Zoroaster had,
naast zijn kennis van de Avestische teksten,
vermoedelijk ontmoetingen met asceten, die in de Perzische woestijn
eenzelfde type bespiegelingen opzetten als hun tegenhangers in de bossen van het Indisch subcontinent,
en het is heel goed mogelijk dat hij met Mesopotamische handelaren heeft gesproken, misschien ook met de vroegste Hebreeërs die van hun kant eveneens waren begonnen met hùn monotheïstische zoektocht. Uit deze ontmoetingen is de originaliteit van zijn ideeën en een bepaald aantal thema's dat daarna (of misschien tegelijkertijd)
door de bijbelse profeten wordt overgenomen.
Het volkomen nieuwe basiselement
dat Zoroaster vooropstelt is de notie van de vrijheid van het individu:
hij verklaart dat iedereen kàn en móet kiezen tussen Goed en Kwaad, en dat iedereen volledig vrij is in deze keuze,
die niet alleen het geloof aangaat, maar ook de ethiek en de moraal van het dagelijkse leven. Déze keuze is nóoit een verplichting: iedereen is verantwoordelijk voor zijn en haar eigen handelen, onafhankelijk van alle conditioneringen (& alle verzachtende omstandigheden) & zal er later dan ook rekenschap
van moeten geven.
Zó stelt hij de eerste ethische religie
van de geschiedenis van de mensheid op, waarbij hij niet langer werkt met categorieën van aardse of goddelijke straffen,
maar met betrekking tot een ideaal van het Goede. In de Gatha's geeft hij voorbeelden van dit ethisch goede handelen.
Het Goede is volgens Zoroaster rechtvaardigheid jegens de mensen, waarheid, goede zorg voor de kuddes
(een gebod dat van toepassing is op zo'n omgeving van veehouders), 't afwijzen van valse goden,
maar ook het gebed. Rechtschapen gedrag overtreft
riten en offers in verdiensten.
Daarom
vraagt hij aan Ahoera Mazda
'aan de arme die rechtschapen leeft het beste te geven' (Yas-na, 53, 9)!.
En in het kamp van het Kwaad hekelt hij degene 'die niet kan leven zonder de herder geweld aan te doen
die aan de dieren en de mensen geen kwaad doet' (Yasna, 31, 1
, degene die 'ellende & ondergang brengt aan zijn huis,
stam en streek', 'die geen loon geeft aan wie het heeft verdiend,
die het niet op zijn woord geeft' (Yasna, 44, 19)!
Drie woorden die we als 'mantra's' van Zoroaster zouden kunnen kwalificeren,
vatten de ethische leer van de Perzische profeet samen: HOEMATA, HOEKHTA & HOEVARSJTA, of ietwat anders gezegd: Goede Gedachten, Goede Woorden & Goede Daden.