PassiePasenPinksterPornoPoenPuber?
Verandering van spijs?
Overgestapt op Antonio Vivaldi {1678-1741}
I Musici met La Cetra &
zo'n 2000 jaar terug in de tijd naar het jodendom
in het begin
van onze jaartelling ...
Toen
het Perzisch keizerrijk
zich meester had gemaakt
van Mesopotamia en toen daarna
het Romeinse keizerrijk
al het gebied rond het oostelijk deel
van de Middellandse Zee
had geannexeerd,
troffen deze twee grote staten op hun
respectievelijke grondgebieden
een zeer belangrijke
joodse
diaspora aan.
Deze diaspora
telde miljoenen leden
en zette haar 'expansiedrift' voort binnen
het nieuw ontstane,
politieke kader.
Deze diaspora
die al eeuwenlang een
bevoorrechte status had genoten,
verschilde van plaats tot plaats,
maar was overal zeer hecht
georganiseerd.
Dat moest ook wel
voor een minderheid
die er zeer op gesteld was
haar autonomie te bewaren.
Kan men al voor onze jaartelling spreken van
'synagogen'?
Waarschijnlijk wel, voorzover deze instellingen
een rol speelden op het gebied van
onderwijs en
rechtspraak.
Daar komt nog bij dat zij
de joodse gemeenschap
vertegenwoordigden bij de plaatselijke autoriteiten.
Deze synagogen hadden grote betekenis waar het
erom ging om de eenheid
binnen de joodse groep
te behouden,
daar de joden in de synagogen voortdurend
geconfronteerd werden met
de ToRaH ...
Maar tegelijkertijd waren
de nederzettingen in de diaspora
voortdurend in contact met de omringende cultuur,
temeer daar zij de taal ervan -
met name het Aramees en het Grieks -
hadden overgenomen ...
Het feit dat er al VOOR onze jaartelling
vertalingen van
de Hebreeuwse bijbelboeken verschenen waren
{TaRGuMiM in BRoKSTuKKeN
teruggevonden in Qumran!}
maakt duidelijk dat men in veel synagogen
het Hebreeuws
niet meer verstond ...
Ook de publicatie van een Griekse vertaling
van deze bundel,
de "Septuagint", toont aan dat het Grieks
in veel synagogen
van de diaspore de omgangstaal
was geworden ...
Deze beinvloeding
door de omringende cultuur
beperkte zich niet tot de taal.
Sommige filosofische en godsdienstige opvattingen
vonden hun weerklank in de diverse communiteiten
van de diaspora ...
Zo verschafte de leer van Plato
aan Philo van Alexandria
de grondbegrippen over het denken.
En zo werd ook de allegorische verklaring waar men
bij de interpretatie van Homerus
gebruik van maakte,
door diezelfde Philo en door andere
joodse schrijvers uit
Alexandria toegepast bij
de uitleg van de 'heilige'
schrift
.............
Ook het Mesopotamisch jodendom nam
- na de beinvloeding
door de Babylonische godsdienst
{'t verhaal van de schepping &
astrologische thema's enz.} -
bepaalde thema's van de Iraanse godsdienst over
zoals
'dualisme', het 'laatste oordeel',
de 'verrijzenis uit de doden' e.d.
Allen thema's die men kort voor
de christelijke jaartelling weer
tegenkomt in Qumran en
bij de Farizeeen
uit Palestina.
Bovendien
verschenen er her en der
in het randgebied van de synagogen
vormen van sycretisme:
een van de opvallendste voorbeelden
van dit verschijnsel is,
vanaf het einde van de tweede eeuw
voor onze jaartelling,
de gelijkstelling door sommige joden
uit Klein-Asia van
de Phrygische god "Sabazios" met
Jahweh "Sabaot" ...
In weerwil van deze {'malle'} verschijnselen
bleven de joden
uit de diaspora trouw aan hun erfgoed
dankzij hun
verbondenheid met de tempel
van Yerusjalajiem!
Uit overtuiging
betaalden zij belasting voor dit
unieke heiligdom.
Zij waren enthousiaste bedevaartgangers
bij gelegenheid van
de voornaamste feesten van
de Israelitische kalender.
Sommigen van hen
vestigden zich zelfs
in Yerusjalajiem in de hoop
daar begraven te worden en zodoende
vooraan te staan bij de
verrijzenis van de doden
.......
Daar kwam nog bij dat men de geboden
van de wet van Moshe naleefde,
ondanks alle interpretatieverschillen die er
dienaangaande bestonden!
Qua aantal
bleef het jodendom in Palestina ver achter
bij dat in de diaspora.
In het begin van onze jaartelling telde het immers
hooguit
een miljoen personen.
Toch was in Palestina het jodendom
- anders dan in alle groepen van de dispora -
in de meerderheid.
Maar Palestina telde natuurlijk
wel belangrijke minderheidsgroepen:
de Samaritanen die het centrum
van de provincie bewoonden;
de afstammelingen van de Filistijnen
die verregaand
gehelleniseerd waren, bewoonden nog altijd
de plaatsen langs
de Middellandse-Zeekust van Rafia tot Ashdod;
de reeds betrekkelijk oude steden van
de "Decapolis" en de
nieuwe steden
{Caesaria, BethSaida Julias, Tsepporis, Tiberias}
hadden gedeeltelijk een joodse bevolking,
maar werden toch
voornamelijk bewoonde door Syrische,
Griekse en Romeinse
kolonisten
..............
Maar de joden
waren toch veruit
in de meerderheid in de provincie,
vooral sinds de dynastie der Chasmoneeen
de bevolking van Galilea
met alle geweld had bekeerd
{rond 104-103 voor onze jaartelling}!
Deze dynastie, die ontstaan was uit de opstand
der Makkabeeen
tegen de door Antiochus Epifanes opgelegde
hellenisering,
was erin geslaagd -
voor 't eerst in vier eeuwen -
in Palestina weer een onafhankelijke
joodse staat
te stichten.
De soevereinen der Hasmoneeen
die elkaar tot het jaar 37 voor onze jaartelling
opvolgden,
bekleedden bijna allemaal de functie van
hogepriester ...
Dus leek er bijna niets op tegen om
een integrale toepassing van de
wet van Moshe als uitgangspunt voor
de rechtspleging te nemen?
Maar deze eis van de vrome joden werd
slechts zeer gedeeltelijk
en tijdelijk ingewilligd ...
Dit hield verband met
de veelbewogen politieke periode
die Palestina toen doormaakte ...
Maar het hield ook verband met de
groeiende
aantrekkingskracht
die de hellenistische beschaving toen
uitoefende
op alle joden
uit de 'betere' kringen ...
De geleidelijke
machtsovername door de dynastie van Herodes,
afkomstig uit Idumea
{63-37 B.C.},
de regering van Herodes 'de Grote'
{37-4 B.C.},
gevolgd door de instelling
{vanaf het jaar 6 van onze jaartelling} van
het rechtstreeks bestuur van Judea & Galilea
door ROME, brachten
de klad in deze
verwachtingen ...
De meest actieve kringen
van het Palestijnse jodendom
namen tegenover deze pijnlijke tegenvaller
een zeer tolerante houding
aan; dat kun je zonder overdrijven zeggen ...
De bevoorrechte groep bij uitstek,
die van de Sadduceeen, bestond uit
priesterfamilies die hun functies uitoefenden
in de tempel van
Yerusjalajiem
.............
Deze zeer behoudende groep
was juist de groep
die het meest onder de
invloed stond van de hellenistische cultuur ...
In hun ogen stond het vieren van de eredienst
in het door God uitgekozen
heiligdom centraal
in de ToRaH!
Het was dus van wezenlijk belang
dat degenen die verantwoordelijk
waren voor de tempel en voor het beheer daarvan,
in nauw contact
bleven met de politieke autoriteiten!
Aldus zou het respect voor
en de bescherming van het culturele leven,
met inbegrip van de bedevaarten,
tempelbelasting, bankzaken, locaal &
internationaal
handelsleven,
geldwissel & credietbrieven,
kunnen worden
gewaarborgd
.......
De andere aspecten van de wet van Moshe
werden opgevat als puur
rituele regels die er vooral toe dienden de 'zuiverheid' van de
'eredienst' voor het volk te behouden!
De morele en sociale interpretatie van de geboden
was in hun ogen
ternauwernood
gerechtvaardigd ...
Trouwens de Tsaddukim
kenden slechts een gedeeltelijk gezag toe
aan de schriften van de profeten en
beschouwden alleen de
"Pentateuch" als de 'ware heilge' Schrift.
En tegenover deze machtige groep die maar
al te goed doordrongen was
van haar voorrechten en die maar
al tezeer tevreden was
met het feit
dat niemand haar rijkdom - gebaseerd
op het belastinggeld van de
tempel - betwistte, stond een
andere groep priesters!
Deze groep had zich
{vanaf het begin van de tweede eeuw voor onze jaartelling}
onder omstandigheden waar we eigenlijk nog te weinig van weten,
afgescheiden ...
We hebben het over de Essenen,
gechoqeerd als zij waren door de vele misbruiken
die zij in het tempelleven
constateerden:
de vele compromissen die de hoge 'geestelijkheid' sloot
met alle
mogelijke en 'onmogelijke' politieke gezagsdragers,
de talloze concessies die werden gedaan,
met name ten aanzien van
de liturgische kalender e.d.
Deze Essenen {Chassidim?} nu hadden zich
teruggetrokken in de woestijn en leidden daar
een ascetisch leven,
waarvan we sinds de ontdekkingen van Qumran een veel
nauwkeuriger beeld hebben
dan voorheen!
De Essenen leefden bijna
als leden van een 'echte' kloosterorde met
een zeer strenge discipline,
en geobsedeerd door de noodzaak hun
rituele reinheid te bewaren,
weigerden zij mee te doen aan de eredienst
in de tempel die
in hun ogen onwettig was geworden,
en wijdden al hun krachten aan de bestudering
van de Schrift{en},
waartoe zij ook de geschriften van
de profeten rekenden
{en hun eigen regels &
uitleggingen & interpretaties
& toekomstverwachtigen ....?}
In het tweede deel
van de jaren zestig
kon je tussen al die ruines van
duizenden jaren her
helemaal alleen rondlopen en
blijven slapen
zonder dat je iemand zag:
de oorlogsdreiging van Gamal Abdul Nasser & kornuiten
zorgde dat toeristen
wegbleven en je had het hele rijk voor jezelf alleen ...
Restanten van muren van huizen en forten,
gebroken pilaren,
ontelbare potscherven van allerlei kleuren en dikten,
locale Arabieren die nog rondliepen
in de kleding
van vroeger en praktisch nog
net zo leefden ...
Slapen op de grond onder de blote hemel
of in een tentje ...
Miljarden sterren en geen hemellichtvervuiling,
stilte .......
Water uit de bron of waterval,
weinig kleren maar wel
helemaal bedekt vanwege de hitte van de zon
overdag en
de ijzige vrieskou 's nachts,
platte broden,
eten met vingers ...
Galilea met de Berg met Sneeuw de Hermon,
Banyas {PAN},
het Harpmeer, Kfar Nachum,
Tsipporim, Kana, de rivier de Jardeen,
rotsen, lavablokken, wilde bloemen,
hemel, water, vissen en
mensen afkomstig uit de hele bewoonde wereld
samen
met 'oerbewoners' & eindeloze tochten
op en neer &
heen en
weer
.......
Drijven in de Dode Zee, bij Qumran, Ein Fashka,
Ein Geddi,
Matsada, Sdom,
Petra, Avdat,
de 'Oude Stad' met totaal
verlaten tempelplein,
de bron & vijver van Silwan,
Gethsemane, heel veel leek nog net als het was
in die {in al die verhalen: ontelbare?!}
beschreven tijden van duizenden
jaren voordien
.......
STOP:
gaat veel telang door,
herhaalt zichzelf:
ouderdomsverschijnselen,
voortijdige dementie?
Stokpaardjes en hobbygedoe
dwars door volken, planten, dieren en
aanverwante artikelen heen van Ararat tot Sinai
en van Karmel tot
Nebo & Seir, Aqaba, Eilat:
hou op gek oud
mannetje!!!
Zes uur bijna tijd voor eten
uit 't pannetje!
Eerst de AH-capsule,
eigenteelt & uitrusten van al dat
virtuele gezwerf en
de daaraan verbonden
verslavingen
....
Sjaloom,
Salaam &
Vrede zij met U
ALLEN?!
ch@i/blij/uitgeput maar
taai
.............
Overgestapt op Antonio Vivaldi {1678-1741}
I Musici met La Cetra &
zo'n 2000 jaar terug in de tijd naar het jodendom
in het begin
van onze jaartelling ...
Toen
het Perzisch keizerrijk
zich meester had gemaakt
van Mesopotamia en toen daarna
het Romeinse keizerrijk
al het gebied rond het oostelijk deel
van de Middellandse Zee
had geannexeerd,
troffen deze twee grote staten op hun
respectievelijke grondgebieden
een zeer belangrijke
joodse
diaspora aan.
Deze diaspora
telde miljoenen leden
en zette haar 'expansiedrift' voort binnen
het nieuw ontstane,
politieke kader.
Deze diaspora
die al eeuwenlang een
bevoorrechte status had genoten,
verschilde van plaats tot plaats,
maar was overal zeer hecht
georganiseerd.
Dat moest ook wel
voor een minderheid
die er zeer op gesteld was
haar autonomie te bewaren.
Kan men al voor onze jaartelling spreken van
'synagogen'?
Waarschijnlijk wel, voorzover deze instellingen
een rol speelden op het gebied van
onderwijs en
rechtspraak.
Daar komt nog bij dat zij
de joodse gemeenschap
vertegenwoordigden bij de plaatselijke autoriteiten.
Deze synagogen hadden grote betekenis waar het
erom ging om de eenheid
binnen de joodse groep
te behouden,
daar de joden in de synagogen voortdurend
geconfronteerd werden met
de ToRaH ...
Maar tegelijkertijd waren
de nederzettingen in de diaspora
voortdurend in contact met de omringende cultuur,
temeer daar zij de taal ervan -
met name het Aramees en het Grieks -
hadden overgenomen ...
Het feit dat er al VOOR onze jaartelling
vertalingen van
de Hebreeuwse bijbelboeken verschenen waren
{TaRGuMiM in BRoKSTuKKeN
teruggevonden in Qumran!}
maakt duidelijk dat men in veel synagogen
het Hebreeuws
niet meer verstond ...
Ook de publicatie van een Griekse vertaling
van deze bundel,
de "Septuagint", toont aan dat het Grieks
in veel synagogen
van de diaspore de omgangstaal
was geworden ...
Deze beinvloeding
door de omringende cultuur
beperkte zich niet tot de taal.
Sommige filosofische en godsdienstige opvattingen
vonden hun weerklank in de diverse communiteiten
van de diaspora ...
Zo verschafte de leer van Plato
aan Philo van Alexandria
de grondbegrippen over het denken.
En zo werd ook de allegorische verklaring waar men
bij de interpretatie van Homerus
gebruik van maakte,
door diezelfde Philo en door andere
joodse schrijvers uit
Alexandria toegepast bij
de uitleg van de 'heilige'
schrift
.............
