Karen Armstrong 'bijbel' blz. 173 Andere geleerden

pasten hun sceptische, kritische methode op de Bijbel toe: Baroech/Benedictus de Spinoza was 'n sefardische jood van Portugese afkomst, geboren in het liberale A'dam. Hij had mathematica, astronomie & fysica gestudeerd & merkte dat hij die niet meer in overeenstemming kon brengen met zijn religieuze overtuigingen. In 1655 verwoordde hij zijn twijfel voor het eerst en bracht daarmee grote teweeg in de joodse ge-meenschap! De flagrante tegenstrijdigheden in de bijbelboeken bewezen volgens hem dat de tekst niet van goddelijke oorsprong kon zijn; het concept van openbaring was een misvatting en er bestond geen 'bovennatuurlijke godheid' - wat de mensen 'God' noemden was doodgewoon de natuur zelf? Op 27 juli 1656 werd Spinoza door de synagoge in de ban gedaan: hij zou de eerste in Europa worden die een succesvol leven leidde 'buiten een gevestigde godsdienst om'! Hij verwierp het conventionele geloof als een weefsel van 'ongerijmde mysteriën' & streefde nu nog veel liever naar wat hij noemde 'zaligheid' door het ongehinderd aanwenden van de menselijke 'wetenschappelijke' rede.

Spinoza bestudeerde de historische en literaire achtergronden van de bijbelboeken met een nog niet eerder vertoonde objectiviteit.

Hij was het met Ibn Ezra eens dat Mo-sjeh onmogelijk de hele Pentateuch kon geschreven, maar ging nog verder en beweerde dat de voorliggende tekst het werk was van een aantal verschillende (anonieme) auteurs: hij werd zo dé pionier v/d historisch-kritische methode. Moses Mendelssohn (1729-1786), de briljante zoon van 'n arme Thora-geleerde in Dessau, was ietwat minder radicaal: ook hij was gegrepen door de moderne seculiere wetenschap, maar evenmin als Locked had hij enige moeite met de aanvaarding van 't concept van 'n welwillende God ('g d', dat was voor hem iets 'vanzelfsprekends'. Hij was de grondlegger v/d HASKALA, 'n joodse variant van 'verlichting' waarin 't jodendom wordt voorgesteld als 'n rationeel geloof dat prima aansluit bij 't moderne denken: "G d" had zich op de berg Sinaï geopenbaard in een stelsel van wetten (zie ook Hammoerabie e.d.), NIET in een reeks leer-stellingen, & daarom betrof de joodse religie alleen maar ethische kwesties & werd het denken volkomen vrijgelaten?! Voordat joden het gezag van de bijbel aanvaardden, maar dienden zij zich op rationele gronden te overtuigen van de juistheid ervan: het is moeilijk om hier nog een vorm van godsdienst in te herkennen ~ MM probeerde 't jodendom in 'n rationalisch keurslijf te dwingen waaraan iedere spiritualiteit ontbrak?

Niettemin waren vele joden, de zogenaamde MASKILIEM of 'verlichten', bereid om hem te volgen: ook zij snakten ernaar om aan de intellectuele beperkin-gen v/h getto te ontsnappen, zich i/d niet-joodse gemeenschap te mengen & de nieuwe wetenschappen te beoefenen - hun geloof beschouwden zij veel liever als 'n volkomen privézaak!