mydi'elementair herhalen vertalen vertellen & doen


~*~

'myDiHerhaling &
~Variatie'

VOORDAT
een vertaalkoppel
met het vertalen van een boek begint,
legt het een aantal afspraken vast
over
de te volgen
vertaalstrategie.

SOMMIGE daarvan
hebben betrekking op de MANIER waarop het thema
en de motieven van een tekst in de vertaling
zullen worden
verwerkt.

DE vertalers
proberen zich namelijk eerst
een zo HELDER mogelijk beeld
te vormen van de tekst als geheel,
niet alleen op het punt van opbouw en structuur,
maar ook wat betreft bijvoorbeeld
de THEMATIEK.

~*~

BINNEN
het te vertalen tekstgeheel
zijn er woorden en formuleringen die met elkaar VERBAND houden
en die binnen de tekst een MOTIEF
vormen.

EEN
motief
is een op verschillende plaatsen gevarieerd,
herhaald semantisch element dat aan een tekst BETEKENIS geeft
die boven het concrete aanbod van de tekst
UITSTIJGT.

In
ELKE tekst
zijn meerdere motieven aan te wijzen.
Zij hebben ELK hun EIGEN betekenis.
Het GEMEENSCHAPPELIJK element van die betekenissen
is het THEMA van de tekst.
En het thema ten slotte is de CENTRALE IDEE
van een tekst.

~*~

ALS er
SAMENHANG
tussen de verschillende tekstelementen
in een tekst AANWIJSBAAR is,
DAN moeten de sleutelwoorden
en de formuleringen die verband houden met de motieven
en de thema's in de tekst,
in de vertaling
herkenbaar
zijn.

DE
vraag is dan,
op welke manier die herkenbaarheid in de doeltaal
het beste kan worden bereikt
en gediend.

~*~

In de
eerste plaats
zijn er afspraken gemaakt
voor het eergeven van
formules.

Formules
hebben niet alleen informatiewaarde,
maar ook en VOORAL een structurerende
en pragmatische
functie.

Ze
vormen
een indicatie
voor bepaalde genres en tekstsoorten.
Zo wordt vooral in de profetische literatuur
van het Oude Testament
vaak de formule wajhi devar 'adonai 'el gebruikt,
letterlijk "En het woord van de HEER
tot ...".

Hiermee
is iets uitzonderlijks bedoeld,
dat MEER is dan een gewoon 'spreken'.
Volgens de afspraak wordt deze formule vertaald met:
"De HEER richtte zich
tot ...".

~*~

Ondanks
de gemaakte afspraken
is de context voor de uiteindelijke weergave
doorslaggevend.

De vertalingen
zullen op dit punt
op elkaar afgestemd
en duidelijk consistent
vertaald
worden.

~@~

In de
tweede plaats
bevatten de vertaalprincipes en de vertaalregels
duidelijke richtlijnen voor het omgaan
met sleutelwoorden.

Wanneer
woordherhaling
een tekstkenmerk is
en dus een aantoonbare functie heeft
[bijvoorbeeld als sleutelwoord,
benadrukking, parallel of inclusie],
DAN moeten de vertalers
alle mogelijkheden van de Nederlandse taal
benutten
om DIE functie
in de vertaling
tot uitdrukking te laten
komen.

Zij zijn
dan verplicht
tot 'beperkte concordantie'.
DIT houdt in dat
de woordherhaling in de brontekst
OOK in de vertaling
herkenbaar moet zijn,
ZONDER dat de herhaling
in ALLE gevallen
LETTERLIJK wordt
overgenomen.

~*~

ZO
hebben de vertalers
van het boek Prediker
de concordantie in grote mate gehandhaafd,
waar deze bijvoorbeeld vanwege
een inhoudelijk contrast
betekenisvol
is.

Om
DIE reden
is in 9:6 & 9:7 HETZELFDE Hebreeuwse woord [kevar]
tweemaal vertaald als 'allang'.
In JONA 1
vindt in de brontekst
opvallende woordherhaling plaats
om een bepaalde ontwikkeling
in het verhaal te signaleren.

In de toelichting bij de vertaling
werd hiervan al een voorbeeld besproken:
de herhaling van het Hebreeuwse werkwoord jare' [traditioneel vertaald met 'vrezen'] in 1:5, 10 & 16.
DEZE herhaling is in de vertaling zichtbaar,
zij het dat in plaats van het werkwoord 'vrezen'
het bijvoeglijk naamwoord 'bang'
wordt gebruikt.

~*~

Tegelijk
zal elke vertaler weten
dat het Nederlands niet altijd
de herhaling van hetzelfde woord toestaat,
OOK als het een tekstkenmerk
betreft?

Het streven
naar concordantie
mag NOOIT ten koste gaan
van de natuurlijkheid van
het Nederlands.

Het is DAN
volgens de vertaalregels toegestaan
om VARIATIE
toe te passen door middel
van herhaling
van verwante woordstammen,
semantisch verwante begrippen,
gebruik van bepalingen
e.d. ...

De vertalers
van het boek JONA
waardeerden het woord 'omkeren' in Jona 3:8-10
vanuit de thematiek van het verhaal
als een motiefwoord.

Door
de verschillende
toepassing van dit woord bleek
een echte concordante weergave
niet goed mogelijk,
OF men moest genoegen nemen
met gekunstelde
of ontoereikende
oplossingen.

Met het
neutrale woord 'veranderen'
bleek MEER mogelijk.
WEL was er compensatie nodig
vanwege vervlakking
en enige variatie
omwille van natuurlijk
Nederlands.

De
vertaling
luidt
nu:
"(...)
Laat ieder ['omkeren']
zijn leven veranderen en
breken met het onrecht
dat hij doet.
Misschien dat G D ['omkeert']
van gedachten verandert
en berouw krijgt (...)
TOEN zag G D dat zij inderdaad ['omkeerden']
ANDERS
begonnen
te leven."

~*~

VARIATIE
is soms OOK omwille
van de stilistiek van het Nederlands vereist,
wanneer woordherhaling in de brontekst een taalkenmerk is
en geen functie heeft
als sleutelwoord
e.d.

DIT
geldt bijvoorbeeld
voor de weergave van Hebreeuwse dialogen,
waarbij het herhaalde
'en hij zei' bijvoorbeeld met het oog op de situatie
kan worden vertaald met
'hij zei ...',
'hij vroeg ...',
'hij antwoordde ...'.

DE
'myDiSchat'
verborgen in
de akker van ons brein,
is de voorraad
'myDiVerhalen'
die 'sense' maken
van onze 'GENetische GeWaarwordingen
& VerWoordingen'
van het 'heilige land'
dat we zijn binnengetrokken
na allerlei omzwervingen
of dat we
'bezig zijn om te ontdekken':
het 'rijk g ds' is binnenin ons aanwezig
als een 'mosterdzaadje'
['sesam open u',
'canvas', 'olielamp', 'zout', 'licht',
'water', 'vuur', 'geest'] &
ons rest slechts de taak om
dit 'rovershol van Ali Baba te ontdekken
en te betreden',
'het bewustzijnsverruimende brein te volgen' op
de ontdekkingstochten
via het heden door het verleden naar
de toekomst
[nu & hier],
'onze geestelijke lamp[en]
brandende te houden'
tot 'de bruid[egom] komt',
en 'de humor van zout &
licht te doseren',
'de dope te ondergaan
in het levende water',
en zo
'het vuur van de geest'
te gebruiken
totdat
de hele wereld
toe is aan
'het einde der tijden'
en 'de tijd gekomen is
aan het einde der dagen'
omdat we moeten
verhuizen naar
'elders',
figuurlijk en/of letterlijk
afhankelijk van de transformaties
die wij doormaken
via 'herhaling & variatie'
op oeroude
thema's ...

'myDi'ers'
zijn allemaal
'vertalers'

engel
verliefd
liefdesverdriet
knipoogcool!boossneakyblozengemeennahnahhuilen
liefdesverdriet
verliefd
'van die dingen,
weet je wel'
bij wijze van spreken
en schrijven,
geboren
en herboren worden
tijdens
ons leven
om
terug te keren
naar
de schoot van
moeder
aarde
vader
zon
rozengeur
en
manenschijn
en ontelbare sterren
in een ijskoud
heelal
met
een
'menswordend'
kloppend
'yhwh'
hart

engel
19 dec 2005 - bewerkt op 18 apr 2008 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 81 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende