de tekst een bepaalde functie hebben,
bijvoorbeeld het oproepen van meerdere associaties TEGELIJK,
en de vertaler streeft er dan naar om deze meerduidigheid
als KENMERK van de BRONTEKST
te handhaven in
de vertaling ...

ZO
hebben de vertalers
van het boek Prediker
in 5:14 om beoogde meerduidigheid te bewaren
gekozen voor de vertaling
"NAAKT is zo iemand uit de moederschoot gekomen, en even naakt
keert hij terug."
['ka'asjer jatsa mibeten imo arom
jasjoev lalechet kesjeba oemoemah lo-jisa va'amalo sjejoleech bejado']
& {'niets van wat hij heeft verworven
en in handen dacht te hebben,
neemt hij mee'} ...
In deze brontekst gaat het
ZOWEL om de schoot van de biologische moeder als de schoot van 'moeder aarde'.
DEZE
ambiguiteit
is een tekstkenmerk,
dat dus moet worden behouden!
Explicitering is hier daarom onjuist,
en ook nonnodig,
omdat de voorstelling van de aarde als oermoeder
algemeen bekend
mag worden
verondersteld?

DOOR
HET TAALVERSCHIL
zal het overigens lang niet ALTIJD mogelijk zijn
om meerduidigheid
op een verantwoorde manier in de vertaling
te BEWAREN ...

WANNEER
de brontekst onduidelijk is,
mag de vertalers deze onduidelijkheid niet oplossen,
TENZIJ de tekst op de EEN of Andere manier
in de loop van de tijd onduidelijk
is geworden.

Twee voorbeelden
illustreren het verschil tussen deze twee vormen
van onduidelijkheid.

In HAND 18:17
wordt Sostenes,
een lid van het synagogebestuur,
vastgegrepen en afgeranseld.

De brontekst
maakt niet duidelijk
of 'de Joden' of
Andere inwoners van Korinte
hem overmeesteren:
DEZE onduidelijkheid blijft bewaard
door het gebruik van het woord
'omstanders':
"Toen
grepen de omstanders met z'n allen
Sostenes vast ...'

ANDERS
is het in PRED 12:4cd
['wanneer ...
het fluiten van de vogels ijl van toon wordt,
wanneer hun lied verzinkt'] ...
{'vejakoem lekol hatsipor
vejisjachoe kal-benot
hasjir'} ...
Hier
munt de brontekst niet echt uit
in helderheid.
De tekst laat minstens drie interpretaties toe
[de nbg-vertaling van '51
heeft bijvoorbeeld: 'als ... de stem hoog wordt
als die van een vogel'];
[de nbv van '05 maakt ervan:
'als het fluiten van de vogels ijl van toon wordt,
wanneer hun lied versterft'];
[of:
'when men rise up
at the sound of birds,
but all their songs
grow faint'];
kortom:
het gaat over ouderdom,
EN DAN is bijna ALLES
[on]mogelijk
'geworden'?
Je staat wel vroeg op,
maar je HOORT
de vogels niet meer
zingen ...

Volgens
de analyse van de vertalers
is de tekst hier echter niet zozeer problematisch
omdat er meerduidigheid als tekstkenmerk meespeelt,
maar omdat de tekst in de loop van het overleveringsproces
onduidelijk is geworden.
OMDAT de onduidelijkheid hier geen tekstkenmerk is,
mag deze in de vertaling niet worden gehandhaafd?
De vertalers moeten daarom zoeken naar
de meest WAARSCHIJNLIJKE oplossing
voor war er tijdens de overlevering
van de tekst onduidelijk is
geworden.

Wat
MIJ betreft,
is juist het leuke aan ALLE teksten
dat ze multi-interpretabel zijn:
je kunt er van alles en nog wat van maken
afhankelijk van jouw intentie ~
MISBRUIK
door letterlijk op te vatten
wat figuurlijk is bedoeld,
letterlijk te nemen
wat de BEDOELING is van
de beeldspraak,
archaismen
VERVANGEN door
neologie,
'alles
voor zoete koek
[van kaft tot kaft]
aannemen',
'er helemaal niets
[kletskoek!]
van geloven',
'de hele bijbel
nooit lezen',
OF
er 'elke dag met je neus inzitten'
en er
'wat dan ook' van
maken ...

Kortom:
bij de vraag of ONDUIDELIJKHEID in de tekst
al dan niet BEDOELD is,
is het ZINVOL om ook het VERSCHIL
tussen broncultuur & doelcultuur
te betrekken!

DIT verschil kan ertoe leiden
dat een passage bij woordelijke vertaling
ONDUIDELIJK wordt
OF aanleiding geeft tot VERKEERDE
interpretatie{s}?

WANNEER er
sprake is van een taalkenmerk,
dan moet naar een andere passende formulering
worden gezocht,
omdat de vertaling niet onduidelijker mag zijn
dan de brontekst ...

ZO hebben de vertalers
van Prediker een adequate oplossing
gezocht voor een probleem
dat zich in PRED 3:5ab
voordoet.
In 3:5 kun je een voorbeeld vinden
waar de context de doorslag
heeft gegeven bij de keuze voor
een bepaalde vertaling.
Het eerste deel van dit vers
is als volgt vertaald:
"Er is een tijd om te ontvlammen
en een tijd om te verkillen."
Letterlijk staat er:
"Er is een tijd om stenen weg te werpen
en een tijd om stenen te
verzamelen."
{'et lehasjliech avaniem
ve'et kenos avaniem'} ...
Het is voor ons
als hedendaagse lezers niet meer duidelijk
wat de tekst hier PRECIES wil zeggen
[als je jong bent dan gooi je vrolijk met stenen,
maar als je ouder wordt dan verzamel &
leg je steentjes op de graven van anderen,
die jou zijn voorgegaan,
of worden ze op JOUW graf
gelegd!] ...

De
OVERIGE verzen
van DIT gedeelt {3:1-8}
zijn echter grotendeels WEL duidelijk,
en het is daarom niet waarschijnlijk dat vers 5 in de oorspronkelijke tekst OOK onduidelijk is.
Het is WAARSCHIJNLIJKER dat de tekst voor ONS onduidelijk[er] is geworden door het grote[r] verschil tussen 'onze' cultuur
en de cultuur van
Prediker?!

HIER
hebben de vertalers ervoor gekozen om de ene metafoor
te vervangen door
de andere.

Anyway:
in deze voorbeelden
wordt een belangrijk uitgangspunt voor de "NBV" zichtbaar:
VERTAALPROBLEMEN moeten in de vertaling ZELF
worden opgelost.

Het is
in ieder geval
NIET de bedoeling geweest
om de vertaling duister te laten
[laat staan totaal onbegrijpelijk te maken of te 'verkrachten']
en/of in allerlei aantekeningen & 'pepernoten' te zeggen
wat de EIGENLIJKE betekenis is van
de tekst [of wat die allemaal wel eventueel
'zou kunnen zijn'] ...

DAT
moet je
zelf maar uitmaken:
ik geef alleen maar
mijn 'eigen' [momentele] mening
[naast die van 'allerlei'
anderen].

engelengel
19 dec 2005 - bewerkt op 18 apr 2008 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 81 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende