Er werd toen (nog) niet regelloos gemarteld!?

Peter Paalvast: Martelen en martelwerktuigen in cultuurhistorisch perspectief. De collectie van de Gevangenenpoort nader bekeken. Free Musketeers. Zoetermeer. ISBN 97890484116714; 188 blz. € 18,95 PP (1960), cultuurwetenschapper: dit boek over martelen heb ik niet geschreven uit sensatiezucht. Ik weet dat mensen gefascineerd zijn door gruwelijkheden. 't Onderwerp stoot af & tegelijkertijd trekt 't mensen onweerstaanbaar aan. Dat leidt ertoe dat er snel mythen ontstaan die op geen enkele manier verband houden met de historische werkelijkheid.

Mijn invalshoek is juist het tegendeel van sensatiezucht. Ik ben tien jaar hoofd educatie geweest bij 't Museum Meermanno in Den Haag.

Daar maakte ik mee dat bezoekers bij plaatjes uit de Middeleeuwen stonden te gruwelen. Dan zei ik: lees de tekst daaronder nu eens!

Dan ging het om zogeheten waarschuwingsminiaturen, bedoeld om kinderen ervan te weerhouden om iets te doen wat niet mocht ...

Met dit boek wil ik proberen om een ietwat reëler beeld te geven van de Middeleeuwen, omdat ik heb gemerkt dat daar heel veel misverstanden over zijn. 'De Middeleeuwen zijn duister', zeggen mensen wel eens. Ik zeg dan: WIJ zijn duister, omdat we van die periode nu nog veel te weinig weten. Dat verandert langzaam, maar waar kennis gering is, zijn mythen snel geboren?! [Dat zie je op meer terreinen!] .......

Het algemene beeld is dat er in de Middeleeuwen maar wat aan gefolterd werd. Voor het minste geringste belandde je zo op de pijnbank .........

De werkelijkheid is dat er in de Gevangenenpoort in Den Haag - wattie ik me voor dit boek heb beperkt - soms wel een jaar voorbijging zonder dat er iemand werd gemarteld! D

De pijnkelder in dat gebouw werd dan ook meestal gebruikt als gevangenis. Een andere aanwijzing dat 't wat DAT betreft best nog wel meeviel zijn de uitgebreide regels waaraan rechters zich moesten houden. Er bestond 'n zogeheten zevenstappenplan .......

Er moest voldoende bewijs zijn: DAN kon de verdachte bekennen of niet. Bij 'n weigering werd er gedreigd met de beul! Als er dan nog geen bekentenis loskwam, DAN verscheen de beul ook echt. Maar dan nog kreeg de verdachte de gelegenheid om te bekennen. Het inschakelen van de beul was ook duur, dat kostte wel twaalf gulden! Daarnaast ben ik regels tegengekomen voor rechters die hun boekje te buiten waren gegaan ...

DAT laat zien dat er (toen ook) wel degelijk excessen voorkwamen, maar ook dat overheden daartegen wilden optreden. Rechters moesten heel nauwkeurig de procedures doorlopen omdat zij anders riskeerden uit hun macht te worden ontzet. TORTUUR, zo staat in invloedrijke boeken uit die tijd, mocht NOOIT de eerste optie zijn om de waarheid boven water te krijgen: er werd dus [toen nog] NIET veel & regelloos gemarteld ...