vijf voor half zes: {winden waaien om de rotsen}!!

In
1998 is
't door de overheid
erkend, maar in de praktijk
blijkt die erkenning nog maar weinig om 't lijf te hebben!
Wat is de geschiedenis van het Jiddisch? Wie houden zich er tegenwoordig nog mee bezig?
En is er nog toekomst voor die 'taal'? "Het Jiddisch is een taal van ballingschap:
een taal zonder land, zonder grenzen, zonder ondersteuning van enigerlei regering,
een taal die geen woorden voor wapens, munitie, manoeuvres of militaire tactiek bezit!"
De Joodse schrijver Isaac Batshevis Singer (1904~1991), de Nobelprijswinnaar,
had vrijwel zijn hele oeuvre in het Jiddisch geschreven,
de nauw aan het 'middelhoogduits' verwante taal
van de Joden, die hij in Polen
als moedertaal
had geleerd.
~@~
Op
t eerste
gezicht heeft
Singer inmiddels ongelijk gekregen,
in ieder geval als het gaat om regeringssteun,
in '98 heeft de Nederlandse overheid 't Jiddisch erkend
volgens het zogenoemde Europees Handvest voor regionale talen
van minderheden, maar in de praktijk is dat echter 'n nogal symbolisch gebaar!
Het bestaansrecht is door de overheid {h}erkend, maar daar blijft het bij?
In tegenstelling tot het Friesch, waarvoor wetgeving is die zaken regelt
zoals bijvoorbeeld voor onderwijs & omroep, zijn er voor jiddisch geen speciale maatregelen genomen. Het was wel de eerste taal waarin ik de uitslag van de Zesdaagse Oorlog vernam een paar dagen {weken?} na afloop in juni '67 op een van de heuvels van Rabbat Ammon, in de kelder van een prachtige goudwitte villa omringd met rode rozen en blauwe luchten.
Landen die 't Europees handvest hebben getekend,
mogen zelf bepalen welke talen eronder vallen?
Alleen Zweden heeft 't jiddisch ook erkend?
De Zweedse regering doet ietsje meer dan Nederland,
maar nou ook weer niet zo heel veel, volgens Shlomo Berger {1953},
hoogleraar Jiddisch a/d Universiteit van A'dam.
"Ze organiseren ieder jaar een zomersymposium
met geld van de overheid.
Dat is alles!"?
~@~
Er zijn ook
niet meer zoveel mensen
die die taal nu nog vloeiend spreken?!
Terwijl 't jiddisch in de 19de eeuw nog
van Litouwen tot A'dam {"Groot Mokum"} gebruikt werd,
zijn er nu wereldwijd nog maar slechts enkele duizenden sprekers:
eigenlijk alleen nog maar in streng orthodox~joodse kringen in New York {ooit "Nieuw~Amsterdam"!} & Yeroesjalayiem/Jeruzalem!?
{In 1970 lagen er ook nog kranten in het jiddisch op 'n stationnetje in Birobeidjan@Siberia
waar Stalin ooit een joods 'thuisland' wilde stichten!}
Op enkele plaatsen wordt de taal dus nog wel actief doorgegeven aan jongere generaties,
omdat men meende [meent] dat 't ongepast was {en is} om het Hebreeuws,
dat immers de taal van de Bijbel is,
als alledaagse omgangstaal te [gaan] gebruiken?
In Nederland beperkt deze groep zich tot 'n zeer klein gezelschap menschen:
op 't 'cheider', de orthodox-joodse school in A'dam,
wordt een deel van het onderwijs nog in het Jiddisch verzorgd.
Ook in Antwerpen is er nog wel een gemeenschap
van enige omvang!
~@~
Volgens Berger
neemt echter ook in orthodoxe
kringen de kwaliteit van het Jiddisch af:
"Als ik in New York kom, dan koop ik altijd nieuwe boeken.
Laatst was dat de roman Farkhapt in terror {"Gegrepen door terreur"},
een jeugdboek over 11 september {2001}. Zelfs zo'n boek, dat de jeugd kennis moet laten maken
met modern taalgebruik, is in vrij erbarmelijk Jiddisch geschreven.
In America praat men ook al over het "Yeshivish", de taal van de Joodse school voor hoger onderwijs, de 'jesjieve'. Dat is Engels met Jiddische woorden, mogelijk inmiddels al de feitelijke omgangstaal
van de orthodoxe jeugd. De wereld is ZO complex geworden
dat ook die mensen zich nu al niet meer
kunnen isoleren!"
~@~
Het Nederlands
bevatte ook al eeuwenlang
Jiddische/Hebreeuwse woorden:
denk maar aan Groot Mokum, jajem
[jajien~wijn], majem [majiem~water], bajes [beit~gevangenis/tehuis, jatten [jadajiem~handen/wegpakken/stelen], gabber [gaver~vriend/kameraad] & zo nog wel enkele tientallen woorden die ook alweer in ongebruik beginnen te raken en 'alras' worden [net als ooit Franse & Duitse!]
'vervangen' door allerlei Engels/Amerikaanse "Indische"/Surinaamse/Antilliaanse,
Marokkaanse/Turkse e.d. 'vreemde'
woorden/begrippen?
~@~
Genoeg
voor nu!