vertrouwelijk met monsters

naschrift uit de trouwe verdieping Frans Dijkstra over Gitta Sereny 1921 (?) - 2012 Haar boeken lokten altijd ophef uit. Was ze niet TE begripvol voor moordenaars? Of 't nu nazi's waren of kinderen die andere kinderen om 't leven brachten, ze bleef zoeken naar 'n geweten. Als meisje had ze een gelukkige roes ervaren bij de aanbidding van Adolf Hitler: "De gelukkigste dag van mijn vakantie", noemde ze haar schoolopstel over een massabijeenkomst van nationaal-socialisten @ Neurenberg in 1934. Ze was nog maar 'n jonge puber maar ze schreeuwde 'Heil Hitler' met even-veel overgave als de tienduizenden volwassenen in 't stadion. Pas 4 jaar later kreeg ze 'n voorproefje van waar 't op uit zou draaien. In Wenen zag ze 'n groep mannen in 'n bruin uniform met 'n swastika-band om die een tiental mannen en vrouwen van middelbare leeftijd de straatstenen lieten schrobben met 'n tandenborstel. Ze herkende één van die vernederde mannen als kinderarts die haar 't leven had gered toen ze als kleuter difterie had gehad. Ze protesteerde tegen de bruinhemden. "Bent u gek?", zei ze. "Hoe durf je!", riep de man. "Hoe durft u?", riep ze terug. Het liep met een sisser af. Maar de kinderarts was streng tegen haar. "Het is heel gevaarlijk", zei hij. "Doe dat nooit meer." De arts werd in '43 in het kamp Sobibor vergast. Dat kamp was als een efficiënte moordfabriek opgezet door de politieman Franz Stangl. Wegens zijn verdiensten kreeg hij promotie als chef van het kamp Treblinka. Bijna 30 jaar later zou Gitta Sereny proberen om door te dringen in zijn geest. Wekenlang voerde ze indringende gesprekken met Stangl die tot levenslang was veroordeeld. Ze nam soep mee om de ziekelijke man aan de praat te krijgen. Over de 100 uur die ze met hem sprak schreef ze het boek 'Into That Darkness' (1974, vertaald als 'De duisternis tegemoet'. Stangl, die er nooit berouw over had getoond, zou tegen haar schuld hebben bekend. "Ik wil de schuld aanvaarden. Ik wàs er. En mijn misdaad bestaat eruit dat ik nog altijd hier ben. Ik had ook dood moeten zijn." Negentien uur na die woorden stierf hij aan een hartaanval! Vlg. Sereny stierf hij omdat hij de waarheid had gezegd en niet verder kon leven. Het kwam haar op felle kritiek te staan. Ze zou veel te sentimenteel zijn. Ze sloeg terug: "Ik verafschuwde Stangl. Ik was blij dat hij dood was. Het was nodig dat hij doodging. Het is toch zonneklaar dat een mens niet verder kan leven als hij durft toe te geven dat hij schuld heeft aan een massamoord. Een miljoen Joden werden in Treblinka vergast. Bovendien duurde die bekentenis bij Stangl maar heel kort. Maar dat was genoeg." Hitlers vertrouweling Albert Speer, architect & oppermachtig minister, was zo onder de indruk van haar boek dat hij contact met haar zocht. Dat leidde na 10 jaar tot het boek 'Albert Speer: His Battle With Truth'. Waarover straks meer ~~~~~~~~~~~