mydivertalen & ~interpreteren vashti/esther/mordy


*
~~
~*~
@*@
!@*@!
~!@*@!~

HEERLIJK
AVONTUURLIJK
gedroomd
onder het slapen
en bijna alles weer snel
vergeten ...

Hoewel?

WAT
IS
vertalen?

Vermoedelijk
de meest complexe activiteit
die het menselijk brein
kan
verrichten!

Waarom
zou vertalen
zo'n extreem complexe
bezigheid
zijn?

Dat
komt
doordat elke afzonderlijke taal
al een bijzonder ingewikkeld systeem is;
en wanneer we zo'n ingewikkeld systeem proberen om te vormen
tot een tweede [al even ingewikkeld] systeem,
dan krijgen we onvermijdelijk te maken
met een astronomische
hoeveelheid
variabelen.

Vandaar de complexiteit.

~

Vertalen
is dus niet
het vervangen van woorden in de ene taal
door woorden in de andere
taal!

Dat
blijkt wel
uit de vele pogingen die zijn ondernomen
om vertaalwerk door computers
te laten uitvoeren.

Hoewel
berichten over computervertalingen
zeker al sinds de jaren zestig
herhaaldelijk in de pers opduiken
[en wat duikt daar niet in op?],
hebben computers nog altijd geen correcte vertalingen
kunnen leveren.

Dat
komt
doordat alle pogingen
om automatische vertalingen te produceren
uitgingen van de opvatting dat vertalen een kwestie zou zijn van
het toepassen van een aantal sytactische regels
en een lexicon?

Dat het
zo eenvoudig niet ligt,
zal in de volgende mydiverhaaltjes misschien
iets duidelijker
worden ...

~

Wie
een tekst vertaalt
kan zich niet beperken
tot een interpretatie van losse woorden alleen,
want de betekenis van een tekst
komt nu eenmaal
niet tot stand
op basis van losse woorden:
het totaal is MEER dan de som
van de delen!

OOK
de 'zin' is niet toereikend
als vertaaleenheid.

Een
praktisch
bewijs daarvoor wordt geleverd
door het feit dat twee identieke zinnen
in EEN & Dezelfde tekst
slechts bij hoge uitzondering
ook tweemaal identiek
vertaald worden.

WAT
is dan
WEL een vertaaleenheid
als woorden en zinnen niet
voldoen?

DAT
zijn tekstgedeelten
met voldoende
context!

Door
de tekstsamenhang
onstaat betekenis
en alleen door de tekstsamenhang
kunnen de formele kenmerken van de tekst
ook echt ZICHTBAAR
worden ...

Kortom:
de CONTEXT is
doorslaggevend!

~

Teksten
kunnen worden opgedeeld
in een aantal samenhangende passages
[soms 'textemen' genoemd],
die als basis voor de interpretatie
en de weergave
in vertaling
dienen.

Bepaalde
elementen
zijn belangrijker
dan andere.

Dat
kunnen
referentiele elementen zijn
[kenmerken die naar de buitentalige
werkelijkheid verwijzen],
maar ook connotatieve elementen
[die betrekking hebben
op de gevoelswaarde
van de tekst]
of formele elementen
[zoals klanken en
zinsstructuren].

~

KLANK-
aspecten
staan meestal
nogal LAAG in de hierarchie
[tenzij ze overheersend zijn;
bijvoorbeeld rijm in poezie
& RAP?];
DEZE zullen
in de vertaling dan ook meestal
verdwijnen?

OOK
de zinsstructuur als zodanig
speelt doorgaans geen
bepalende
rol!

~

Het is
de taak
van de vertaler
om in de eerste plaats
de tekst als geheel
te interpreteren,
daarna de tekst in samenhangende gedeelten
op te splitsen
en binnen die afzonderlijke passages
vast te stellen
WELK kenmerk
[van inhoudelijke of
formele aard]
de hoogste plaats
in de hierarchie
heeft.

Vertalen
is dus altijd interpretatie,
gevolgd door het maken van
keuzes.

Een
competente vertaler
bepaalt WAT
het hierarchisch belangrijkste element
in het texteem is
en geeft DAT weer in de doeltaal
met de middelen die de doeltaal
ter beschikking heeft,
daarbij rekening houdend met
de samenhang met
de andere textemen die
gezamenlijk
de tekst
vormen.

Een
vertaling
vereist dus altijd
een voorafgaande
analytische interpretatie
van de brontext,
op basis van ALLE door
de tekst aangeboden
taalelementen.

VANDAAR
ook
bijvoorbeeld
het gebruik
in 'mijn'
mydiverhaaltjes
van:
g d & G D,
en liever niet God, goden
en/of 'engelen' &
'duivels';
'rijk g ds op aarde' &
'dope' e.d.
i.p.v. "Koninkrijk der Hemelen" &
"Heilige Sacramenten" of dergelijke
naar mijn smaak 'vervormende'
begrippen;
DUS ook
Yehosjoea,
Yesjoea &
Yesjoe of YESJ
in plaats van Jesus
e.d.;
'geest' &
"[Heilige] Geest";
zwevende geest, waaiende wind
en heel diep
ademhalen en 'menswordend',
vergevend & geestelijk
'scheppend' bezig
"ZIJN":
VIA
creatieve
benaming en
'vervolmaking'
in
WOORD & DAAD:
licht & dag,
duisternis & nacht,
ochtend & avond als symboliek ~
beeldende elementen
van ons dagelijks
mydileven
als dagboekaniers en
'loslopende/varende/zwevende
zeeschuimers & piraten/geuzen/zwervers/wrakhout'
op de oceanen des '{r}evolutionairen'
levens ...

~

AL
sinds jaar en dag
bestaat dan ook de neiging
om onderscheid te maken tussen
'letterlijke' & 'vrije'
vertalingen.

DIT
onderscheid
wordt vaak gebruikt
met als achterliggende gedachte
dat 'letterlijke' vertalingen betrouwbaar zijn
en 'vrije' vertalingen
'mooi', maar niet
getrouw?

HET
misverstand
dat er een gedwongen keuze bestaat
tussen mooie, maar niet getrouwe vertalingen enerzijds
en lelijke, maar getrouwe vertalingen anderzijds
is sterk gestimuleerd door de Italiaanse filosoof Benedetto Croce,
die bovendien de opvatting was toegedaan dat vertalen eigenlijk NIET
mogelijk is, met name het vertalen
van poezie
niet!

Volgens Croce
staat elke taaluiting op zichzelf
en kan zo'n uiting niet worden gereproduceerd
ZONDER dat er wezenlijk veranderingen optreden.
Croce legde daarmee de nadruk op de onherhaalbaarheid
- en dus de onvertaalbaarheid -
van een
tekst.

In
ZIJN opvatting
zijn [vooral] poezievertalingen belle infideli,
nieuwe kunstwerken die losstaan van de oorspronkelijke tekst,
of brutte fideli, waarbij het artistieke karakter
verloren
gaat.

Een
vertaling
van poezie, aldus Croce,
kan nooit recht doen aan zowel inhoud
als vorm.

De
opvatting
dat een 'letterlijke' vertaling
getrouwer is dan een 'vrije' vertaling
berust echter op een misvatting;
de idee namelijk dat het zoveel mogelijk overnemen
van de woordenschat en de syntaxis van de brontaal
tot een zorgvuldige weergave in de doeltaal
leidt.

In
WERKELIJKHEID
is een vertaling die de brontext woord voor woord volgt onbetrouwbaar,
juist omdat - zoals we hiervoor & -boven al hebben gezien -
losse woorden en grammaticale structuren bij het nieuwe
vertalen een relatief ondergeschikte rol
spelen ...

De
vertaaleenheid
is immers NIET zozeer het woord of de 'zin',
maar de tekstsamenhang binnen een
groter geheel!

~

Wie
van de ENE
taal in de Andere wil vertalen
en zich voorneemt steeds een bepaald woord
uitsluitend met een overeenkomstig woord weet te geven,
brengt een onzekere en onduidelijke vertaling
voort?

DEZE
methode is onjuist:
de vertaler moet in de eerste plaats
de gedachte duidelijk
maken
[...]
& soms
moet EEN woord
door MEER woorden worden weergegeven,
en soms meer woorden
door EEN woord,
terwijl sommige uitdrukkingen
moeten worden weggelaten
en andere toegevoegd,
opdat de GEDACHTE
duidelijk wordt
EN
de uitdrukkingswijze
kenmerkend voor de taal
[zingeving/interpretatie & 'menswording']
waarin wordt
vertaald!

ELKE
mydivertaling
moet dan dus ook
[naar mijn smaak] doeltaalgericht zijn:
moet een vertaling klinken als een myditekst die oorspronkelijk
in de doeltaal geschreven
is.

engel
cool!blozencool!

liefdesverdrietverliefdliefdesverdriet

10 dec 2005 - bewerkt op 17 apr 2008 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 81 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende