IS ['myDi'~bijbel]vertalen wel mogelijk?

~*~

NU
ZOU JE
kunnen denken:
deze 'mydi'-discussie
over vorm en inhoud geldt
voor literaire vertalingen,
maar niet voor vertelingen
van zakelijke teksten -
want DAARBIJ komt het,
zo denkt menigeen,
alleen op de inhoud aan
en niet op
de vorm.

Dit
onderscheid
tussen soorten vertalingen
is echter niet houdbaar.
In de eerste plaats
is taal zonder 'vorm' ondenkbaar:
ELKE taaluiting van WELKE aard
en in WELK genre ook
is een combinatie
van vorm en
inhoud.

In de
tweede plaats
bestaat er zoiets als een specifiek 'literaire' taal
die wezenlijk van 'gewone' taal
verschilt.

Zogenaamde
'technische' teksten
zijn bepaald geen simpele opsomming
van losse
woorden.

Er
bestaat
geen cruciaal verschil tussen
[het vertalen van] literaire
& niet-literaire
teksten.

Men
denke
bijvoorbeeld
aan een amusant voorval
uit de jaren dertig,
toen de Schotse dichter Hugh McDiarmid {sic!}
een gedicht publiceerde
over een zeemeeuw,
dat door de critici juichend werd ontvangen
en beoordeeld werd als
een perfect voorbeeld van
expressionistische
poezie.

Het was
enigszins genant
dat McDiarmid vervolgens
bekendmaakte
dat hij de tekst
letterlijk
had overgenomen
uit een ornitologisch handboek
en alleen de typografie
had aangepast.

-

De
gedachte
dat er een wezenlijk verschil bestaat
tussen [het vertalen van]
literaire en technische teksten
gaat stilzwijgend uit
van de vooronderstelling
dat er twee fundamenteel verschillende
taalsystemen bestaan:
EEN systeem
dat bepaald wordt
door de verwijzing
naar de buitentalige werkelijkheid
en dat universeel is,
en een tweede systeem
dat door zijn eigen structuur
wordt bepaald
en autonoom
is.

DIT
standpunt
botst echter
met de in de linguistiek
algemeen aanvaarde opvatting
dat het taalteken niet rechtstreeks
naar de buitentalige werkelijkheid
verwijst, maar een
niet-scheidbare combinatie is
van vorm en
betekenis ...

-

Bovendien
stuit je op problemen
wanneer je dit onderscheid
probeert toe te passen
op concrete
teksten!

Er zouden
dan immers
teksten moeten zijn
waarbij inhoud en vorm
zich niet van elkaar laten scheiden
EN teksten waarbij dat
WEL mogelijk is?

Ondanks
veelvuldig onderzoek
heeft men echter nooit kunnen vaststellen
dat er in kwalitatief opzicht
verschil bestaat tussen bijvoorbeeld literaire
& niet-literaire teksten;
in BEIDE tekstsoorten kunnen dezelfde
taalkundige kenmerken
voorkomen!

Daarentegen
is WEL geconstateerd
dat OOK in zakelijke teksten
de vorm van het taalgebruik
een belangrijke rol
speelt ...

-

De
tweedeling
tussen literaire & niet-literaire teksten
berust in feite op een denkfout:
de taal [of het taalgebruik] van de tekst
wordt verward met het doel van de tekst
en de interesse
van de
lezer.

Aangenomen mag worden
dat de lezer van een literair werk
behalve aan de inhoud
OOK waarde hecht aan de vorm van de tekst
omdat hij een ESTHETISCHE
gewaarwording wil ondergaan;
iemand die bijvoorbeeld een economisch rapport leest,
zal daareentegen hoofdzakelijk of uitsluitend
zijn geinteresseerd in
de inhoud.

De
houding
van de ['mydi']-schrijver,
[laat staan] -lezer
is echter niet hetzelfde
als de taal van de tekst
ZELF.

-

IS
[bijbel]vertalen
wel
mogelijk?

De
opvatting
dat vorm en inhoud niet,
of niet altijd,
van elkaar gescheiden kunnen worden,
heeft soms tot de conclusie geleid
dat vertalen onmogelijk is
of dat sommige teksten
ONVERTAALBAAR
zijn.

