myDi: Iedereen roept maar wat ... {trouw@rel&fil}.

In de Verlichting werd voor 't eerst betoogd dat iedereen de vrijheid moest hebben om te denken wat hij/zij wilde.

Historicus Jonathan Israel onderzoekt de erfenis van dat idee & laat zien dat 'n zekere dosis lelijkheid inherent is aan 'n werkelijk publiek debat.

"IEDEREEN ROEPT MAAR WAT"!

'SV belicht JI:
'Tegenwoordig heeft iedereen overal 'n mening over.'

Zelden zijn deze woorden bedoeld als neutrale constatering, maar meestal als klacht. Tot voor kort verwezen ze meestal naar 't publieke debat over de multiculturele samenleving.

DAT
zou door toedoen van Pim Fortuyn ('Ik zeg wat ik denk!' zijn ontaard in 'n kakafonie aan meningen. Anno 2011 zijn 't vooral economen die verzuchten dat 't volk van alles roept over de eurocrisis ('Geen cent meer naar Griekenland!' zonder verstand van zaken.

Hun nijvere suggestie: laat 't nu maar (voortaan weer gerust) aan de experts over! 't Staat buiten kijf dat de bijdragen aan 't debat in kwaliteit zeer verschillen. Maar is 'r inderdaad sprake van 'n schadelijk populisme zoals sommige critici menen?

We moeten op z'n minst terughoudend zijn met deze ferme conclusie, zo blijkt uit 't nieuwste boek v/d Britse historicus Jonathan Israel, 'Democratic Enlightenment'.

'n Stevig rumoer is nu eenmaal inherent aan ons maatschappijtype. En basis voor dat 'stevige rumoer', zo weet JI, is te vinden i/d Verlichting ~ 't werkterrein van deze historicus. Niet dat JI expliciet ingaat op 't hedendaagse debat ~ hij blijft per slot van rekening historicus. WEL is 't betoog van JI des te bruikbaarder als je bedenkt hoe vaak & gemakkelijk naar 'de Verlichting' wordt verwezen. En lang niet altijd terecht.

De behoefte aan 'n definitie is groot. Volgens JI is de kern van deze intellectuele stroming, waarvan hij 't epicentrum in 't 17de eeuwse NL situeert, de overtuiging dat dingen gerechtvaardigd moeten worden in plaats van op blind gezag aanvaard. De waarheid laat zich niet voorschrijven: ze vereist dat 'r argumenten worden aangedragen. DAAR zetten rationalistische denkers als Baruch d'Espinoza & Pierre Bayle, volgens JI de belangrijkste aanjagers v/d Verlichting, zich voor in. In 't begin opereerden de verlichtingsdenkers nog ondergronds.

't Zou duren tot de Franse Revolutie VOOR hun ideeën a/d oppervlakte kwamen. De politieke & religieuze machthebbers zagen al vroeg in hoe bedreigend 't nieuwe gedachtengoed was. Zowel Spinoza als Bayle ondervonden dat dissidentschap stevige sancties kon hebben ......

De eerste werd op 23-jarige leeftijd verbannen uit de sefardische gemeente @ A'dam & de tweede vluchtte naar de Republiek omdat de situatie voor hem als calvinist in 't katholieke Frankrijk steeds penibeler werd.

Onvermijdelijk leest 't werk van JI dan ook als 'n soort van schandaalkroniek. We'll see ...