Uit de laatste bijdrage van JG {in drie delen} ...
ALSOF, zoals i/d 19de eeuw Romantiek & Idealisme, dit keer katholiscisme & neocalvinisme TE lang, TE hoog over de mens gedacht hebben?! Uit DIE reactie verklaar ik 't huidig enthousiasme voor de gedachte dat mensen, niet anders dan alle planten & allerlei andere dieren, onderworpen zijn aan de evolutie & DUS niet (meer) zoiets hebben als 'n zg. "vrije wil" ...
Twee denkers uit de 19de eeuw, Kierkegaard & Nietzsche, hebben me altijd gefascineerd. Pas door Safranski ben ik erachter gekomen WAAR die fascinatie vandaan komt. In 't voornoemde dilemma: "DENK JE HOOG OF LAAG OVER DE MENS?", namen zij 'n bijzondere positie in. Kierkegaard schreef vernietigend over 't "hoge denken" i/d gezapige prediking van z'n Deense volkskerk, die de gelovige 'n eeuwig plekje i/d hemel toezegde. Nietzsche hakte in op z'n voormalige vriend Richard Wagner als 'r aan 't slot van diens opera Parcival ineens zicht is op 'n hoge, eeuwige bestemming voor 'de held'! Maar minstens even vernietigend waren beiden over al wie klein v/d mens dachten. Friedrich N. Noemde hen 'beschavingsfilisters', burgerlijke hufters, & pleitte voor 'n menselijke voornaamheid, die aan zichzelf EN de aarde trouw blijft. SK zag in Avraham 'n geloofsheld, die bij 't offer van Yitschak de moed had om over de ethiek (der kleindenkers) heen DE sprong te wagen v/h 'vertrouwen in g d'. SK & FN dachten ZOWEL groot over de mens als tegelijk klein. Ze zagen 'm 'klein', dwz. NIET als drager van eeuwigheid. En TEGELIJK 'groot': de mens kan in zichzelf 'n vonk ontsteken & zo voornaam, authen-tiek, waarachtig "VRIJ" worden.
DIE tussenpositie spreek me buitengewoon aan. De mens als wezen met 'n vanzelfsprekende eeuwige bestemming is me TE massief, te ZELFVERZEKERD ook. Anderzijds miskent 't TE 'kleine denken' TEZEER 't unieke karakter v/d mens, z'n vrijheid, z'n verantwoordelijkheid om van z'n leven 'iets te maken'.