my body has been a good friend but now I have to .


'over
morele autoriteit
in plaats van
g d'
...


De Verlichting
zoekt de nieuwe autoriteit in de Rede,
zoals we hebben kunnen zien in vorige mydiverhaaltjes.
Daarmee is nog niet alles gezegd, want de Rede,
[net als g d] als constructeur,
als principe van maakbaarheid,
wordt op MEER dan EEN manier door de Verlichting
ten tonele gevoerd.
Ik hoef dat nu en hier niet allemaal
opnieuw uit te pluizen,
de veelheid van visies is samen te vatten in de stelling
dat de Rede moet doen
wat het 'goddelijk' gezag in de kerkelijk-christelijke traditie deed:
zorgen voor motief,
voor grondslag en voor universele geldigheid
van de code als morele code:
als publieke moraal!

Laten we kijken
terwijl het nog regent hoe die opdracht wordt aangepakt:
ik geef weer een paar voorbeelden
ter illustratie.

Volgens
de Franse filosofen,
[de zogenaamde Encyclopaedisten]
moet de Rede zich laten leiden door de wetenschap.
De menselijke natuur KAN door wetenschappelijk onderzoek worden blootgelegd
[en/of toegedekt?]
en welk handelen het beste bij die natuur past,
moeten we dus maar aan wetenschappers
toevertrouwen?

ZO krijg je een publieke moraal
die niemand tegen de haren in strijkt, integendeel,
goed gedrag is wetenschappelijk vast te stellen, en ze is tegelijkertijd universeel,
want mensen zijn nu eenmaal mensen.
Wetenschap is, in DEZE gedachtegang dus,
de nieuwe, plaatsvervangende
Autoriteit!

KANT
neemt DAAR volstrekt afstand van:
wetenschap brengt ons niet bij moraal.
Om DAAR bij uit te komen moet de Rede zich door zichzelf laten leiden,
ze is van huis uit moreel van aard, praktich, zoals K. haar noemt, en daarbij universeel:
zij maakt de "Menschheit" [denk aan Plato's 'paardheid']
van de mens uit.

Moraal is niet een kwestie
van berekenen wat het ons oplevert [DAT wordt een 'indien ... dan' moraal!],
OOK niet een kwestie van gevoel [zoals de Schotse moralisten willen]
maar luisteren naar de praktische Rede als laatste autoriteit ['das Gesetz in mir']:
handel ZO dat je zou kunnen willen dat de richtlijn van je handelen voor ALLE mensen
moreel geboden zou zijn.

DAT is de universaliseringsregel
die een mens bij de imperatief brengt die categorisch is
en niet [meer alleen] voorwaardelijk.


De contracttheorieen
geven de Rede weer een ANDERE taak.
Mensen zijn mensen en laten zich leiden door [vermeend] eigenbelang.
Maar omdat daarmee de oorlog van allen tegen allen [en alles] ontketend zou worden,
zoals Hobbes al duidelijk maakte, is het REDELIJK dat ze een pact sluiten.
Moraal is 'redelijk' voorzover ze op welbegrepen eigenbelang stoelt,
uit te leggen als contract tussen vrije deelgenoten
aan de 'moral community'.

Op DIE redelijkheid
berust OOK haar autoriteit:
je snijdt je hoogstwaarschijnlijk in je EIGEN vingers als jij je DAAR niet aan houdt.
Moraal op basis van welbegrepen eigenbelang heet bij de Engelsen dan ook:
'rational morality'
...

Om NOG
een voorbeeld te noemen:
het utilisme gaat ervan uit dat mensen aan elkaar 'gelijk' zijn
op het punt van het zoeken naar 'genot'
en het vermijden van 'lijden', en publieke moraal bestaat dus
in het zoveel mogelijk bevrediging
voor zoveel mogelijk mensen produceren [of als alternatief:
voor zoveel mogelijk mensen
zoveel mogelijk pijn
verminderen]!

De moraal maakt de consument tot producent,
die samen met anderen [vooral ook] zichzelf helpt.
DAT 'genot', merk ik erbij op, is dus eigenlijk niet platvoers bedoeld.
hoeft dat althans niet te zijn
...

"G D" kan OOK 'genot' zijn:
was voor iemand als Augustinus zelfs het 'hoogste genot'?
Maar DAT daargelaten: een PUBLIEKE moraal die ALLEN dient, ALLEN VAN NUT IS,
is de meest redelijke moraal die zich laat denken;
ze gaat van altruistische principes uit [wat ik voorsta, is wat Yesjoea bedoelde]
en kan op universele instemming
rekenen?



Ik laat het nu maar
bij deze voorbeelden:
we kunnen ze opvatten als MODELLEN
die werden [en worden] nagevolgd door latere generaties.
Er zijn ook nog MEER contracttheorieen, er zijn allerhande kantianen
en utilisten in soorten & kleuren,
ZELFS de idee van de Encyclopedisten
is niet helemaal verlaten als we aan het behaviourisme
van Skinner denken, en bij ALLEMAAL laat zich het 'basispatroon'
van hun grote voorganger(s) & 'navolgers'
terugvinden.



WAT
ERVAN TE ZEGGEN?
Het "LIJKT" aardig gelukt
om de autoriteiten van kerk en staat
te vervangen door een nieuwe autoriteit,
die de publieke moraal van een min of meer
degelijk fundament
voorziet.

En
DAT was toch
- vanaf Aristoteles -
HET Probleem dat DE Ethiek
wilde oplossen?

Er IS
WEL wat mee veroverd,
we komen er vast wel weer [alweer!] op terug?
Maar eerst wil ik nog even trachten te laten zien
wat eraan mankeert [de lucht blijft toch wel grijs vandaag]:
"I've got nowhere else to
go to", dus misschien
tot straks of
later.

@
15 jun 2006 - bewerkt op 23 mei 2008 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 81 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende