~{[
!$@$!}~WAT
heb je dan nog
aan religie en
geloof?
De status ervan
[laat ik het voor het gemak
nu maar op de christelijke versie
van religie houden]
was tot voor kort nog onomstreden,
en in veel harten van gelovigen
is zij dat NOG!
DAAR
zijn het 'gelovigen' voor,
zegt men dan, en inderdaad,
dat klopt ...
Maar ten eerste
is daar niets mis mee,
geloven is NIET iets minderwaardigs,
niet iets genants.
En ten tweede
mag je wel bedenken
dat mensen een geloofstraditie
die van generatie op generatie
een richtsnoer is geweest,
niet zo gemakkelijk
opgeven?
Waar wat MIS mee is,
is de suggestie dat de waarheden van het geloof
ECHTE waarheden zijn,
en door IEDEREEN zouden moeten worden aanvaard,
kort gezegd:
dat de kerk en haar geloof dus
een VERPLICHTING zou zijn,
waaraan je alleen tot je schade
kunt voorbijgaan.
En zeker,
ALS er een eeuwige bestemming van de mens is
die je MIST als je NIET in kerkelijke vrede ontslaapt,
ja dan MOET de kerk
[o.i.d.]?
Maar als je
DIE voorstelling van de hand wijst
als een religieuze mythe,
dan hoeft ze
NIET
[meer]!
Kerk en geloof
zijn DAN vrije zaken,
er zijn mensen die 'eraan doen', zoals dat heet,
en ANDEREN die er 'niet
aan doen' ...
Even goede vrienden.
GEEN
'eeuwige waarheden'
betekent allerminst het EINDE
van religie en geloof,
zeker niet van de christelijke uitmonstering
ervan.
ALS
die 'waarheden',
wat hun status betreft,
eenmaal vervangen zijn door verbeelding,
DAN openen zich weidse perspectieven voor de omgang
met ons eigen religieus
verleden.
De christelijke geloofsvoorstellingen
behoren nu eenmaal tot ons culturele erfgoed,
ze hebben [MEDE} onze leefwereld gegenereerd:
er is in Europa bijna geen dorp of stad te vinden
of er staat wel een kerk.
En al heeft
die geschiedenis haar verplichtend
en voorschrijvend karakter verloren
[dat wordt aangeduid met het proces van secularisatie],
het BLIJFT als een paal boven water staan
dat ze ons gevormd heeft,
en dat NOG STEEDS
doet!
Voor
ontelbare
miljoenen mensen
vervult zij dezelfde rol en functie
als die welke de religieuze mythen van vroeger heeft vervuld:
ze verleent betekenis aan het leven,
dient als middel om ons lot te bezweren,
tot innerlijke rust te komen,
orde aan te brengen en te handhaven
in het uit zichzelf ordeloze en chaotische bestaan
dat ons als mensen
omringt.
We hebben daarvoor
tegenwoordig MEER middelen
dan mensen in vorige eeuwen ten dienste stonden,
maar religie, OOK de christelijke,
is en BLIJFT van een niet te onderschatten
betekenis!
WAAR
komen we vandaan,
WAT is onze OORSPRONG,
WIE ZIJN
WIJ?
Met DAT soort vragen
raken we telkens weer aan onoplosbare raadsels,
en juist OMDAT ze onoplosbaar zijn,
omdat NIEMAND dat weet of KAN weten,
JUIST DAAROM hebben we VRIJ SPEL met onze VERBEELDING,
met de 'religies'
dus ...
We dempen er
het gat van onze onrust mee,
zodat we KUNNEN LEVEN?
De dood
kunnen we,
om maar een saillant voorbeeld te nemen,
NIET 'ontlopen',
maar we kunnen WEL
bijvoorbeeld een psalm aan het graf voorlezen,
het 'onzevader' bidden,
'de hemel in het vooruitzicht
stellen'!
En we beschikken WEL
over een taal die ons onstilbaar verlangen naar een andere wereld
onder woorden kan brengen.
DAT HELPT!
Je gelooft erin
zolang de woorden klinken,
en daarna houdt het meestal weer
[even] op.
Dat komt neer
op een soort van ritualisering van het geloof,
het gaat in de richting van het gebruikmaken
van mantra's?
NIKS ERG,
ZO functioneert het toch allang,
OOK bij 'behoudende'
christenen?
Geloven
heeft therapeutische waarde,
betekent dat.
Maar houdt het daarmee op?
Mensen geloven graag en veel!
Er is
langzamerhand
ZO'N diversiteit aan religieuze aspiraties ontstaan
[vandaar ook die meer dan 2001 diverse mydiverhaaltjes
van de afgelopen jaren:
er is keus te over!],
dat in de praktijk
het "ALLEENRECHT" op religieuze waarheid
is opgegeven en daarmee
opgeheven?
Wordt DAAR nog WEL
aan vastgehouden,
DAN loopt het spaak ...
Waar ZOWEL "G D"
als "ALLAH" 'het voor het zeggen heeft',
DAAR wordt het [alweer]
godsdienstoorlog
in de een of andere vorm
en slaan de vlammen
uit de religieuze potjes
en griezelige
wetspannetjes?
DAT
willen we niet meer,
NOOIT MEER
godsdienstoorlogen!
DAAROM
respecteren we tegenwoordig
andermans religiositeit als OOK okay/okee,
goed voor hem of haar,
maar IK heb een Ander
Geloof.
IEDER zijn eigen passie,
al dan niet als persoonlijke spiritualiteit
neergezet.
Ik zal de laatste zijn
die DAAR de staf over
breekt.
INTEGENDEEL,
niet alleen spaart het
een godsdienstoorlog uit,
maar er zijn OOK schitterende voorbeelden
van innerlijke groei EN volwassenheid
uit opgerezen!
Niettemin,
we betalen er een prijs voor:
een soort van postmoderne leegte,
waar alles goed en wel is,
omdat het er eigenlijk
niet [meer] toe doet
WAT iemand
aanhangt ...
Het ABSOLUTE
[een onmogelijke term,
maar zo HEET 'het' nu eenmaal vaak]
is UIT de religie verdwenen
of alleen nog maar als persoonlijke passie
aanwezig?
Doe je het er weer in,
dan krijg je weer de oorlog van allen tegen allen,
laat je het weg,
dan dreigt religie goedkoop te worden,
en alleen nog maar zoiets als gebruiksreligie
of gebruiksgeloof blijft er
van over!
Het is DEZE paradox
die mijns inziens de kerken verlamt,
ze weten er vaak geen uitweg
meer uit?
DIE
dreigende leegte
zie ik als bevestiging van wat we eerder al
onder woorden brachten met:
"EERST waren er mensen
en TOEN pas "G D"!",
een ongewilde en vaak onderbewuste
erkenning ervan.
De religieuze waarheden
blijken onze EIGEN 'constructies' te zijn,
en hoeveel ZIN [of onzin?] ze ook hebben gesticht,
ze ZIJN en BLIJVEN
ONS
'eigendom'?
DAAR
helpt geen Hoofdletter
van/voor/door God aan,
zij helpt "HEM/HAAR" niet
aan 'transcendentie';
WIJ zijn baas
over wat we ZELF
[al of niet] 'bedenken',
over ONZE 'filosofie'
[of het gebrek daaraan]
en over 'onze'
theologie ...
De EIGENLIJKE
religieuze vraag is dan ook:
KUN JE iets noemen
dat baas over ons is
[mijn omschrijving van transcendentie],
als dat 'iets' NIET te vinden is,
en OOK niet onder te brengen
in onze nog o zo vernuftige definities
van "G D"?
In mijn ogen WEL,
ik vind haar in een ervaring die ALLE mensen,
OMDAT WE MENSEN ZIJN,
met elkaar delen,
en tegelijk ALLE ANDERE ERVARINGEN
die we [mee-]maken,
transcendeert.
Dat LAATSTE
wijst erop dat ik interpreteer,
en dat doe ik ook:
ik interpreteer iets wat ALLE mensen meemaken,
'tover' GEEN 'extra' gegevens uit de een of andere hoge hoed,
keppeltje, mijter, puntmuts, sportpetje o.i.d.,
maar geef aan een algemene menselijke ervaring een uitleg
waarop het woord transcendentie
past.
Transcendentie,
de term die zojuist [alweer] viel,
is NIET een begrip waarvoor je theologie ofsow moet hebben gestudeerd,
transcendentie 'construeer' je niet.
Ik gebruik het woord
als kenmerk van een ervaring,
van iets wat mensen overkomt,
wat gebeurt in ons leven
en waaraan we ons NIET
kunnen onttrekken.
WAAR we DIE ervaring opdoen,
hebben we in voor een tijd een plaats van g d uitgewerkt
en dus eigenlijk OOK al
'vanaf den beginne' in mydi
omtrent januari 2004
{?} ...
Ik stip hier
en nu alleen nog maar even
de hoofdzaak eruit aan,
het is als antwoord bedoeld
op de vraag WAAR we moeten wezen
om de EIGENLIJKE
religieuze vraag te ontdekken,
datgene wat voor ONS onvoorwaardelijk bindend
en verbindend is en BLIJFT,
en dat dan ook universeel,
als iets van ALLE mensen is
van alle tijden, plaatsen
en leeftijden!
Zoek DAT niet
in een dogma,
NIET in een LEER,
niet in iets van 'tussen de oren',
NOCH in iets
'van de hersenen',
maar in een onweerstaanbare ervaring
die je alleen nog maar door allerhande trucages
of een kwaad geweten
kunt ontlopen.
De
ENIGE ervaring
waarvan je DAT kunt zeggen,
EEN die de naam 'absoluut' verdient
[om die term nog maar even aan te houden],
is dat een mens zich,
of hij of zij wil of niet,
aangesproken voelt
door iemand anders
die hem/haar
nodig heeft.
DAT is
wat ik de 'aanspraak' noem:
je aangesproken voelen
door wie jou nodig heeft,
of die nu zijn of haar mond
opendoet
of niet.
ALLE
mensen
maken 'zoiets' mee,
we hebben het over een ervaring
die universeel is,
even onontkoombaar
als onvoorwaardelijk
bindend!
In de oude mythen
van het allereerste bijbelboek GEN
[esis] hoorde Kain een stem die zei:
"WAAR is Chavel jouw broeder?"
en hij werd er onrustig door
[want hij was niet
'zomaar in
de mist
verdwenen!] ...
DAT bedoel ik.
"WAAR
is Abel
jouw
broer?",
DEZE
onrustig makenden ervaring
die universeel is,
is het ENIGE wat er ECHT toe doet,
een claim die je tegenkomt
die absoluut is,
die boven
alle andere claims
uitgaat,
een claim die uiteindelijk
de cultuur bij elkaar
houdt.
Dat DOEN
geen 'godsbeelden'
[integendeel, zou je soms {helaas TE vaak} zeggen],
dat doet alleen maar
de 'aanspraak'.
ZIJ
spreekt niet
alleen maar aan,
zij maakt OOK aansprakelijk,
en DAARMEE
mensen
'mens' ...
Voorzover
kerken en religies
zich DAAROP focussen
zijn zij bezig met waar religies
ALTIJD al naar op zoek zijn geweest,
'het absolute',
en voorzover ze dat
NIET doen,
zijn ze allerminst van onwaarde,
zoals we al eerder en vaker
hebben gezien,
maar kijken we WEL - nog steeds -
onszelf in het gezicht:
de religieuze erfenissen
waarover we beschikken
zijn leveranciers van verbeelding,
die ons de ondraaglijke zwaarte van het bestaan
helpt te dragen,
of [wat op hetzelfde neerkomt]
de ondraaglijke lichtheid te verzwaren,
zodat het alsnog
iets voorstelt.
Maar
ALLES is
EIGEN teelt,
verbeelding als amulet
[als variatie op Lucebert]:
het enige wat NIET van 'eigen teelt' is,
is wat ons overkomt
in de aanspraak
die ons tegemoetkomt
in mensen
die ons nodig hebben.
