Soms bleef het oude huis nog een tijdlang als stal

al of niet 'vrijstaand' in gebruik, maar in andere gevallen werden huis & erf eenvoudigweg verlaten of overgeploegd, later ten prooi aan aller-lei diverse archeologen & andere notoire knaagdieren: na nog wat generaties van dergelijke verplaatsingen, kon de dorpskern dan ook soms geheel van z'n vroegere plek zijn 'weggewandeld'. Die plaatsen waarlangs deze wandelende prehistorische of vroegmiddeleeuwsche nederzet-tingen hun sporen hebben getrokken, zijn zelden duidelijk gemarkeerd, zodat ze meestal alleen nog maar bij toeval teruggevonden worden ...

Overal op de wereld hebben zich wel dergelijke taferelen afgespeeld vroeger of later, denk ook nog maar eens aan volksverhuizingen, allerlei natuur- & cultuurrampen, epidemieën, aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, overstromingen, oorlogen, bezettingen, ballingschappen etcetera!

Dat soort inflatie vond zowel plaats in woestijnstreken als in waterland: soms werden de zwerfneigingen van oude dorpen ook door zelf in de gang gezette ontwikkelingen gestimuleerd. Want de bewoners en hun vee hadden natuurlijk ook een duidelijke invloed op hun omgeving(en)?

In zandgebieden kon het bijvoorbeeld ook gebeuren dat een overmaat aan zware wagenwielen, scherpe ploegijzers & sjokkende runderpoten korte metten maakten met de kwetsbare vegetatie rondom de huizen, waardoor het stuifzand zijn kans kreeg: zo eenmaal in vrijheid gesteld kon het allesverslindend & verstikkend zand maar moeilijk meer tot rust gebracht worden. Een langere tijd van droogte en/of een paar flinke stormen waren dan meestal al wel weer voldoende om zo'n probleem onbeheersbaar te maken?! In Kootwijk op de Vale Ouwe Veluwe nam de woestijnvorming rondom een 10e~eeuws dorp dusdanige vormen aan dat die hele nederzetting uiteindelijk enige kilometers verderop, naar een beekdal moest worden verplaatst. 'n Heel eigen variant op dit 'Gone~with~the~Wind' principe zien we ook in oude veenstreken als het Waterland, boven Amsterdam: hier werden de mensen niet door stuivend zand, maar door de zelfveroorzaakte daling van het veen uit hun huizen verjaagd. 't Sponzig hoogveen in deze streken kon namelijk alleen worden ontgonnen door er sloten in te graven, maar door op die manier water aan het veen te onttrekken, klonk het steeds verder in en daalde de bodem geleidelijk, totdat het maaiveld weer op de water~ lijn lag & de boer opnieuw nattigheid voelde. 't Delven van grondstoffen, kolen~, olie~ & gaswinning, industriegebieden & wat al niet deden zich ook overal steeds meer gelden?