De
mens is
't meest paradoxale
zoogdier dat we ons voor de geest kunnen halen:
een soort van kruising tussen plant & beest, vis & vogel,
man & vrouw, kind & volwassene, dik/dun, klein/groot, slim/dom en nog
heel veel meer verschijnselen, afmetingen, voor- & nadelen & capaciteiten?! Enerzijds is in de samenleving
duidelijk sprake van secularisatie, waaronder vooral de ietwat groter gevestigde kerken lijden. Anderzijds is
deze tijd vol religiositeit, zoals overduidelijk blijkt uit bonte bewegingen als new age & de opkomst van het
euangelicalisme. Je kunt drie ontwikkelingen signaleren die
zowel secularisatie bevorderen als
een nieuwe hang
naar religiositeit
stimuleren.
Differentiatie:
we ervaren 'n verbreking
van samenhang binnen allerlei instituties
& binnen de samenleving als
geheel, en zoeken ook
weer telkens naar
'n bezield
verband
....
Rationalisering:
het redelijk denken onttovert de wereld, maar roept ook de vraag op
naar haar geheimen.
Verwereldlijking:
het sacrale, mysterieuze, heilige & 'onbekende' trekt zich terug en verliest aan invloed, &
toch wordt dit tegelijk als een gemis ervaren zodat het een nieuw verlangen oproept naar transcendentie in
de vorm van bijvoorbeeld nieuwe rituelen, kunstzinnige stromingen &
anders leren voelen, denken
& doen.
Ook
in deze tijd
kennen we nog steeds
'religiositeit producerende' factoren [in de literatuur bekend als de
religion-making characteristics]: blijvende aanwezigheid in ons bestaan van ziektes, dood, verveling, kwaad & tijd. Secularisatie kan dus ook wijzen, om nog maar eventjes twee dure termen te gebruiken & er tegenaan te gooien, op ont-traditionalisering & de-institutionalisering: in 'n tijd van individualisering raakt
de godsdienstigheid van mensen los van de ouderwetse
grote religieuze tradities
met hun vaste
instituten!
Mondiger mensen
blijven zoeken naar hun eigen wegen & hebben weinig behoefte aan wat bijvoorbeeld 't
kerkelijk gezag op basis van eeuwenoude boeken & verouderende regels voorschrijft
in woorden van ooit?
Dat betekent niet
dat religies [filosofie/ideologie/kunst e.d.] zomaar verdwijnen in het niets, maar je moet
wel wat meer oog krijgen voor de metamorfoses die zij ondergaan. Religie van ooit voldoet niet meer aan
vantevoren vastgestelde definities, grenzen & inperkingen van lang geleden, maar laat zich kennen als in
de cultuur verwezen en verborgen in het alledaagse,
eenvoudige simpele 'doodgewone'
& meest
nabije
...
Daarin
functioneert ze
als visie op wat in die cultuur
als waardevol en 'heilig'/onaantastbaar
ervaren wordt!
We kunnen in dit verband
spreken van, uit & over religie die 'uit de wereld opkomt': nogal een verschil dus
met religie, godsdienst, levensbeschouwing & waardevolle kenmerken die nu uit de wereld zouden moeten
wegblijven & volkomen verdwijnen omdat niemand er nog meer iets in ziet & men 't veel te druk heeft met
geld verdienen, modeverschijnselen volgen: heel veel
oppervlakkig lawaai te laten horen
vol ruziezoekerijtjes!
Theologie zou zich daarom
dan ook niet alleen maar eenzijdig moeten richten op de bestudering van alle
geloofstradities, maar heeft des te meer een dubbele taak: ze moet ook deze 'sporen van g d' in de wer-kelijkheid ontdekken & iets dergelijks geldt ook voor alle kerken &
religieuze genootschappen van overal!
Hun boodschappen
kennen ongetwijfeld ook wel een aantal vaste orientaties & coordinaten, maar zij zijn niet meer 'onveranderlijk' zoals men vroeger wel vaak leek te denken. Telkens opnieuw probeert 'de kerk'
de tekenen van de tijd te lezen in het licht van 't 'euangelie' uit 't OT/NOT: ze moet daarom dus ook keer op keer weer nieuwe dingen zeggen omdat niets stilstaat, voor eeuwig blijft gelden of in woorden vast te leggen & voor eeuwig te vangen is door wie of wat dan ook. Dit alles in 't besef dat 't niet meer om haar-zelf alleen blijft gaan zoals ooit, maar om de hele wijde wereld van alle tijden,
plaatsen, mensen, planten en dieren: die 'is van g d',
en daarin laten wij ons op allerlei manieren
door andere mensen en
onszelf keer op
keer weer
vinden
...