bikini instinct & de lord of the fly {baalzwoev}?!

Een half jaar geleden
leerde vergelijkbaar onderzoek
dat we in sociaal isolement ook fysiek afgestompt raken: we voelem minder pijn, de pijndrempel ligt letterlijk hoger.

Als kluizenaar
lijken we ontaard,
ontdaan van onze meest wezenlijke trekken.
Maar op den duur krabbelt het sociale schepsel in ons weer overeind.
Studies lieten zien dat vooral geisoleerde vrouwen hun uiterste best doen om zich opnieuw in de sociale colonne te voegen.

Het gaat schoorvoetend,
erkennen ze: het mag geen offers kosten,
en anderen moeten de eerste
stap zetten?

Heeft de verstotene
zichzelf dan toegesproken,
gewikt en gewogen en tenslotte de hand
over het hart gestreken?

In de ogen van etholoog Frans de Waal
regeert onze ratio niet op die manier over ons gedrag.
Alle eer gaat naar moeder natuur, schrijft hij in het recent verschenen 'Primates and Philosophers; how morality evolved'.
De Waal ziet twee
oorspronkelijke wegen naar het sociale en morele gedrag van mensen.
OF je veronderstelt dat we in ons diepste wezen immoreel en egoistisch zijn, maar dat de cultuur de schurk in ons uiteindelijk heeft getemd.
OF je beschouwt moraal als de uitloper van onze sociale instincten, die we grotendeels delen met dieren in onze evolutionaire nabijheid
[lees: primaten]!
De Waal haalt uit
naar een bioloog als Richard Dawkins die de mens portretteert als het slachtoffer van egoistische motieven, op pad gestuurd door zelfzuchtige genen. En naar Michael Ghiselin, vermaard om zijn opvatting dat achter al onze deugden ordinair opportunisme schuilgaat: altruisme is maar een deklaagje. Ghiselin zei het wel {h}eerlijk: "Krab een altruist, en je ziet een hypocriet bloeden!
In die optiek
is moraal inderdaad niet veel meer dan een dun laagje vernis, een laag fineer!
En waar de mens toch sympathie en onbaatzuchtigheid in zichzelf meent te bespeuren, daar zou hij louter aan zelfbedrog
lijden?

Je hoeft volgens evolutiebiologen
je ogen maar de kost te geven om in de natuur allerhande voorbeelden van empathie, cooperatie en loyaliteit te ontdekken.
ZIJ
presenteren dan ook een hele stoet
van verzoenende, troostende apen, en van behulpzame olifanten
en wolven ...

OOK
De Waal
heeft zijn zterke verhalen:
over de bonobo die een manke vogel vanuit de top van de hoogste boom tracht te laten vliegen ~
ontluikende empathie
misschien?
Of ze nu in onze ogen
aardig zijn tegen elkaar, dat doet er niet zoveel toe.
En evenmin of hun gedrag past binnen ONZE morele standaard ...
Het
GAAT
erom of zij in staat waren tot gevend en nemens gedrag, en tot vergelding, ter versterking van de sociale cohesie?

Wij zien
empathie en mededogen
als het eindpunt van onze unieke ontwikkeling, waar ze het startpunt zijn.
Met dank aan primaat & co [muchomachobonobo ensow]: bij HEN moet je de wortels zoeken van een evolutionair diep verankerd vermogen ~ aangedaan zijn door andermans toestand,
er emotioneel mee
besmet zijn ...
Sociaal, moreel gedrag
dringt zich dus aan ons op:
het moet niet gekker worden, zal meig filosoof of predikant zeggen?
Moraliteit is immers iets voor een onpartijdige stem in ons, die oordeelt of ons handelen model kan staan voor hoe een beschaafd mens zich HOORT te gedragen:
we horen het Immanuel Kant
zeggen ...

En
DAT
argument
voeren kritici van De Waal ook aan in 'Primates and Philosophers':
de mens tobt en generaliseert, de aap doet alleen maar?
Soms
OOGT
hij sociaal en aaplievend,
maar wie gelooft dat
DAAR
enige 'overweging'
achter zit?

Bij
ONS
wel?
HIER
brengen we de beschouwingen van de psychologen Marc Hauser en Jonathan Haidt in herinnering:
je moet
NIET
in bikini op een begrafenis komen,
NIET
je
WC
schoonmaken met de nationale vlag
[DAT
soort merkwaardige aktiviteiten is alleen maar voorbehouden aan nazis, fascisten, terroristen & Wilders?]!
DAT
zegt ons gevoel, maar ons verstand heeft daar maar heel aarzelend een mydiverhaal bij, en nog voor die aarzeling hebben onze emoties ons volgens De Waal allang op pad gestuurd als we een ouder mens op straat zien
uitglijden?!

Tegen de moraalpredikant
zegt hij dat geen mens daar een sekonde over nadenkt [behalve onder uiterste stress en psychose], en dat geen mens met bovenaapse diepzinnigheid zo'n oudere te hulp schiet. En tegen Michael Ghiselin zegt hij dat we zo'n oudere heus niet overeind helpen met de gedachte aan een bonus in ons achterhoofd.

Ons sociale,
morele gedrag zit grotendeels onder het verstand!
Het dateert van lang her en heeft onvermijdelijk ook, vanuit evolutionaire logica, zelfzuchtige trekken.
Een vader die al zijn brood weggeeft aan hem onbekende, behoeftige kinderen en zijn eigen kroost laat verhongeren, kan op hoon rekenen [eigen kroost eerst]. En
HIER
knikt de
AAP
[Wilders e.d.] instemmend
volgens ons: dat doet hij dan misschien wel niet helemaal [of helemaal niet] beredeneerd,
maar
WEL
emotioneel?
En als de sociale entourage ons wordt ontzegd,
zoals die studenten die te horen kregen dat ze alleen door het leven verder moesten, dan raken we erg uit ons doen: de gedachten razen door het hoofd, maar ze lijken te worden gedragen door onberedeneerde pijn, uit het emotionele achterland.

Sociaal en sooperatief gedrag
is ons vanuit de evolutionaire historie aangereikt, om 's avonds niet met lege handen thuis te arriveren: dat klinkt naar zaken doen, naar uitgekookheid, naar altruistische huichelachtigheid?
NEE,
betogen economen en ethologen: want
ZO
zouden [ook blonde & blauwogige] apen nooit tot elkaar komen, en mensen [van was voor kleur of afkomst dan ook]
OOK
niet!
ZULK
gedrag is niet zomaar een vernisje: het is ooit in hun en onze aard gesleten, en
ZO
tot onze emotionele oufit gaan behoren ...

En dat
MOEST
haast wel!
Als onze emoties oprecht zouden zijn maar louter berekenend, dan zoudne we elkaar
TE vaak NIET
overtuigen van onze goede bedoeling of bereidheid om te helpen?
Je moet de eerlijkheid van andermans emoties kunnen aflezen om regelmatig tot zaken te komen ...
En
DAT gaat ALLEEN
als oprechtheid in de aard zit en
NIET
alleen maar een facade is voor
achterliggend ['kiezers'-]bedrog.

De econoom Thomas Schelling illustreert dat met een akelig dilemma.
Een man ontvoert een meisje, krijgt spijt en wil haar vrijlaten, op voorwaarde dat zij hem niet aangeeft.
Dat belooft ze, en hij gelooft haar.
Maar hoeveel van zulke doodsbange meisjes zouden hun ontvoerder ooit kunnen overtuigen als achter al onze beloftes het voornemen schuilgaat om te bedriegen of iemand 'erbij te lappen'?

Een enkeling zal zich vrij kunnen liegen en dan toch naar de politie gaan.
Maar elkaar permanent met leugens benaderen lijkt op evolutionaire tijdschaal
GEEN
levensvatbare strategie, meende Schelling.