politie! opendoen!

'n Nieuw
Mammoetproject
stelt 't imago v/d NL~politie wat bij:
hij 'sloeg erop' &
'vaak ook'?

Als er bijvoorbeeld in Juli 1934
in de Amsterdamse arbeidersbuurt de Jordaan rellen uitbreken
nadat de werkloosheidsuitkeringen zijn verlaagd wordt de Marechaussee
[die tegenwoordig o.a. de economische vluchteling uitzet naar 'ver over zee'] erop afgestuurd:
als de gezagsdragers met stenen, dakpannen & bloempotten bekogeld worden,
dan schieten ze met scherp terug!

Voor 't eerst is de Nederlandse geschiedenis
vanaf de Franse tijd tot op heden door 'n 'blauwe' bril bestudeerd:
'n team van o.a. vier auteurs heeft in opdracht v/d ministeries van binnenlandse zaken & justitie,
't KLPD, de Koninklijke Marechaussee, de Politie~Academie en de grote regionale politiekorpsen
'n groots werk voltooid ~ vier massieve boekdelen, plus 'n handzame samenvatting in pocketformaat!
{In totaal zo'n 3000 pagina's voor slechts 187 euri!}
Het hoofdwerk bevat 'n omvattende geschiedenis van 1813 {'t einde v/d Franse tijd!} t/m 1993
(toen de huidige politiewet
van kracht werd)?

Wat nu is de motivatie
& de meerwaarde van o.a. deze volumineuze boekdelen
& wat heeft de niet-ingevoerde leek
aan al die politie~informatie?

In de eerste plaats
was er nog geen integrale geschiedschrijving v/h NL~politiebestel!
Aan de politie in oorlogstijd was al wel aandacht besteed, maar over de 19de eeuw, 't interbellum &
de naoorlogse periode stond eigenlijk nog maar weinig op papier.
Dat was 'n manco, want de auteurs constateren terecht dat de politie bij de aaneenrijging van oorlogen, terreur, sociale & politieke crises altijd al 'n cruciale rol heeft gespeeld!
Nederland kende dan weliswaar geen SS of Stasi e.d., maar dat wil nog niet zeggen dat de politie hier altijd voorbeeldig & terughoudend werd ingezet
door de 'hogere ambtenaren'?

Anderzijds
heeft de politie ook grote invloed gehad
op de sociale emancipatie van bevolkingsgroepen en op de ordening v/h sociale leven als geheel:
al met al zou 'n integrale politiegeschiedenis dus best wel eens kunnen bijdragen aan 'n beter begrip v/d
algemene Nederlandse geschiedenis?!

Dat uitgangspunt
maken deze auteurs dan ook ruimschoots waar,
zij 't dat hun institutionele invalshoek de 'spannende' politieke & sociale implicaties van allerlei politiewetten & pogingen om de zaak onder controle te houden soms wel wat verbloemt!
Maar voor zo'n eerste overzichtswerk is deze aanpak dan toch ook wel weer
heel logisch?

Wat wordt 'r beschreven?

Centraal
staat de institutionele
& beaurocratische ontwikkeling v/h politiewezen.
De auteurs leggen uit welke bestuurlijke, justitiele & militaire structuren er na [!] de Franse tijd zijn ingevoerd & hoe die structuren i/d loop v/d tijd verder werden aangepast.
Dat betekent dat ze uitgebreid stilstaan bij de afschaffing v/d gendarmerie {omdat die TE Frans,
TE centralistische & TE auronoom zou zijn}, de keuze van Thorbecke in 1851 voor 'n tweedeling in gemeentepolitie & rijkspolitie & de worsteling met 'n slagvaardiger troepenmacht
voor 't handhaven v/d openbare orde rond 1900 & i/h interbellum
{tussen de eerste twee wereldoorlogen}?

De auteurs hebben 'n scherp oog
v/d problemen bij de beheersing & sturing v/h politiebestel!
Ze laten dan ook vooral zien dat verwarring, verwaarlozing & gesteggel rondom de organisatie helemaal niet alleen maar van vandaag of gisteren zijn: politiecommandanten waren altijd al kleine koninkjes,
de gemeentes hadden 'r nauwelijks geld voor over & de centrale overheid vertrouwde veel liever op 't leger
[Marechaussee, Korps Politietroepen of de cavalerie!]
bij grote crises?

Cyrille Fijnaut toont aan
dat 't uiteindelijk de Hoehere SS~ & Polizeifuehrer Hanns Albin Rauter was
die tijdens de Duitse bezetting 'n einde maakte a/d onbeheersbare verdeeldheid v/h NL~politiebestel!
Deze Rauter zorgde ervoor dat er 'n centrale marechaussee kwam, dat de politie i/d grote steden werd gecentraliseerd, dat 't ministerie van justitie verantwoordelijk was v/d eenheid v/h politiewezen & dat de salarissen, uitrusting & dergelijke werden geuniformeerd! De nazificatie v/d politie, d.w.z., de vergaande verzelfstandiging & ideologisering v/h apparaat, werd NA [!] 1945 'vanzelfsprekend' weer teruggedraaid, maar de centralisatie
BLEEF
gehandhaafd?

