wormstekige mydimensen schaamte & verbeelding ...


~*~

In de loop van de eeuwen
gaat het christelijk mensbeeld langs verschillende reparatiestations,
die elk hun eigen accenten aan brengen.
De christenheid rond de Middellandse zee was,
geheel in overeenstemming met de cultuur van die wereld,
bijzonder gepreoccupeerd met dood en graf.
Bij graven van gestorvenen is het goed bidden,
de onderwereld en onze gewone wereld komen er immers bij elkaar?
Sightseeing dus!
"Zie waar ze hem gelegd hebben", een staande uitdrukking van de rondleiders ...
Lucky Luke [engelen wijzen het graf van Yehosjoea aan] ontsnapt in hoofdstuk 24 van het Lucas evangelie niet aan dit spraakgebruik: hoe je de dood te boven komt is dan ook de grote vraag
van de Oude Kerk.

De late Middeleeuwen leggen andere accenten.
De cultuur is doordrenkt van schuldgevoelens: de telkens terugkerende pestepidemies, de oorlogen
met de honger in hun gevolg, het zijn evenzoveel onzekerheden, die elk voor zich en gezamenlijk
het drukkende klimaat hebben bevorderd waarin Martin Luther is groot geworden.
Hoe vind ik een genadig God, is zoals de mydiverhalen willen, zijn angstige vraag.
En zijn ontdekking de vreemde vrijspraak: de zondaar die rechtvaardig voor God is door het geloof
en niet [langer meer alleen maar] door eigen prestaties.
Met die preek treft Luther een wel toebereide akker aan.

In die historische context moeten we dan ook de wortels zoeken van dat roetzwarte mensbeeld
van de Zwarte Zwadderneel en van de Heidelbergse Catechismus.
Uit de leerstellige overlevering wordt de kant van de schuldige mens naar voren gekeerd,
en om de verlossing werkelijk als verlossing voor te stellen, wordt die zwarte kant meestal zo donker
mogelijk getekend: Johannes Calvijn spant de kroon, hij spreekt zelfs van de totale corruptie
van de mens.

Een lange weg is intussen afgelegd:
van verbeelding [Adam en Eva die in zonde vielen]
is informatie gemaakt over de 'onveranderlijke' menselijke natuur [zo heette het],
en met wat het als informatie zag heeft het christendom eeuwen en eeuwen rondgesold,
totdat het uitkwam bij een mens die klem zit
tussen zonde en dood.

Maar als Adam en Eva mythische figuren zijn,
dan is ook de dood als straf op de zonde een mythe.
Er is wel een dood, en mensen gedragen zich tot onze verbijstering menigmaal als een ongeleid Hezbollah projectiel, maar zoek je naar informatie die daarover nader licht kan verschaffen,
dan moet je niet bij Genesis zijn:
in GEN vind je 'kijk'.

De mensbeschouwing
die we hier in mydi tekenden,
hangt helaas vaal nog steeds als een molensteen om de nek van de christenheid.
Ze kan niet zomaar worden afgeschaft, want dan komt de verlossing in de lucht te hangen.
Elk grammetje dat ervan wordt afgeschaafd, maakt de verlossing minder indrukwekkend.
Ze vormt, zoals we al eerder zagen in voorgaande mydiverhaaltjes,
EEN van de pijlers waarop het gebouw van het officiele christelijke geloof is opgetrokken,
om niet te zeggen: DE pijler.

De weerzin in kerkelijke kringen tegen en de kritiek op de krasse formuleringen van de traditie
doet dan ook wat gemakkelijk aan over het algemeen?
Wie het er niet mee eens is, zal onder ogen moeten zien dat hij de onderste steen uit het geloofsgebouw weghaalt en omdat veel christenen dat ook weer wat te kras vinden, blijft alles in een mist van onduidelijkheid hangen: een toestand de christelijke kerk onwaardig.

Door de eeuwen heen heeft ze het patroon van de zondagse preek bepaald.
Wil de verkondiging een verkondiging van genade zijn, dan moet om te beginnen de hoorder overtuigd worden van zijn/haar zonden en diepe schuld; en dus begint de preek vaak juist daarmee:
eerst iemand in de diepte donderen, om hem/haar daarna er weer uit te halen met de zogenaamde
Christos verkondiging

De schuld voorop.
Ook de rooms-katholieke traditie,
waar niet zozeer verkondiging maar sacramentele ritus de dienst uitmaakt, volgt dat patroon:
mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa.
Het gaat wat gemakkelijker als je van de schuldbelijdenis een ritus maakt, maar de volgorde:
eerst schuld belijden en dan verlossing uitgereikt krijgen,
blijft dezelfde.

Verkondiging pakt de zielen wat steviger in de greep,
en ontspoort dan ook wat gemakkelijker: ik herinner aan de spot van Dietrich Bonhoeffer, oorspronkelijk opgevoed als goed lutheraan, over de protestantse preek ~ hij geneerde zich ervoor, je kunt het niet anders zeggen. Ze beginnen in de kerk met 'madig machen', de mensen wormstekig verklaren,
om vervolgens een emmer genade over hen uit te storten: zo zorden de zondaars gered?
Maar daar moeten we mee ophouden.
En meer dan dat: de mens IS helemaal niet wormstekig, Bonhoeffer vindt dat een mistekening die weersproken wordt door niet alleen aales wat je om je heen ziet, maar ookdoor het daarbij behorende zelfbesef van de moderne mens: de mens van vandaag is mondig(er): 'der muendige Mensch' in
een 'muendige Welt', daar moeten de kerken volgens Bonhoeffer
hun tanden maar eens inzetten!

Er is veel gekibbeld,
in de jaren dat zijn geschriften toegankelijk werden
[hij zelf werd in 1945 door de Nazi's opgehangen],
over die mondige(r) mens in een mondige(r) wereld.
Bonhoeffer zou overdreven hebben, mensen zijn [nog] helemaal niet zo mondig,
om van een mondige wereld maar helemaal te zwijgen.
Volgens Karl [niet Marx of May maar] Barth zou Bonhoeffer niet goed geweten hebben wat hij bedoelde,
en in een later stadium van zijn leven mogelijk weer zijn teruggekeerd op zijn schreden [je kunt het lezen bij Herman Wiersinga in zijn De vitale vragen van Bonhoeffer].
Het ligt in de lijn van de verwachtingen, dat het vooral de kerken waren die dat tegengeluid lieten horen:
kerken zijn nu eenmaal gebaat bij mensen die [nog]
niet mondig(er) zijn, maar vooral door de kerk
geholpen moeten worden om
hun bestemming als mens
te bereiken?

Met hun tegenargumentatie wekten de kerken in elk geval de schijn dat ze aan hun eigen onmisbaarheid
dolgraag zouden willen vasthouden: zonder de kerk kom je er niet ~ dat kunnen we zelfs tot op de mydidag van vandaag nog horen her en der bij allerlei grote en kleine sekten.
Bonhoeffer wilde daar juist vanaf: mondig of niet mondig, de mensen waren volgens hem niet meer aangewezen op de leiband van de kerk om in het leven te kunnen slagen!

Een mens als wormstekig voorstellen,
geeft ons het gevoel van een rotte appel mee?
Hoe rotte appels zich voelen weet ik natuurlijk niet, maar wel hoe mensen zich voelen die als eerste karakteristiek wordt bijgebracht dat we niet deugen: zo'n mens krijgt geen zelfbesef, maar die leer maakt ons schuchter, ontneemt ons de vrijmoedigheid om er te [durven] zijn en ons te laten gelden op een verantwoorde manier.

De christelijke kerken zouden,
in mijn ogen althans, hun verkondiging dus een poosje moeten omkeren voor de verandering:
ook eens wat vaker laten zien dat mensen een verkeerde kijk op zichzelf hebben, als ze niet meer aan het leven durven deel te nemen?

OF
we het als mensen dan zo goed doen is een heel andere vraag.
De christelijke traditie over de mens bestaat niet volkomen uit louter onzin, machtspolitiek en geldzucht!
Geen enkele religieuze mythe doet dat trouwens: maar wat je er wel mee kunt en wat niet, dat laat zich pas ontdekken als je eenmaal doorhebt dat de traditie van verbeelding is en niet bestaat uit al dan niet verpakte informatie over een menselijke natuur: op grond van min of meer vijftig jaar naar ik mag hopen menszijn en menswording en ervaringen op dit gebied in tientallen landen tussen de Lage Landen aan de Noordzee en het Verre Oosten kan ik voorlopig ondanks alles niet anders concluderen
dan dat je overal [in alle landen] 'goede' en 'slechte' mensen kunt
ontmoeten om met elkaar van gedachten te wisselen over
onze gedeelde smart en vreugde en de wijze waarop
we met elkaar communiceren met de kracht
van verbeelding.

knipoogcool!blozenengelhuilen
verliefdliefdesverdriet
~@~
14 aug 2006 - bewerkt op 04 jun 2008 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 81 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende