Queer? Maar wel lecker! Vasubandhu @ Peshawarhol!!

De filosoof van 't bewustzijn. Geboren omstreeks de 4de eeuw in Peshawar, overleden omstreeks de 5de eeuw; betekenis: één v/d stichters van de Yogocara boeddhistische school voor filosofie. Vasabandhu, één v/d grootste vroege boeddhistische denkers, was de enigszins verrassende visie toegedaan dat bewustzijn de ÉNIGE werkelijkheid is: àlles wat we ervaren, aanschouwen & waar we ideeën over vormen, bestaat alléén i/d geest? Dìt betekent dus dat mensen de wereld op zeer uiteenlopende manieren ervaren, afhankelijk van hun emotionele aard, vroege ervaringen, associaties & herinneringen! Het voor de hand liggend bezwaar tegen deze visie, die soms subjectief realisme wordt genoemd, is dat 't lijkt alsof de wereld onze ervaringen bepaalt & niet andersom? Als we bijvoorbeeld dezelfde plaats meer dan één keer bezoeken, zal het beeld niet veran-dert zijn: dezelfde objecten blijven aanwezig? Bovendien zien andere mensen ook dezelfde objecten en ze ervaren die plaats op 'n vergelijkbare manier: hoe is dit mogelijk als er geen uiterlijke werkelijkheid is?

't Antwoord van Vasubandhu in zijn Vimsatika ('n verhandeling in twintig verzen uit de 6de eeuw) is dat we zelfs in dromen de wereld als consis-tent ervaren & dat 't mogelijk is dat verschillende mensen dezelfde dingen ervaren zelfs als er geen externe objecten zijn. Zijn verklaring voor dit resultaat is tweeledig. Ten eerste stelt hij dat de hel eerder een subjectieve dan een fysieke werkelijkheid kent: haar werkelijkheid kan niet fysiek zijn omdat in dat geval de hellewachters op hun ronde zelf teveel pijn zouden lijden om de verdoemden nog te martelen?

Ten tweede merkte hij op dat de gevangenen het niettemin op dezelfde manier beleefden: allemaal ervaren ze dezelfde 'rivier van etter' & 'helse tonelen'? De enige con-clusie is dat verschillende geesten dezelfde dingen kunnen ervaren, zelfs als deze dingen slechts 'n subjectief bestaan leiden!

Vasubandhu was zich ervan bewust dat zijn leer van het bewustzijn misschien werd gezien als 't verlaten van de boeddhistische visie dat bewust-zijn ontstaat in zijn confrontatie met externe objecten. Maar hij geloofde niet dat de Boeddha bedoelde dat dit letterlijk moest worden genomen ...
'
t Is, logisch gezien, niet zinnig? Neem de notie dat de werkelijkheid 'n atoomstructuur heeft, dat zij is opgebouwd uit kleine, ondeelbare elemen-ten. Als je verder nadenkt, zie je dat er sprake is van inconsistentie! Als de atomen bijvoorbeeld ondeelbaar zijn, hebben ze geen afzonderlijke kanten? Maar als dit 't geval is, dan kunnen ze niet met elkaar de massa's vormen waaruit de objecten v/d uiterlijke wereld lijken te zijn opge-bouwd ...

Deze argumenten zijn niet doorslaggevend: ze werden dan ook snel voorwerp van kritiek binnen de boeddhistische traditie. Maar Vasubandhu had nog 'n ander argument om zijn bewustzijnsvisie te 'bewijzen': "wanneer [mensen] bewust worden door het verwerven van een bovenaardse kennis vrij van onderscheid (...) dan begrijpen zij waarlijk het niet-zijn van deze zintuiglijke voorwerpen door samenkomst met 'n heldere wereldse, nadien verworven kennis"! Met andere woorden, deze mensen die de staat van verlichting bereiken, hebben een direct begrip van de onwerkelijk-heid van de wereld v/d externe objecten? In de staat van verlichting wordt het duidelijk dat de dualistische ervaringen (eigenlijk) mentale construc-ties zijn die noodzakelijkerwijze 'dus' illusoir zijn. 't was Vasubandhu's standpunt dat boeddhistische oefeningen gericht zijn op verwijdering van de
'verontreinigingen' & 'bezoedeling' ÚIT de bewustzijnsstroom. NÚ eerst 'n kopje soep!