vuurwaterlucht & andere dampen



Prometheus
stal het vuur
bij de goden &
gaf het aan
de mensen
...

Volgens filosoof TL
belichaamt de antieke held
'n achterhaald vooruitgangsidee:
"Ik verdedig 'n houding van terughoudendheid."
Wereldberoemd is de mythe over Prometheus,
de zoon v/d Titaan Iapetos.

Hij roofde het vuur van de goden
& schonk 't aan de mensen & volgens de Griekse mythe
waren de goden furieus: ze ketenden Prometheus aan 'n rots & bevalen 'n adelaar iedere dag
z'n snelgroeiende lever weg te vreten. In z'n onlangs verschenen boek "De val van Prometheus"
beschrijft filosoof Ton Lemaire 't verschil in betekenis tussen die halfgod uit de oudheid
& Prometheus van de moderne tijd.

Was de antieke held
nog 'n soort patroon v/d vooruitgang,
de moderne Prometheus belichaamt 'n veel sterker vooruitgangsmythe.
Volgens TL ontstaat die mythe aan 't begin v/d 19de eeuw: een v/d geestelijke vaders ervan
is de Duitse filosoof Georg Hegel {1770-1831} met z'n optimistische kijk op de ratio & de loop v/d geschiedenis. TL zelf is steeds kritisch over de vooruitgang. In z'n vorige boek "Op de vleugels
van de ziel" {2007} bijvoorbeeld, 'n poetisch verhaal over onze relatie tot vogels
& tegelijkertijd 'n verhandeling over de verstoorde verhouding
tussen mens & natuur.

Hoe ziet de moderne Prometheus eruit?

"De Prometheusmythe uit mijn boek symboliseert het vooruitgangsidee en de daarnee samenhangende
economische problemen en de klimaatcrisis. We geloven i/d vervolmaakbaarheid van de mens. In die on-begrensde ontplooiing van z'n vermogens, in 'n toekomst die steeds beter is & de superioriteit van weten-schap & techniek."

Die vooruitgang kent toch ook positieve kanten?

"Natuurlijk ben ik niet tegen vooruitgang. De techniek heeft ons veel goeds gebracht. De auto bijvoorbeeld
komt voort uit dat vooruitgangsidee: de komst v/d auto luidde 'n belofte in van snel & comfortabel vervoer
voor iedereen & hulpverleners die zo snel mogelijk ter plaatse zijn. Maar wegen die voordelen wel tegen de
nadelen op? We hebben te maken met terrorisering v/d binnensteden & bebouwde kommen, geluidsover-last & vervuiling! Jaarlijks maakt 't verkeer wereldwijd al meer dan 'n miljoen dodelijke slachtoffers en daar
komt dan nog 'n veelvoud aan gewonden bovenop."

Prometheus is door de mand gevallen.

"Dat zou je zo kunnen zeggen: de val van Prometheus lijkt ingezet met de economische groei die tot als-maar nieuwe crises blijkt te leiden met steeds groter milieuproblemen e.d. Ik pleit dus voor 'n synthese: 't
samengaan van oud & nieuw. Laten we de eis stellen dat we de goede dingen uit 't verleden nu niet langer
meer blijven weggooien maar bewaren. Mits ze mens- & natuurvriendelijk zijn uiteraard."

"Toen de auto verscheen, leken de dagen v/d fiets geteld, maar niets is minder waar, fietsen bleven on-verminderd populair en datzelfde geldt ook voor de broodfabrieken: grootschalige broodproductie was de belofte v/d toekomst, maar 't brood bleek smakeloos. In de landbouw zie je die ontwikkeling ook: we krij-gen weer oog voor de positieve & nuttige kanten v/h ouderwetse boerenbedrijf & we kiezen meer & meer voor producten uit de streek & 't seizoen van biologische, onbespoten teelt."

Als tegenhanger v/d mythische Prometheus noemt Lemaire Orpheus: deze zoon van Apollo staat anders dan Prometheus niet bekend om z'n overmoed & heerszucht, maar vooral om z'n muzikale kwaliteiten ...
Volgens de antieke volksverhalen bedwelmde hij met z'n lier de bomen, dieren & zelfs de bewakers van de onderwereld. Als 't noodlot toeslaat & z'n vrouw Eurydike sterft, mag hij haar uit de onderwereld mee-nemen op voorwaarde dat hij niet omkijkt: Orpheus doet dit toch & verliest daarop z'n vrouw voor de 2de keer. Volgens Lemaire vormt de gevoelige Orpheus 'n tegenwicht voor de [te] dominante aanwezigheid v/d overmoedige Prometheus in onze cultuur. "In de orphische houding ervaart de mens zich als met de natuur verwant {...} 't geheim v/d natuur wordt gezocht door zich voor haar open te stellen & te luisteren in
belangeloze waarneming vol respect & verwondering".

Wat bedoelt u hiermee? Moeten we net als Orpheus de lier leren bespelen?

"Orpheus symboliseert de belangeloze poetische houding tot de natuur & compenseert de overproductieve
Prometheus. Ik verdedig 'n houding van terughoudendheid: niet met alle vernieuwingen klakkeloos mee-gaan. Kijk naar 't navigatiesysteem TomTom: 'n prachtige uitvinding, technologisch schitterend, maar ik vind 't boeiender om me met 'n kaart zelf te orienteren. NIET afhankelijk te zijn van 'n machientje
dat met 'n metalen stemmetje zegt waar ik heen moet. Dat leidt
tot vervreemding van je omgeving!"

Ton Lemaire: De val van Prometheus.
Over de keerzijden van de vooruitgang.
Ambo, A'dam. ISBN 9789026322891;
375 blz. Eu 25.
Met dank
aan Mariska Jansen
in deVerdieping van religie
& filosofie/dinsdag
22 juni 2010
engel
22 jun 2010 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 80 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende