uit de trouwe verdieping van religie & filosofie:
~*~
negen
eeuwen rashi ~
vandaag precies 900 jaar geleden overleed RASHI
de beroemdste bijbelcommentator aller tijden:
deze Jood, die indirect Luther tot inspiratie diende, verdient opnieuw belangstelling en hier & daar wordt hij al
herontdekt
-
-
De Bijbel
lijkt populairder dan ooit
sinds delen van het 'myDiBoek der Boeken' 3300 jaar geleden
door MOSHE werden opgeschreven.
MAAR MET het geven van de Torah ontstond OOK het eerste commentaar.
Eeuwenlang werd dit commentaar enkel mondeling doorgegeven:
schriftelijk vastleggen was
verboden.
-
Maar in
200 na Christus
was deze mondelinge traditie [mishnah] door de slachtpartijen
onder rabbijnse geleerden bijna verdwenen.
Daarom besloot de leider van het Sanhedrin [Israels Hoge Raad]
het verbod naast zich neer te leggen en de mishnah,
inclusief de latere commentaren [gemara],
op te schrijven.
ZO ontstond
de talmoed.
-
RASHI,
een acroniem voor Rabbi Shlomo ben Isak {1040-1105}
werd geboren in Troyes en wordt door de eeuwen heen als de meest gezag-hebbende bijbel- & talmoedcommentator ter wereld beschouwd.
Iets wat niet alle kerken & moskeeen nu al snel
toe zullen geven?
-
VOOR
zijn geboorte
werd Rashi al aangekondigd als een edelsteen,
die OOIT de wereld met zijn wijsheid zou verlichten.
Volgens een bekende legende was Rashi's vader, een vrome jood & wijnboer, in het bezit van een kostbare
diamant.
-
De steen was ZO uniek
dat verschillende christenen hem graag wilden kopen.
Maar toen hij hoorde dat men de steen als oog wilde gebruiken
in een christelijk beeld, wees hij ieder aanbod resoluut van de hand!
DAT was afgoderij!
-
Om de steen
TOCH in handen te krijgen,
werd Rashi's vader aan boord van een schip gelokt en gedwongen
om de steen af te geven.
-
Toen hij DAT doorhad,
gooide hij de diamant in zee en zei - naar waarheid -
de steen niet langer in zijn bezit te hebben.
OP DAT MOMENT klonk een stem uit de hemel en riep:
"U, Isak, zult een zoon krijgen, die als een schitterende edelsteen
de wereld zal verlichten
met zijn wijsheid!"
-
Veel christenen
zullen wellicht hun schouders ophalen bij het horen van de naam Rashi. Een islamitische naam? Een joodse geleerde?
Nooit van gehoord!
-
Maar WELK
bijbelcommentaar men ook ter hand neemt,
ALTIJD klinkt de stem van Rashi erin door.
De commentaren op de Lutherbijbel, de King James Version & onze 'eigen'
Statenvertaling zouden ZONDER Rashi nooit hun diepte hebben gekregen,
omdat Rashi de bron was voor alle
andere commentators.
-
OVER
zijn jeugdjaren
is weinig bekend,
maar uit zijn geschriften blijkt dat Rashi naast zijn gebruikelijk opvoeding
ook veel kennis bezat over landbouw, veeteelt & wijnbouw
en DAARNAAST een helder inzicht had in het bankwezen en het internationaal handelsverkeer.
Bovendien blijkt Rashi goed op de hoogte te zijn geweest van allerlei ambachten, gewoonten en gebruiken
in zijn 'myDitijd'.
-
NA zijn
studies in Mainz & Worms
aan de vermaarde talmoedscholen in het Rijnland,
moest hij plotsklaps terug naar Frankrijk
omdat zijn vader tijdens de aanloop tot de eerste kruistochten
door christenen was vermoord en hij het bedrijf van zijn vader
moest overnemen.
LATER stichtte hij
ZELF een talmoedschool in het Noord-Franse Troyes.
NAAST wijnboer en leraar was hij schrijver van commentaren
die nationaal en internationaal zoveel indruk maakten dat Rashi's invloed
allengs groter werd en de faam van de Rijnlandse scholen naar de tweede plaats verdween.
-
Rashi had drie dochters.
Misschien was het voor hem wel een teleurstelling dat hij geen zoon kreeg,
maar zijn dochters bewees hij met dit 'gemis' waarschijnlijk een grote dienst:
hij droeg zijn kennis aan hen over [en vervolgens aan zijn kleinzoenen].
Deze dochters gingen de geschiedenis in als de geleerde dochters van Rashi.
-
ZIJ waren
uitzonderlijk begaafd en trouwden alledrie met talmoedgeleerden, terwijl hun kinderen de traditie van hun grootvader
hebben voortgezet.
-
EEN van zijn dochters
deed dienst als zijn prive-secretaris en was goed in gevoerd in de tora- & talmoedgeschiedenis, omdat zij tijdens ziekte of afwezigheid van haar vader zijn wetenschappelijk werk en correspondentie moest overnemen.
-
Rashi's
invloed was ZO groot
dat een jood die hem niet had bestudeerd, eeuwenlang als een schandvlek voor het jodendom gold.
En tot in de 19e eeuw was kennis van Rashi nog steeds HET criterium voor joodse cultuur en
beschaving.
-
Rashi's stijl
is niet alleen erudiet en verhelderend, maar OOK eenvoudig.
Men zou het populair-wetenschappelijk kunnen noemen.
DAAROM is zijn werk niet alleen maar interessant als naslagwerk voor geleerden en bijbelexegeten, maar vormt het OOK een praktisch commentaar voor de geinteresseerde
leek!
-
In de Middeleeuwen
moesten christenen zich noodgedwongen wel tot Rashi wenden, omdat zij ZELF GEEN auteurs van naam hadden, die over ZO'N diepgaande kennis van het Hebreeuws en over zoveel inhoudelijke bronnen beschikten als Rashi.
-
In de 14e eeuw
was Nicolaas van Lyra [1270-1349] de ENIGE onder de christelijke denkers
die er openlijk vooruitkwam Rashi te raadplegen.
Op grond daarvan noemde anderen hem honend 'de aap van Rashi',
terwijl ZIJ hetzelfde deden, maar NIET publiek wilden toegeven
dat ze de jood Rashi
plagieerden.
-
Een populair rijmpje uit de 16e eeuw luidde:
Si Lyra non lyrasset, Lutherius non saltasset, 'als Nicolaas van Lyra de lier niet had gespeeld, zou Martin Luther niet hebben gedanst'.
Lyra's hoofdwerk werd intensief door Luther geraadpleegd voor zijn eigen bijbelvertaling uit 1534.
-
Voor Rashi
vormde de oorspronkelijke, letterlijke tekst het uitgangspunt voor zijn commentaren.
In principe wilde hij de mystieke betekenis van de tekst buiten beschouwing laten:
dat zegt hij ook letterlijk.
-
TOCH geeft hij OOK
regelmatig verklaringen waaruit blijkt dat hij over VEEL MEER 'geheime kennis' beschikt dan hij over veel meer geheime kennis beschikt dan hij in zijn toracommentaren
kwijt wil?
-
Algemeen neemt men aan,
dat Rashi OOK een gedegen kabbalist was:
door de sterke nadruk op de letterlijke betekenis van de Bijbel echter en het openlijk vermijden van andere, mystieke verklaringen, laadde hij echter NIET de 'verdenking' op zich,
zich met kabbalistische praktijken
bezig te houden ...
-
-
ONDER
HET MOM van een terloopse,
filosofische verwijzing kon hij echter indirect ook
naar de diepere lagen van de Tora,
de mystieke inhoud,
verwijzen:
maar net als elke kabbalist
sprak hij hier nooit OPENLIJK over.
HOOGUIT maakte hij soms een korte opmerking in de trant van:
"DIT is voor hen die het begrijpen,
ZIJ zullen "het"
begrijpen!"
De rest was taboe.

Met dank aan Karin Daalderop
