Misschien ben ik ook wel een koele rationalist ...

Uit de trouwe verdieping van rel & fil van vandaag: Filosofen hebben de reputatie zoekers èn vinders van waarheid te zijn, maar wat rechtvaardigt hun bevindingen? Over die vragen handelt 't boek 'Hoe denkers denken'!

Één v/d geïnterviewden, ethicus Heleen Dupuis: 'De rede is 't belangrijkste instrument dat we hebben'!?
Ze wordt geïnterviewd door SM & AdD.


'Mijn interesse in medische ethiek ontstond rond m'n 14de.

M'n vader was huisarts & had z'n praktijk aan huis, waardoor ik veel meekreeg van wat er speelde. Hij had veel kritiek op zijn vakgenoten, vooral op hun omgang met seksualiteit. Aan 't begin van z'n co-schappen, in 1942, had hij meegemaakt dat 'n meisje stierf aan buikvliesontsteking nadat zij had geprobeerd om abortus te plegen met breinaalden. Bij sectie bleek dat zij niet zwanger was.

Die gebeurtenis choqueerde mijn vader dusdanig dat hij besloot om over dit onderwerp te gaan schrijven & spreekuren te organiseren over anti-conceptie & seksualiteit. Daarmee heeft hij 'n taboedoorbrekende rol gespeeld in protestants Nederland. Dat is voor mij heel vormend geweest. Door zijn kritiek is ook mijn antenne voor 't onheil dat de geneeskunde met zich mee kan brengen al vroeg ontwikkeld! 'n Andere historische ervaring was toen ik in 1968, op m'n 23ste, werd opgenomen i/h ziekenhuis vanwege 'n zeldzame nier-afwijking. Ik merkte daar dat patiënten ongelooflijk slecht werden voorgelicht.

Tijdens mijn opname raakte ik aan de praat met andere patiënten, die huilden van angst omdat hun niets werd verteld over wat ze mankeerden, maa die niets aan de dokter(s) durfden vragen. Ik vond dat onbegrijpelijk, & vond dat daar iets aan moest gebeuren! Ik ging in 1963 theologie studeren @ Leiden: die studie bracht mij 'n gezond wantrouwen bij jegens teksten maar ook ten aanzien van wat mensen zeggen over die teksten.

Zo werd ons geleerd om 't zg. "Goddelijk Gehalte" v/d bijbel te relativeren & die bijbelboeken (vooral ook) literair-historisch te duiden. Dit bleek erg nuttig voor m'n latere carrière. De methode van exegese, zoals tekstuitleg wordt genoemd i/d theologie, is 'n methode die veel overeenkomsten vertoont met 'n medisch-ethische omgang met 'n geneeskundige casus: 't analyseren & beargumenteren van posities, de ontmaskering van 'abso-lute' of 'vamzelfsprekende' waarheden, van onderliggende machtsmechanismen & 't op 'n historisch-kritische manier kijken naar waar-heden & normen. Ik vind dat we bij alles wat wij doen ernaar moeten streven om maximaal gebruik te maken v/d rede.

Daarbij gaat 't mij vooral om 't openstaan voor nieuwe argumenten & visies. Dáár hield ik 'n lijst van bij die ik gebruikte bij colleges om geneeskundestudenten te leren argumenteren & hun méér gevoeligheid bij te brengen voor drogredenen. Bijvoorbeeld 't 'hellend-vlak argument': 'Als we nù beginnen met 't toestaan van euthanasie, dan eindigen we met 't uitmoorden van bejaarden in 't bejaardenhuis!'! Want DÀT werd destijds gewoon gezegd, ook door politici.

Ook confronteerde ik mijn studenten met ondeugdelijke argumenten als 'De natuur zegt dat ...' & 'Het is onnatuurlijk dat ...', of erger nog: 'we doen 't altijd zo ...' alsof gewoonte 'n rechtvaardiging is! In Nederland worden mensen doorgaans niet goed genoeg geschoold in praktische argumentatie, terwijl logische correctheid toch de eerste voorwaarde is voor 'n goed oordeel! 'n Goed oordeel is voor mij per definitie 'n rationeel oordeel.

Mij is vaak verweten dat ik 'n koele rationalist zou zijn, & misschien bèn ik dat (ook) wel. Maar ik streef er nu eenmaal naar om zoveel mogelijk te laten zien waaròm ik iets vind. In mijn ogen is de rede het belangrijkst instrument dat we hebben, iets fundamenteel menselijks waaraan we niet voorbij mogen gaan. Ik geef toe: 'n morele rede-nering berust niet alléén op feiten & redelijke argumenten die je (allemaal) objectief kunt toetsen; er ligt óók 'n norm, 'n morele over-tuiging in besloten. Maar die norm laat zich vaak rationeel onderbouwen, waardoor TÒCH 'n bepaald minimum aan moraal kan worden vastgesteld?!

