je maintiendrai!?

EXECUTIE

Executie van Engelse kooplieden op Ambon?

Op de eerste februari 1623 heeft JP Coen in Batavia zijn ambt voorlopig neergelegd. Pieter Carpentier werd de nieuwe gouverneur-generaal.
De volgende dag greep op het eiland Ambon een gebeurtenis plaats met geruchtmakende gevolgen.

Tijdens het avondgebed in het Nederlandse fort Victoria betrapte een dienstdoende luitenant een Japanse huursoldaat op een plaats waar hij niet mocht komen. Op Ambon woonden binnen het fort ook Engelse kooplieden, volgens een afspraak uit 1619. Onmiddellijk rees de verdenking dat de Japanner een spion was voor de Engelsen. Meerdere soldaten meldden dat de man hun had gevraagd naar de sterkte van de garnizoenen (ook op de naburige eilanden), en naar de tijdstippen van de aflossing van de wacht. Aanvankelijk liet de gevangene niets los.

Maar de volgende dag kreeg hij een goede beurt op de pijnbank.

Nu vertelde hij dat de Engelsen een machtsgreep van plan waren, en dat hij hun verkenner was.
De Engelsen hadden met behulp van een aantal Japanners een samenzwering gesmeed met het doel om alle Hollanders te vermoorden en het kasteel in bezit te nemen.

De gouverneur van Ambon, Herman van Speult, was de Engelsen al lange tijd liever kwijt dan rijk.

Het jaar daarvoor nog had hij gecorrespondeerd met Coen en de mogelijkheid geopperd dat de Engelsen de bevolking zouden ophitsen tegen de Nederlanders. Sindsdien had hij de Engelsen nauwlettend gevolgd. Hun leider, Gabriel Towerson, was meermalen op een feestelijk etentje zijn gast geweest. Nooit was hem iets verdachts opgevallen. En nu, plots, de bekentenis van een 'conspiratie'.

De eerste gevangene wees de andere Japanners aan, die bij het complot waren betrokken. Ze werden meteen gearresteerd.
Alle bekenden (de meesten na een kort verblijf op de pijnbank) dat ze betrokken waren bij een aanstaande Engelse overrompeling.

Nu lieten gouverneur Van Speult en zijn Raad alle Engelsen gevangen nemen en ieder afzonderlijk opsluiten.

De volgende dagen werden verhoren afgenomen.
Alle Engelsen bekenden de samenzwering - EEN zonder pijniging, de meesten na lichte, maar pas twee na 'sware torture'.
Bij een aankomst van een Engels schip op de rede zou men de wacht van de VOC overvallen, het kasteel bezetten, en iedereen die weerstand bood neerslaan. Hun leider Towerson verklaarde dat hij het plan zonder steun van de Engelsen in Batavia had opgevat.

Op 8 maart 1623 riep Van Speult de Raad opnieuw bijeen.

Men delibereerde of mem de beschuldigden met de processtukken naar Batavia zou opsturen, of de zaak ter plaatse zou berechten.
De gouverneur was voor de laatste opvatting, want daarmee zou iedere kans op ontsnapping worden voorkomen. Bpvendien zouden de nog vrije medeplichtigen dichtbij huis een gevoelige waarschuwing krijgen. De Raad was het geheel met hem eens. Over tien Engelsen, tien Japanners en EEN Portugees (de opzichter van de slaven) werd de doodstraf uitgesproken. Meteen dezelfde dag werden de veroordeelden onthoofd.

Twee Engelsen werden gespaard om de goederen van hun Compagnie naar Batavia te brengen. Toen ze daar in juli aankwamen, wist een van hen te ontsnappen naar de Engelse enclave. De andere bevestigde -'geheel buiten pijn en bande' - de samenzwering en gouverneur-generaal Pieter de Carpentier schonk hun beiden gratie.

Maar de schrik zat er bij de Engelsen goed in. Zij waren nu allen in Batavia neergestreken, vanwaar zij uitzagen naar een handelsoord buiten de invloedssfeer van de Hollanders. Ongeveer een jaar na de 'Moord op Ambon' verlieten alle Engelsen met hun hebben en houden Batavia.
Zij hadden zich op een van de eilandjes in Straat Soenda willen vestigen om er (naar eigen zeggen) een 'Anti-Batavia' te stichten.

Maar de Nederlanders hadden maatregelen getroffen: op de eilandjes Bessi & Sebessi waaide de Nederlandse vlag, op Sebessi lag tevens een versterking. De Engelsen wilden nu een kolonie stichten op het eilandje Lagoendi, dichtbij de kust van Sumatra. Maar daar was het klimaat buitengewoon ongezond, bovendien moest al het drinkwater van de overkant worden gehaald. In een paar maanden stierven er meer dan 300 Engelsen. De overlevenden waren tenslotte TE zwak om zich tegen de stropende Sumatranen te verzetten, zij smeekten Batavia om hen met Nederlandse schepen terug te halen. Zo gezegd zo gedaan en zo is het gebeurd & geschiedt: niet lang daarna zijn ze opnieuw vanuit Batavia vertrokken, nu naar Bantam, waar een kleine Engelse kolonie nog 'n halve eeuw heeft doorbestaan.

De 'Moord op Ambon' heeft de Nederlandse verhoudingen met Engeland lange tijd goed verziekt.

De Engelse regering meende dat het hele proces een voorwendsel was geweest om haar onderdanen weg te jagen.

In hun antwoord op het protest ontkende de VOC de beschuldiging verontwaardigd.
Toen de Engelse. Schermutselingen met VOC~schepen uitlokte , protesteerden de Staten-Generaal, maar zegden ook toe de rechters in de Ambonse zaak terug te roepen ter verantwoording. (Gouverneur Van Speult was inmiddels al overleden). Een bijzondere rechtbank die de zaak in Nederland onderzocht, concludeerde opnieuw dat de rechters vrijuit gingen.

Steeds kwamen de Engelsen terug op deze affaire.

Bij het uitbreken van de eerste Engelse oorlog noemde Londo. De Ambonse Moord als EEN van de redenen voor de oorlogsverklaring.En bij de Vrede van Munster betaalde de VO Compagnie aan de erfgenamen van sommige geëxecuteerden gezamenlijk alsnog een schadevergoeding van 43.000 gulden. Pas na de Vrede van Breda in 1667 heeft deze zaak officieel afgedaan. Maar in Engeland BLEEF ze de gemoederen nog lang bezighouden. De veel geroemde dichter Druden schreef nog een halve eeuw later een treurspel met de titel: AMBOYNA, of de
wreedheden van de Hollanders jegens de Engelse Kooplieden {1673}.

DAT WAS
bijna 400 jaar geleden:
een ieder weet (of zou kunnen weten)
dat onze geschiedenis en die van alle andere landen
overloopt van de gruweldaden van
ALLE
betrokken partijen
Te Land, Ter Zee &
In De Lucht
...