ka/db blz.178 in west-Europa begon men ondertussen

intussen steeds meer moeite te krijgen om 'g d' i/d 'heilige schrift' te vinden. 't Gedachtegoed v/d Verlichting had almaar meer geleerden geïnspireerd om de bijbel kritisch te bestuderen, maar 't bleek onmogelijk om de transcendentie dimensie ervan te wanneer men 'n veel te devotionele instelling en gebaren helemaal achterwege liet? In England wendden sommige van de radicaler deïsten de nieuwe weten-schappelijke methoden aan om de bijbel beter te kunnen ondergraven!

De wiskundige William Whiston meende dat 't geloof v/d vroegste christenen veel rationeler was geweest: in 1745 publiceerde hij 'n versie v/h NOT/Nieuwe Testament waaruit hij elke verwijzing naar de incarnatie & de drie-eenheid had geschrapt, leerstellingen die volgens hèm door de kerkvaders aan de (bij)gelovigen waren opgedrongen.

De Ierse deïst John Toland (1670-1722) deed een poging om het Nieuwe Testament te vervangen door de tekst van een handschrift dat het alreeds lang verloren gewaande joods-christelijk Euangelie volgens Bar Nabas heette te zijn, waarin de 'goddelijkheid' van "Christos" werd ontkend. Andere sceptici voerden aan dat de tekst van 't NOT ZÓ vreselijk corrupt was dat nog onmogelijk viel uit te maken wat de Bijbel nu eigenlijk (wel of niet) beweerde. De vermaarde classicus Richard Bentley (1662-1742) kwam echter op zijn beurt ook weer met wetenschappelijke argumenten ter verdediging van de bijbelboeken: gebruikmakend v/d tekstkritische methoden die inmiddels werden toegepast op de Grieks-Romeinse literatuur, toonde hij aan dat 't mogelijk was om aan de hand van vergelijkingen & analyses van de varianten de originele handschriften te reconstrueren.

Ook in Duitsland greep men naar de tekstkritische methode om de bijbelboeken in ere te herstellen: de piëtisten, die ietwat verder wilden kijken dan de droge leerstellige polemieken v/d elk ander beconcurrerende protestantse sekten (& gektes), vonden dat bijbelkritiek de trouw aannde eigen denominatie moest overstijgen. Zij wilden de godsdienst v/d theologie bevrijden & 'n veel persoonlijker beleving van het 'goddelijke' her- & ondervinden. In 1694 stichtten zij in Halle 'n universiteit waar de nieuwe discipline in 'n niet-sektarische omgeving nu ook zo aan leken kon worden gepresenteerd ~ Halle zou 't centrum worden van revolutionaire ontwikkelingen op bijbelgebied. In de jaren '50 v/d vorige eeuw hadden we nog 'n vluchteling(e) uit Halle in huis: Frau Weiss ~ in 50 jaar kom je de hele wereld nu tegen ...