Ik ben op 'n bepaald moment gewoon gestopt met mijn werk als medisch ethicus, want volgens mij waren alle belangrijke argumenten al gegeven & alle relativeringen v/d geneeskunde gemaakt. Daarom ben ik mij gaan concentreren op de politiek als lid v/d VVD-fractie v/d Eerste Kamer. Ik heb 't liberale gedachtengoed van huis uit meegekregen. M'n vader stelde de autonomie v/h individu voorop & zag 'n belangrijk deel v/d moraal, inclusief de seksuele moraal, als 'n privézaak. 't Onderscheid tussen publieke & privé moraal is voor mìj DE kern v/h liberalisme.

In de samenleving is consensus nodig over de belangrijkste uitgangspunten v/d publieke moraal. Over de moraal in 't privédomein hoeven we niet allemaal hetzelfde te denken. Bij de euthanasie gaat 't er mij bijvoorbeeld niet om of actieve stervenshulp goed of kwaad is, maar dat je meerdere standpunten kunt verdedigen! We moeten elkaar de vrijheid gunnen om naar onze eigen visies te léven EN te stèrven. Ik vind daarom dat euthanasie uit 't domein v/d publieke moraal, waarin 't is beland vanaf 't moment dat 'r wetten over werden gemaakt, weer naar de private moraal moet worden verplaatst. Overigens vond die eerste beweging naar de publieke moraal pas in 1886 plaats, toen 'n wet werd aangenomen die euthanasie strafbaar stelt. Vóór die tijd was 'r nog geen verbod op euthanasie.

Ik ben van mening dat de moderne geneeskunde alleen maar goed kan gedijen in 'n liberale(r) context, waarin 't individu om wiens lichaam 't uiteindelijk gaat ook ZÈLF beslist òf 'r iets WÈL of níet gebeurt. Ik kan deze positie niet verder beargumenteren, maar in Nederland hebben we de liberale positie inzake de vrijheid van 'n persoon om te beschikken over z'n/d'r eigen lichaam gelukkig ook op-genomen in grondwetartikel 11, bij de laatste complete herziening v/d grondwet in 1983. Mensen moeten ZÈLF kunnen bepalen wat de kwaliteit van hùn leven inhoudt. We moeten individuen als mondig beschouwen totdat 't tegendeel bewezen is. Wat wìl iemand met zijn of haar eigen leven? DÀT staat voor mìj centraal i/d liberale traditie.

De overheid, de kerk, de universiteit (e.d.) kunnen 'n mens niet (meer) dwìngen te (blijven) leven?! Veertig jaar geleden was 'n standaard omarming dat we de dood uit onze cultuur hadden gebannen? Dàt lijkt nú minder 't geval! Ik vind niet dat we de dood tegenwoordig nog negeren of wegredeneren. Dat komt mede door 't euthanasiedebat (òf andersom)! Als je in 'n samenleving over euthanasie wilt discussiëren, dan moet volgens mij eerst de dood bespreekbaar zijn geworden.

Ik vind de dood geen ramp. In mijn werk ben ik permanent met de dood bezig geweest; voor mij is de dood heel normaal geworden. In 2007 is eerst mijn vader & toen m'n man overleden. Mijn vader was 90. Ik vind 't heel raar dat hij 'r niet meer is, maar iemand van 90 moet gewoon dood kunnen gaan. M'n man was dement geworden. Voor hèm was de dood 'n verlossing. Wat schokkend is, is (vooral) vroegtijdig sterven.

Als 't echter vechten tegen de bierkaai is, dàn moet euthanasie kùnnen! Waar ikzelf wel bang voor ben, is de weg náár de dood, de regie verliezen over jouw eigen leven. De angst dat 'r met m'n lichaam wordt gesold, zonder dat ikzelf nog iets kan bepalen? Uit onderzoek blijkt ook dat DÌT 'n belangrijke reden is voor 'n verzoek tot euthanasie. In dit opzicht is 'r i/d genees-kinderen de laatste decennia verbeterd.

Zelf heb ik meegedaan aan nascholing voor huisartsen, die tegenwoordig leren om de dood als 'n normaal fenomeen te benaderen, & niet als iets dat tegen èlke prijs op afstand moet worden gehouden. DÀT is belangrijk, want de huis-arts is & blijft de belangrijkste arts, die mensen 't meest zien! De meeste euthanasiegevallen worden dan ook i/d huiselijke kring door de huisarts verricht?

Ik beschouw 'n goede omgang met de dood als de voltooiing v/d Verlichting: zoals de Verlichting de aanspraken van veel religies heeft ontmaskerd, zo ontmaskert ze ook de geneeskunde als substituut voor de religie, als verméénd brenger van heil & het eeuwig leven op aarde. 't Gaat in 'n verlicht, mooi leven niet alleen om 't leven zelf, maar ook om 'n mooi, menswaardig levenseinde ...

Of beter gezegd: 't gaat erom dat de dood als onderdeel van 't leven wordt gezien. Ik denk dat we dichter bij dat inzicht zitten dan zo'n 30/40 jaar geleden. De geneeskunde is in de tussenliggende periode wat dat betreft 'n juister, bescheidener richting ingegaan."

Dit is 'n ingekorte, bewerkte versie van 'n hoofdstuk uit 'Hoe denken denkers; Filosoferen als ambacht'. M.d.a. Suzanne Metselaar & Allard den Dulk; Atnenaeum Polak & Van Gennep, ISBN 9789025369286; €19~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

:kiss:-)