Vitale emoties: stijlvol transcendent {skydigging}



Stijl ~ {vervolg}

=

De
religieuze ontboezemingen
en de vele speculaties over G*D hebben na publicatie van zijn dagboek
de nodige verbazing gewekt.
Niet in de literaire kritiek,
want die is totnogtoe stilzwijgend voorbijgegaan aan dit aspect van Kertesz'
persoon en werk, ook in Nederland.
De vragen moeten gekomen zijn uit zijn naaste omgeving,
of uit het publiek dat hij tijdens literaire avonden ontmoette.
K. tracht het ongeloof en het kennelijke ongemak bij zijn trouwe lezers
met een nonchalant gebaar
weg te nemen.

{...}

Uit een
aantekening in Ik, de ander
zou je kunnen afleiden dat hij enigszins verlegen is
onder zijn eigen hang naar het mystieke.
"Waarom ik aan het slot van Dagboek van een galeislaaf
zo over G*D uitweid?
In dit geval is niet het antwoord verkeerd maar de vraag,
omdat je volgens mij niets
over G*D kunt
zeggen.

{...}

G*D is een
persoon noch een zaak,
dus ik vrees dat we in dit geval met een grammaticaal probleem
te maken hebben.
Wat ik in dat boek probeer duidelijk te maken is dat de mens
in bepaalde omstandigheden G*D moet bedenken
en over G*D moet nadenken ~
het gaat hier dus alleen maar om een getuigenis,
om een document humaine,
verder niets."

{...}

Verder niets?
Laten we om te beginnen vaststellen
dat K. zich niet alleen aan het slot van zijn dagboek
enkele bekentenissen veroorlooft.
Het nadenken over het wezen en onwezen van G*D is EEN van de constanten in het boek,
na de auteur zelf is HIJ het belangrijkste personage erin.
Daarbij is G*D behalve een grammaticaal even goed een existentieel probleem, dat zich bij het klimmen der jaren
steeds met toenemende hardnekkigheid
opdringt.

{...}




In
Kertesz' dagboek
openbaart zich wat Jaap Goedegebuure in Letter & Geest
van 10 april heeft betiteld als de hinderlijkheid van religie:
het feit dat ze zich,
heel ons rationalisme ten spijt,
eenvoudigweg niet laat
wegdenken.

{...}

Als het
niet zo modieus klonk,
zou je hier kunnen spreken van het schandaal van de religie,
een fenomeen dat zich bij menige 20ste~eeuws kunstenaar, schrijver en filosoof laat aanwijzen.
Het kent inmiddels zijn eigen,
goeddeels nog verborgen geschiedenis;
mocht die ooit op schrift worden gesteld,
dan zullen daarin zeker enkele auteurs figureren die K. na aan het hart liggen: Kafka, Celan
& Wittgenstein.

{...}

Waarom
moeten we
in bepaalde omstandigheden aan G*D blijven denken,
over G*D blijven nadenken?
Bij enig aandringen zou K. antwoorden dat de gedachte aan G*D voor de mens de enige uitweg is uit zichzelf,
de enig mogelijke redding van het beest in ons en,
meteen daarna,
van de verstikkende saaiheid van onze ratio.
Met het woord 'g*d' treden we de vrijheid binnen,
raken we aan het geheimenis van het goede.
Vreten, oorlog, Auschwitz, dood, dat is de natuurlijke orde der dingen,
waarbinnen het uitspreken van het woord 'g*d' en het signaleren van het goede niets minder dan
een revolte
betekenen.

{...}

Voor K.
vormen ze
een onontbeerlijk tegengif voor het nihilisme van nazisme en communisme: de twee ideologieen.
"Ik stel me een moderne theologie voor,"
mijmert K. in Ik, de ander,
'die alle slechte ervaringen van de schepping tot een wetenschap compileert, maar waarvan de taal van een goddelijke stijl,
van een metafysisch contrapunt is doordrongen;
enkel een kunstvorm, geen logisch
systeem.'

{...}

Zijn persoonlijke theologie
is inderdaad een kunstvorm en geen logisch systeem.
Zij bestaat bij de gratie van de stijl,
bij de gratie van weloverwogen en welgevormde formuleringen die zich rustig laten hernemen of ontkrachten als zich een dag later een ander inzicht aandient.

{...}

K. leeft
bij het voorlopige,
de magie van de literatuur schuilt voor hem in het moment.
Hij laat zich leiden door het hier en nu,
door de ideeen, emoties, herinneringen die zich aandienen zodra hij de pen opneemt om verder te graven aan
zijn graf in de
wolken.

{...}

DAT is
EEN van zijn
geliefde beeldspraken,
een dubbelzinnige,
aan Celan ontleende metafoor die evenzeer uiting geeft
aan zijn verscheurdheid
als aan zijn
vitaliteit.

=
engel
03 okt 2004 - bewerkt op 03 feb 2008 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 81 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende