zwangerschapsschermutselingen & nl~nationalismes?!

ZO radicaal waren we nou ook weer niet: genuanceerd beeld van de Nederlanden tijdens de Tachtigjarige Oorlog tussen de mydibedrijven door ...

Waarom de Nederlanden in opstand kwamen tegen Spanje, heeft iedereen op school min of meer meegekregen: historicus J.J. Woltjer ontwart de kluwens met grote(r) precisie. G

Gemak dient ook de historisch geïnteresseerde mens: geschiedenisboeken staan vol met simplificaties & de wijsheid van achteraf?! Ook de beschrijvijng van 'n conflict als de 80~jarige Oorlog is daar niet aan ontkomen: 't beeld dat bleef hangen in ons nationale bewustzijn is dat v/d opstand v/d Protestantse Nederlanden tegen 't Katholiekste land van Europa van die woeste tijden: 't Roomse Oer~Spanje!?

Het doet de complexe realiteit weinig recht: bijna een halve eeuw geleden kwam JJW (1924) al met nuanceringen: zoals Chris van der Heijden al ietwat later aandacht zou vragen voor "grijs" tijdens de Duitsche Bezetting, zo liet deze historicus in zijn proefschrift 'Friesland in hervormingstijd'
(1962) zien dat er een hele wereld te vinden was tussen fanatieke katholieken en beelden- en hemelbestormende protestanten. De Nederlanden kenden ook allerlei middengroepen die het helemaal niet zo hadden op religieuze scherpslijperij, die tegenstellingen in elk geval niet op de spits wilden drijven: rust en vrede waren hun (veel) liever! De inzichten van toen & van de decennia daarna brengt JJW nu samen in een vuistdik werk met een lange titel: 'Op weg naar tachtig jaar oorlog. Het verhaal van de eeuw waarin ons land ontstond. Over de voorgeschiedenis en de eerste fasen van de Nederlandse opstand.' JW is geen vlotte verteller zoals de iets jongere A.Th. Van Deursen: verwacht van hem geen smeuïge anec-dotes of grootse verhalen. Ook zijn bijna 20 jaar geleden verschenen, laatse belangrijke werk, 'Recent verleden. Nederland in de twintigste eeuw', kenmerkte zich al door soberheid. Die stijl leent zich wel goed voor het ontwarren van de 16de-eeuwse draden die uiteindelijk tot de opstanden in de Nederlanden leidden. Hij beperkte zich niet tot het gebied van de strubbelingen, maar heeft ruim oog voor de internationale context van de 16 de eeuw. Hoewel het overzicht voor de lezer soms best wel ietwat lastig te behouden is, doet hij ook recht aan de lappendekens die de Neder-
landen in die tijd vormden. Elke streek met zijn eigen problemen en overwegingen komt aan bod. Wie nog geloof hechtte aan de progressieve gezindheid van de opstandige edelen, weet na lezing van 'Op weg naar tachtig jaar oorlog' nu wel beter. Voor het zich weren tegen het hoogstegezag waren moed en durf nodig, maar de drijfveren van Willem van Oranje & de zijnen waren in de kern conservatief:
ze waren uit op behoud van hun machtsposities.

De edelen verzetten zich tegen de toenemende macht van een moderner, centraal bestuur met een belangrijke
rol voor bureaucraten. Woltjer houdt van precisie: zelf, & soms in navolging van collega-historici, dringt hij aan op exacter formuleren. Ik blijf
benieuwd.