Lekker cadeau.

Dat spoort toch niet met de titel van het gedicht?
Die zegt dat we niets cadeau hebben gekregen.

De slotstrofe kun je op heel verschillende manieren interpreteren.
Het woord ziel belichaamt het protest dat wij aantekenen tegen de omstandigheid dat wij niets,
geen vermogen cadeau hebben gekregen.

Wanneer je de strofe zo leest, doet het protest van de ziel denken aan de opvatting van de Duitse filosoof
Friedrich Nietzsche. Hij schrijft ergens:
"Van het christendom uit zijn wij aan het bijgelovige begrip 'ziel' gewend, aan de 'onsterfelijke' ziel,,
aan de zielsnomade."
Een onsterfelijke ziel en een hiernamaals zijn volgens Nietzsche het product van wraakzucht tegen de ver-gankelijkheid van het leven.

Maar er is ook nog een alternatieve lezing van deze laatste strofe mogelijk.
Het gedicht heeft als titel "Niets cadeau". Dit kan betekenen dat wij niets cadeau krijgen, dat alles moet worden terugbetaald en wij leeg achterblijven. Maar het kan ook betekenen dat wij EEN ding niet hoeven terug te betalen, iets dat zich moet voordoen als een niets, omdat het helemaal geen ding en ook geen iets is. Niets cadeau - gecombineerd met de slotregels zou dit kunnen betekenen dat we niets van de ziel
cadeau krijgen.

Lekker cadeau!

Dat zou je denken, ja. Toch wordt in het oudste Indische denken en in het Chinese taoisme de grootste macht in het leven toegekend aan het niets of de leegte. In onze cultuur vind je dit bij de mysticus Meister
Eckhart, die een leeg gemoed het grootste geschenk van God aan de mens genoemd heeft. Wij krijgen daar heel geleidelijk weer voeling mee. Neem de aandacht die Kierkegaard en de Duitse filosoof Martin Heidegger hebben gevestigd op de aard van de aanwezigheid van de dood in het leven. Het niets van de dood laat zich niet registreren. Toch dank ik volgens deze denkers pas aan het besef van mijn sterfellijk-heid de bereidheid en de kracht, zoals het in het gedicht heet, 'mijn leven voor mijn leven' te geven.

De mogelijkheid om jezelf te zijn, jezelf te worden, is dus afhankelijk van fenomenen die je niet ziet en ook nooit in beeld krijgt?

Dat geldt inderdaad bij uitstek voor de existentiele dimensie van ons bestaan. Zo heeft Nietzsche, als het om de vraag gaat wat mij ertoe beweegt mijn leven voor mijn leven te geven, het zwaartepunt niet bij de dood maar bij de geboorte gelegd. Hoewel hij niet geloofde in een onsterfelijke ziel, hield Nietzsche vast aan het woord ziel. Omdat hij dit nog steeds het baste woord vond voor het ondoorgrondelijk unieke van iemands verlangen, van zijn of haar roeping in het leven. We zeggen niet: iemand op zijn zelf trappen.
Bij de intieme worsteling waar elk leven uit bestaat, past alleen het woord ziel!

Maar die worsteling is toch geen cadeau?

Wie zal het zeggen. Het gaat ook hier in elk geval om iets dat op geen enkele lijst staat en daarom het biets, een innerlijke leegte nodig heeft, om het te kunnen beamen.