Gedachten zijn ons intiemste bezit

(NvA) Apparaten kunnen steeds beter gedachten 'lezen': prettig als je verlamd bent & toch 'n computer kunt besturen. Maar niet bij 'n sollicitatiegesprek. Onze gedachten zijn ons meest persoonlijke bezit. Sommige onderzoekers voorspellen dat we i/d nabije toekomst op scans kunnen aflezen wat 'n ander denkt, droomt of zal beslissen. Gedachten lezen van 'n verlamde patiënt, die enkel nog kan communi-ceren met zijn/haar hersensignalen, lijkt 'n erg goed idee.

Maar is 't ook zo'n goede idee om iemands gedachten af te luisteren tijdens 'n sollicitatiegesprek of politieverhoor? Naast de fundamneteel ethische kwestie is vooral van belang hoe betrouwbaar die technieken eigen-lijk zijn, of kunnen worden, om hersensignalen nauwkeurig in 'gedachten' te vertalen!

Gedachtenleestechnieken hebben hun ontwikkeling vooral te danken aan onderzoek naar Brain Computer Interfaces (BCI's): hiermee kunnen bv. ernstig verlamde personen toch communi-ceren of bewegen. Rechtstreeks, door te 'denken'. De meest precieze BCI's werken met in 't brein geïmplementeerde elektroden die onze hersengolven direct opvangen daar waar ze ontstaan.

Dit is 'n invasieve techniek, omdat de hersenen als 't ware worden binnengedron-gen voor die metingen.

Recent waren onderzoekers hiermee al in staat om ontcijferen of iemand aan Marilyn Monroe of Joshua Brolin aan 't denken was? Ze hadden verschillende hersencellen gevonden die voorkeur hadden voor één van beiden! Ietwat minder ingrijpend voor de patiënt zijn de zg. non-invasieve technieken, waarbij hersensignalen a/d buitenkant v/h brein worden opgevangen.

Voorbeelden hier-van zijn functionele magnetische functionele magnetische resonantie (fMRI), waarbij 't zuurstofverbruik van actieve hersengebieden in beeld worden gebracht met behulp van 'n fMRI~scanner, of 't elektro~encefalogram (EEG), waarbij hersengolven op de schedel gemeten worden met 'n soort van badmuts vol elektroden. Deze technieken zijn weliswaar minder precies, maar toch is 't steeds beter mogelijk om ook hiermee onze hersenen 'af te luisteren': zo worden EEG~golven met succes gebruikt om mensen met hun hersenen letters te laten spellen! Ook wordt de fMRI~scanner steeds meer onderzocht als mogelijke 'gedachtenlezer'.

Proefpersonen beantwoordden in een recent onderzoek meerkeuzevragen met hun hersenactiviteit, & de scanner wist vervolgens de meeste antwoorden juist te ontcijferen ...

Die techniek vordert dus rap: dit blijft natuurlijk niet onopgemerkt buiten de universiteit: politie, marktonderzoekers of werkgevers staan te popelen om gedachten af te lezen van verdachten, potentiële klanten of werknemers.

Dit is echter zowel ethisch als technisch 'n heel ander verhaal. Aldus Nienke van Atteveldt, cognitief neurowetenschspper a/d Universiteit van Maastricht & 't Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen in 't trouwe podium van gister. Eerst dus maar even medicijnen innemen & wat eten & drinken voor vandaag ...