ronde, ovale & vierkante mydiballen en trefpuntjes

Jammer voor filosofen dat onze moraal zo beestachtig is? Is de naaste belangrijker dan de vreemdeling & blijkt daaruit dan ook de dierlijkheid van onze moraal? Zijn wij mensen op deze planeet echt de enigen die een moraal kennen? Apen en honden kennen het verschil tussen goed en kwaad dondersgoed volgens Midas Dekkers in Trouw. Klopt dat eigenlijk wel & is de menselijke moraal wel of niet afgeleid van de dierlijke? Allemaal vragen die je op je ontbijtbordje kunt krijgen via 't mydiisme ...

Voor Aristoteles, onder meer de vader v/d biologie, was het nog/al duidelijk: de mens is 't enige levende
wezen dat een gewaarwording heeft van goed en kwaad, recht en onrecht. En dankzij deze waarden is de mydimens dan ook vervolgens in staat tot samenleven? Bioloog & allesdeskundige Midas Dekkers is het daar niet helemaal mee eens [met wat trouwens wel?]: volgens hem is de moraal die ons van de dieren zou onderscheiden juist uitgesproken dierlijk! Je kunt met beide standpunten meegaan, aldus Bas H., fi-losoof & hoogleraar 'publiek begrip v/d wetenschap' a/d uni van L.. Aristoteles heeft 't niet alleen over de
moraal, maar ook over de gewaarwording van die moraal. Daarin zijn mensen inderdaad uniek: we hebben
besef v/d moraal, we kunnen erover praten & hem heroverwegen. Dat kunnen andere dieren niet, & in die zin heeft Aristoteles gelijk? Maar 't primaire gevoel voor goed & kwaad is niet uniek voor de mydimens ...

Andere dieren hebben dat oordeelsvermogen ook: ik ben ervan overtuigd dat ook ons morele gevoel heel
erg intuitief & 'beestachtig' is. Je zou er dan dus eigenlijk ook ziekte, chaos, gezondheid & schoonheid aan
toe kunnen voegen wat mij betreft. Andere wetenschappers [en wie niet?] kunnen daar weer heel anders over denken, ook dat is typisch menselijk: uit 't feit dat de reflectie bij [andere] dieren [& mensen] ont-breekt, kunnen we juist afleiden dat zij geen 'moraal' hebben, want 'n moraal zonder reflectie is geen mo-raal!? 'n Dier kent geen tijd [althans niet in de zin die mensen daaraan plegen te hechten]. Dat wil zeggen
dat ze niet ons besef van verleden & toekomst kennen, enkel 'n altijddurend heden? Dat ontneemt 'n dier
de mogelijkheid om de grote morele emoties, zoals schuld & wroeging, te ervaren. Dieren kunnen wel een gedrag vertonen dat in onze ogen moreel lijkt. De zorg van 'n hondenmoeder voor haar pups bijvoorbeeld
kan ons uitermate ethisch voor- en overkomen. Maar ze heeft geen morele dilemma's, ze maakt ueber-haupt geen keuzes, ze handelt meestal volkomen instinctief? Voor zover er moraal is in de wereld, is die dan dus ook typisch menselijk! Misschien zijn er wel buitenaardse wezens [weten wij veel?!] die 'n moraal kennen, maar op 'onze' planeet zijn wij toch echt [lijkt het] de enigen. De bal stuitert heen & weer tussen de hete brij & de koude pap: wat begon met stokken & stenen heeft zich razendsnel {?} ontwikkeld tot 'n
boeiende bezigheid met kledingstukken, instrumenten, machines, vaar-, rij- & vliegtuigen vol met balzak-ken & hangborsten, knutsels & frutsels waarmee we schijnbaar alle kanten uitkunnen met onze etiketjes?!

Veel wijst erop dat onze morele oordeelsvorming in hoge mate beestachtig is, zowel van oorsprong als van
karakter. Met andere woorden: moreel gedrag zit ons in de genen & dat is dan ook heel goed te zien aan de manier waarop wij met andere soorten omgaan zoals ook Midas D. betoogt. We zijn de grootste vrien-den over het algemeen met wezens die dezelfde genen bezitten als wij, soortgenoten dus, maar met aller
-lei anderssoortige wezens gaan we aan de andere kant behoorlomp lomp om & dat geldt voor de andere
dieren ook: binnen de eigen soort is er een morele code, maar tegenover andere soorten kennen ze geen
genade. Kortom, ingebouwde ontstaande veranderlijke normen & waarden 'toevallig' vol overlevingsdrang.

Eigenlijk gaat 't zelfs nog veel verder: we zijn geneigd om mensen van ons eigen clubje voor te trekken.

Iemand die uit NL komt is voor ons belangrijker in de meeste gevallen dan iemand die uit de VS komt ...

Rationeel gezien is dat moreel verwerpelijk, maar we denken & handelen wel voortdurend zo & dat doen we dan vanuit ons 'diepste' wezen: dichtbij staat 'hoger' op ons verlanglijstje dan ietwat 'verder weg' & die
'naaste' is daarom dan ook 'belangrijker' dan al die vreemdelingen van elders die we nog niet kennen ...
ook hieruit blijkt de 'dierlijkheid' van onze moraal: voor dieren is 'n eigen groep heilig & zijn anderen vaak
gezien als 'vijanden'. Evolutionair biologen hebben veel experimenten gedaan waarin mensen morele di-lemma's voorgelegd kregen. Dat levert [minstens] twee inzichten op. Ten eerste blijken mensen over de hele wereld ongeveer dezelfde morele keuzes te maken. Moraal is minder nauw verbonden met de cultuur
dan we geneigd waren om te denken voorheen. Ten tweede blijken mensen die keuzes bliksemsnel te maken, net zo snel als we bepalen of 'n zinnetje grammaticaal al of niet kloppend is & bij andere analyse
blijkt dan dat die keuzes vaak helemaal niet rationeel te onderbouwen zijn ~ als we de proefopstellingen
ietwat veranderen, dan kiezen mensen totaal anders, zonder dat daar logische redenen voor zijn: 't zijn dus natuurlijke intuities. Ons lichaam & ons brein 'kiezen' vaak alreeds voordat we er echt over nadenken.

't Verbaast ons dan dus ook helemaal niet dat mensen in grote lijnen ongeveer hetzelfde blijken te kiezen
omdat dat komt doordat 'n cultuur niet kan functioneren als niet aan bepaalde basiswetten & voorwaarden
is voldaan - zoals 't verbod op incest, moord [e.d.] door Freud geformuleerd als de grote cultuurstichtende
taboes. Maar de bijkans universele morele regels die daaruit naderhand verder voortkomen zijn dus geen
'natuurwetten' meer. Natuurwetten beschrijven de natuurlijke loop der dingen, bijvoorbeeld: water stroomt
naar 't laagste punt! Menselijke{r} wetten beschrijven niet meer zozeer hoe iets verloopt, maar schrijven ons voor hoe dingen zouden moeten lopen? Meestal komt dierengedrag dus voort uit natuurwetten & ons
'mensengedrag' uit 'mensenwetten' ~ gedeeltelijk tenminste. En wat verder de snelheid van oordelen be-treft: ook dat is niet echt zo vreselijk verbazend? Mensen kunnen inderdaad heel snel morele keuzes ma-ken: ik denk alleen dat je daar niet uit kunt concluderen dat het daarom 'n natuurlijke intuitie betreft ...

Als we met elkaar spreken, dan handelen we ook bliksemsnel. Spontaan produceren we volzinnen [en/of
'n onsamenhangend gebrabbel, gebabbel, geklets & gezwets]: in ieder geval bedenken we razendsnel zo
ook nieuwe woorden & kunnen we fouten corrigeren, aanpassen, veranderen, omturnen & anders bijstellen.

Maar dat betekent nog niet dat die taal als 'n natuurlijke intuitie 'zomaar' uit onze hersenen komt zonder
dat we regels volgen. We volgen juist voortdurend heel veel regels. En die regels zaten aanvankelijk nog niet in onze genen. Die zijn aangeleerd. En we beheersen ze with a little bit of luck zo goed, dat 't spreken
vanzelf lijkt te gaan. Terwijl 't toch 'n uitermate kunstmatig proces is. De snelheid zegt dus niets over die mate waarin iets al of niet aangeleerd is of 'natuurlijk'. Natuurwetenschappers zijn 't erover eens dat men-selijke moraal is ontstaan volgens evolutionaire processen, waarbij 't meest succesvolle gedrag verder kon
worden doorgegeven. Daardoor zijn we dan ook meestal best wel in meerderheid goedwillende, brave & o
zo aardige mensen in staat tot alle goeds [& onder ietwat andere omstandigheden ook tot alle slechts?]!

't Is nu eenmaal wel 't handigst als je elkaar kunt vertrouwen & niet alsmaar je toevlucht hoeft te nemen
tot merkwaardige hogere machten en/of duistere complotten her & der & overal in religies & in politiek ...

't Lijkt erop dat filosofen altijd al nogal grote moeite hebben gehad met dit idee? Ze hoopten dat moraal
te beredeneren viel & zo bedenken ze 'n complete moraalleer, zoals bijvoorbeeld Kant heeft gedaan ...?!

Maar zo'n leer is lang niet in alles in overeenstemming met onze intuitieve moraal. Onze oordeelsvorming
die heel erg snel & heel vreselijk uniform blijkt te werken, is nu eenmaal meestal niet zo goed te berede-neren zoals wel 't geval lijkt te zijn bij ietwat exacter wetenschappen met alle hoogmoed die daar bijkomt?

Dat is misschien jammer voor de filosofen [de 'vrienden der wijsheid'], maar 't is nu eenmaal niet anders:
onze moraal is & blijft beestachtig, bij wilde beesten af, banaal opportunistisch, huichelachtig populistisch!

't Enige wat we nu nog kunnen doen ~ & dat is zeker best wel de moeite waard ~ is 'n dun rationeel schil-letje over die moraal aanbrengen, 'n soort van vernislaagje dat beschermend & verschonend kan werken,
bijvoorbeeld door rechtssystemen te ontwikkelen waarin we onze ongepolijste morele intuities alsvanouds
'n beetje trachten te nuanceren & verder te verfijnen of te 'vervolmaken' [pollens!]? Er is geen natuurlijke
moraal: hoogstens 'n natuurlijke ontstaansgeschiedenis van de moraal. Je komt klaar maar nooit totaal.

Have a nice day & maak er maar weer wat van asjekan: 't is maar net hoe je 't bekijkt & waar 't op lijkt ...