OOK
de aard van de taal
speelt daarbij een rol:
zijn talen autonoom en dus in feite onvertaalbaar,
OF zijn ze wezenlijk overeenkomstig
en DUS
vertaalbaar?

Dit lijkt misschien
een schijnprobleem,
gezien de immense hoeveelheid vertalingen
die in de loop der tijden
geprodueerd is.

De vraag
zou dan ook MOETEN luiden:
zijn volledige of equivalente vertalingen
altijd mogelijk?

DIE vraag
kan positief beantwoord worden!
OOK AL is het ONMOGELIJK
om ELK element van de brontekst
in de vertaling weer te geven,
vertalingen ZIJN betrouwbaar wanneer ALLE functionele,
hierarchisch belangrijke elementen van de brontekst
erin zijn opgenomen ...

-

De discussie
in de voorgaande 'mydiverhaaltjes'
heeft belangrijke consequenties voor het vertalen
van de bijbel {EN onze 'eigen' epistels in tijd & ruimte}?
Al eerder bleek dat er geen wezenlijk onderscheid is
tussen verschillende
soorten teksten.

Of het nu
het vertalen [of aanpassen
en/of beschrijven]
van een technisch handboek betreft,
van een 18de-eeuwse roman, van een bijbeltekst,
of van onze eigen hersenspinsels & -omeletten:
in ALLE gevallen
gaat het om teksten
die
A)
geschreven zijn
in een natuurlijke menselijke taal;
B)
ingedeeld kunnen worden in 'textemen'
die als geheel moeten
worden geinterpreteerd en
vertaald;
C)
zowel formele
als inhoudelijke aspecten hebben;
D)
waarbij het ENE aspect
belangrijker is dan het Andere ~
het is de taak van de 'mydi'-schrijver/lezer/vertaler/'regeerder'
om de belangrijkste aspecten prioriteit te geven
in zijn/haar 'vertaling' ...

~

VERTALEN,
ook 'bijbelvertalen',
is het overzetten
van een brontekst
in een doeltaal
[vergelijkbaar
met het verwoorden
van onze 'gevoelens, gedachten,
daden & ervaringen' e.d.
in voor onszelf
& anderen
'min of meer'
begrijpelijke
entries?!] ...

Aan
de brontekst
[het 'origineel']
moet recht gedaan worden
door elementen die van belang zijn
weer te geven met de middelen
die de doeltaal daartoe
ter beschikking
heeft!

We
'scheppen
een wereld van belang
en van betekenis'
en trachten die zodanig
weer te geven dat 'het'
IETS met onszelf en/of anderen
DOET ...

Hierbij is,
zoals
hiervoor reeds
1001-voudig gebleken is,
een afweging nodig
tussen brontekst
en brontaal,
omdat alleen in het licht van de brontaal
het eigen karakter van de brontekst
zichtbaar kan
worden.

Datgene
wat vastligt {...}
in onze vuistgrote
'grijze massa'
is menselijkerwijs gesproken
in principe
de 'schatkamer'
van ons bestaan:
van daaruit reageren we
op alle denkbare
& imaginaire wijzen
naar binnen en naar buiten
op de 'bespiegelingen'
die zich aan ons voordoen,
EN speelt zich af
wat we ooit plachten te omschrijven
in termen als 'hemel' & 'hel',
'goden, godinnen
& duivels',
en dat
vertegenwoordigd NU
ons keuzepotentieel tussen
'goed & kwaad' ...

Taal
&
vertaling
zijn
daarbij
[in myDi!]
onmisbare
werktuigen
die voortkomen
uit die universele
[min of meer bekende]
BRON ["G D" zo je wil]
die ons kan voeren
naar [een onbekend]
veelkleurig
"DOEL":
'the medium
is the message' &
de bekende middelen
alleen
kunnen het
onbekende doel
'heiligen',
en dat
vereist 'enig besef'
van ons
verleden omdat we
ZONDER
die 'vertaling'
geen zinvoller
toekomst kunnen
ontwikkelen.

~@~