zijn levenswerk werd voortgezet door de laatste

van de babylonische Amoraiem, Rawina II, die tijdens de slotjaren van de vijfde eeuw hoofd was van de academie @ Soera ~~~

Redacteuren verzamelden de in de herinnering beklijfde argumentatie van anonieme mannen die op school de gezichtspunten van de grote leermeesters bespraken ~ een soepel vloeiende stroom van disputen, die meer bijeen werden gehouden door associatieve verbanden tussen onderwerpen dan door een behoefte aan structuur die we gewoonlijk in de geschriften van de Grieken zien, een puur, talmoedisch plezier in zigzaggende gesprekken over de wet, dat misschien de joodse reactie was op de starheid van de romeinse wet?!

Die redacteuren hebben ons ook ogenschijnlijk op zichzelf staande rabbijnse commentaren op misjnahpassages nagelaten en fragmenten van gesprekken die de rabbijnen voerden terwijl ze samen langs een weg liepen, een marktplein overstaken, zich tussen de mensen bewogen; die rabbijnen verschijnen niet alleen als leraars, maar ook als zg. "wonderdoeners", genezers/helers & mystici ~ alsof ze in hun functie, maar beslist niet in hun geloof, overeenkwamen met de MAGI!?

We weten niet WIE die redacteuren waren of welke criteria ten grondslag lagen aan hun selectie; we weten evenmin precies HOE die discussies in de leerscholen werden bewaard en overgeleverd van generatie op generatie. Volgens de traditie zijn er nog twee generaties rabbijnen geweest ~ die worden SAVORAIEM genoemd, UITLEGGERS ~ die het redactiewerk hebben voltooid. De moderne wetenschap werpt steeds meer licht op het complexe karakter van dit eeuwenlange redactieproces ~~~

De Babyloniers beschikten over meer tijd en leden minder onder vervolgingen, waardoor hun werk veel levendiger, rijker, doorwrochter, omvangrijker, wijdlopiger ~ spreektaal die in schrift is vastgelegd ~ en casuistischer is dan de Palestijnse tegenhanger: de taal is oost-ara-mees, een dialect dat enigszins verschilt van het west-aramees waarin de palestijnse talmoed is geschreven. Vroeger had ik alleen maar wat vermoedens omtrent het een en ander: nu & hier snap ik eindelijk wat meer van oorzaken en gevolgen, redenen & drogredenen, 't ware & 't onware, minder betrouwbare & valse ~ mensen zoals jij & ik. maar dan net 'n tikkeltje anders in vele opzichten ~ en wat is nou eigenlijk boeiender dan dat? Het is juist die afwisseling door alle tijden,らアツェ, plaatsen & nuances heen
die 't geheel interessanter maakt ...