NAAST
die opmerkelijk conclusie
zijn er nog veel meer interessante waarnemingen:
zo maken de auteurs korte metten met 't stereotype v/d gezapige koddebeier a la Bromsnor van Swiebertje e.d. Natuurlijk WAS die er wel, met name binnen de gemeentepolitie: i/h begin v/d 19de eeuw waren de plaatselijke gemeentes zelf verantwoordelijk voor financiering & onderhoud van hun politie.
DAT betekende dat die agenten op 'n houtje konden bijten: commissarissen hielden kantoor aan huis of opereerden vanuit 'n cafe & 'n groot deel v/h plaatselijk poltikorps
kon maar amper de eigen naam spellen?

Niettemin doet dit beeld geen recht
a/d invloed & slagkracht van 'de politie' als geheel!
Anders dan wellicht werd aangenomen, was 't optreden van rijkswacht & marechaussee lang niet altijd terughoudend of gematigd: ze sloegen erop, als het moest ~
en OOK als het NIET
moest
...

't BEELD
van 'n overheid
die in vergelijking met onze buurlanden
Duitsland & Frankrijk terughoudend met zijn geweldsmonopolie omspringt,
moet wel wat worden bijgesteld!
Men schroomde niet om 't leger als 'n soort van vierde politiemacht in te zetten?
Bij grote voedseloproeren i/h midden v/d 19de eeuw, de onlusten i/d veenkolonien, de havenstakingen & 't Palingoproer rond 1890 schoten militairen
met scherp op de menigte!

De ongeregeldheden in A'dam
[ooit: Groot Mokum!] rond 't huwelijk van [toenmalig] prinses Beatrix in '66
v/d vorige eeuw lieten ook zien dat politie & marechaussee niet in staat waren om demonstraties vreedzaam te kunnen beheersen: er was duidelijk sprake van 'n 'regelrechte kortsluiting
tussen politie &
maatschappij'?!

In de jaren
vijftig & zestig
had de politie grote moeite om gelijke tred te houden
met de maatschappelijke
ontwikkelingen.

Bij de bestrijding
v/d opkomende bovenlokale criminaliteit
& 't verkeerstoezicht o/d grote wegen liet de politie daarentegen juist steken vallen:
de sterke arm bleek in deze gevallen aanvankelijk
soms beschamend verlamd te reageren.

TELKENS TERUGKEREND
motto is dat grote ordeverstoringen
de aanleiding gaven tot 'n herziening, uitbreiding of zelfs verscherping v/d politiebevoegdheden!
De calculerende overheid liet haar ietwat tradittionele zuinigheid varen wanneer de nationale veiligheid of de openbare orde bedreigd leek?

'n Opstootje op z'n tijd
had MEER effect o/d stroomlijning & professionalisering v/h politiebestel
dan ALLE kamercommissies bij elkaar!

Zo was het aan de SDAP & haar voorman Pieter Jelles Troelstra in 1917/'18, de Jordaan~stakers in 1934,
de provo's & bouwvakkers in 1966 & de krakers & terroristen in de jaren zeventig & tachtig {EN vandaag de mydidag!} te danken dat koppige korpscommandanten die hun bevoegdheden niet wilden opgeven,
eindelijk opzij konden worden geschoven?

De Centrale Inlichtingendienst, 't Korps Politietroepen, de Bijzondere Bijstands~eenheden, de Mobiele Brigades & de huidige Speciale Interventie Eenheden danken hun oprichting aan deze dreigingen!

"t Grootste bezwaar
dat je tegen deze kloeke boekdelen zou kunnen bedenken, is dat 't GEEN lichte kost is ~ letterlijk NOCH figuurlijk: deze boekwerkjes zijn TE zwaar voor i/d trein, en te beschrijvend & ingewikkeld voor op 't nachtkastje?

Maar als naslag~ & standaardwerk
vormen ze niet alleen maar 'n Nederlands, maar OOK West~Europees
fundament voor politiegeschiedenis als 'n volwaardige academische discipline: 't is daarom te hopen dat de vele nieuwe gegevens, invalshoeken & opmerkelijke conclusies OOK toekomstige historici tot verder onderzoek zullen gaan
inspireren?!

Daarnaast
heeft deze kloeke reeks ook 'n duidelijke beleidsmatige relevantie:
voormalig politie-inspecteur Fijnaut heeft al vaker zijn voorkeur uitgesproken voor 'n nationaal georganiseerde politie ~ 'n samenvoeging van 25 korpsen alsmede v/d civiele,
strafrechtelijk & militaire bevoegdheden in
EEN
organisatie dus!

Met deze serie
leveren hij & de andere auteurs
nog eens 'n doorwrochte, rijk gedocumenteerde
& overtuigende onderbouwing voor
die stelling?

{Met dank aan:
Beatrice de Graaf,
Cyrille Fijnaut, Guus Meershoek, Jos Smeets,
Ronald van der Wal & de Trouwe boekrecensies uit Letter&Geest!}
boeken@trouw.nl
www.trouw.nl/boekrecensies