Ook het Mesopotamisch jodendom nam
- na de beinvloeding
door de Babylonische godsdienst
{'t verhaal van de schepping &
astrologische thema's enz.} -
bepaalde thema's van de Iraanse godsdienst over
zoals
'dualisme', het 'laatste oordeel',
de 'verrijzenis uit de doden' e.d.
Allen thema's die men kort voor
de christelijke jaartelling weer
tegenkomt in Qumran en
bij de Farizeeen
uit Palestina.
Bovendien
verschenen er her en der
in het randgebied van de synagogen
vormen van sycretisme:
een van de opvallendste voorbeelden
van dit verschijnsel is,
vanaf het einde van de tweede eeuw
voor onze jaartelling,
de gelijkstelling door sommige joden
uit Klein-Asia van
de Phrygische god "Sabazios" met
Jahweh "Sabaot" ...
In weerwil van deze {'malle'} verschijnselen
bleven de joden
uit de diaspora trouw aan hun erfgoed
dankzij hun
verbondenheid met de tempel
van Yerusjalajiem!
Uit overtuiging
betaalden zij belasting voor dit
unieke heiligdom.
Zij waren enthousiaste bedevaartgangers
bij gelegenheid van
de voornaamste feesten van
de Israelitische kalender.
Sommigen van hen
vestigden zich zelfs
in Yerusjalajiem in de hoop
daar begraven te worden en zodoende
vooraan te staan bij de
verrijzenis van de doden
.......
Daar kwam nog bij dat men de geboden
van de wet van Moshe naleefde,
ondanks alle interpretatieverschillen die er
dienaangaande bestonden!
Qua aantal
bleef het jodendom in Palestina ver achter
bij dat in de diaspora.
In het begin van onze jaartelling telde het immers
hooguit
een miljoen personen.
Toch was in Palestina het jodendom
- anders dan in alle groepen van de dispora -
in de meerderheid.
Maar Palestina telde natuurlijk
wel belangrijke minderheidsgroepen:
de Samaritanen die het centrum
van de provincie bewoonden;
de afstammelingen van de Filistijnen
die verregaand
gehelleniseerd waren, bewoonden nog altijd
de plaatsen langs
de Middellandse-Zeekust van Rafia tot Ashdod;
de reeds betrekkelijk oude steden van
de "Decapolis" en de
nieuwe steden
{Caesaria, BethSaida Julias, Tsepporis, Tiberias}
hadden gedeeltelijk een joodse bevolking,
maar werden toch
voornamelijk bewoonde door Syrische,
Griekse en Romeinse
kolonisten
..............
Maar de joden
waren toch veruit
in de meerderheid in de provincie,
vooral sinds de dynastie der Chasmoneeen
de bevolking van Galilea
met alle geweld had bekeerd
{rond 104-103 voor onze jaartelling}!
Deze dynastie, die ontstaan was uit de opstand
der Makkabeeen
tegen de door Antiochus Epifanes opgelegde
hellenisering,
was erin geslaagd -
voor 't eerst in vier eeuwen -
in Palestina weer een onafhankelijke
joodse staat
te stichten.
De soevereinen der Hasmoneeen
die elkaar tot het jaar 37 voor onze jaartelling
opvolgden,
bekleedden bijna allemaal de functie van
hogepriester ...
Dus leek er bijna niets op tegen om
een integrale toepassing van de
wet van Moshe als uitgangspunt voor
de rechtspleging te nemen?
Maar deze eis van de vrome joden werd
slechts zeer gedeeltelijk
en tijdelijk ingewilligd ...
Dit hield verband met
de veelbewogen politieke periode
die Palestina toen doormaakte ...
Maar het hield ook verband met de
groeiende
aantrekkingskracht
die de hellenistische beschaving toen
uitoefende
op alle joden
uit de 'betere' kringen ...
De geleidelijke
machtsovername door de dynastie van Herodes,
afkomstig uit Idumea
{63-37 B.C.},
de regering van Herodes 'de Grote'
{37-4 B.C.},
gevolgd door de instelling
{vanaf het jaar 6 van onze jaartelling} van
het rechtstreeks bestuur van Judea & Galilea
door ROME, brachten
de klad in deze
verwachtingen ...
De meest actieve kringen
van het Palestijnse jodendom
namen tegenover deze pijnlijke tegenvaller
een zeer tolerante houding
aan; dat kun je zonder overdrijven zeggen ...
De bevoorrechte groep bij uitstek,
die van de Sadduceeen, bestond uit
priesterfamilies die hun functies uitoefenden
in de tempel van
Yerusjalajiem
.............
Deze zeer behoudende groep
was juist de groep
die het meest onder de
invloed stond van de hellenistische cultuur ...
In hun ogen stond het vieren van de eredienst
in het door God uitgekozen
heiligdom centraal
in de ToRaH!
Het was dus van wezenlijk belang
dat degenen die verantwoordelijk
waren voor de tempel en voor het beheer daarvan,
in nauw contact
bleven met de politieke autoriteiten!
Aldus zou het respect voor
en de bescherming van het culturele leven,
met inbegrip van de bedevaarten,
tempelbelasting, bankzaken, locaal &
internationaal
handelsleven,
geldwissel & credietbrieven,
kunnen worden
gewaarborgd
.......
De andere aspecten van de wet van Moshe
werden opgevat als puur
rituele regels die er vooral toe dienden de 'zuiverheid' van de
'eredienst' voor het volk te behouden!
De morele en sociale interpretatie van de geboden
was in hun ogen
ternauwernood
gerechtvaardigd ...
Trouwens de Tsaddukim
kenden slechts een gedeeltelijk gezag toe
aan de schriften van de profeten en
beschouwden alleen de
"Pentateuch" als de 'ware heilge' Schrift.
En tegenover deze machtige groep die maar
al te goed doordrongen was
van haar voorrechten en die maar
al tezeer tevreden was
met het feit
dat niemand haar rijkdom - gebaseerd
op het belastinggeld van de
tempel - betwistte, stond een
andere groep priesters!
Deze groep had zich
{vanaf het begin van de tweede eeuw voor onze jaartelling}
onder omstandigheden waar we eigenlijk nog te weinig van weten,
afgescheiden ...
We hebben het over de Essenen,
gechoqeerd als zij waren door de vele misbruiken
die zij in het tempelleven
constateerden:
de vele compromissen die de hoge 'geestelijkheid' sloot
met alle
mogelijke en 'onmogelijke' politieke gezagsdragers,
de talloze concessies die werden gedaan,
met name ten aanzien van
de liturgische kalender e.d.
Deze Essenen {Chassidim?} nu hadden zich
teruggetrokken in de woestijn en leidden daar
een ascetisch leven,
waarvan we sinds de ontdekkingen van Qumran een veel
nauwkeuriger beeld hebben
dan voorheen!
De Essenen leefden bijna
als leden van een 'echte' kloosterorde met
een zeer strenge discipline,
en geobsedeerd door de noodzaak hun
rituele reinheid te bewaren,
weigerden zij mee te doen aan de eredienst
in de tempel die
in hun ogen onwettig was geworden,
en wijdden al hun krachten aan de bestudering
van de Schrift{en},
waartoe zij ook de geschriften van
de profeten rekenden
{en hun eigen regels &
uitleggingen & interpretaties
& toekomstverwachtigen ....?}
In het tweede deel
van de jaren zestig
kon je tussen al die ruines van
duizenden jaren her
helemaal alleen rondlopen en
blijven slapen
zonder dat je iemand zag:
de oorlogsdreiging van Gamal Abdul Nasser & kornuiten
zorgde dat toeristen
wegbleven en je had het hele rijk voor jezelf alleen ...
Restanten van muren van huizen en forten,
gebroken pilaren,
ontelbare potscherven van allerlei kleuren en dikten,
locale Arabieren die nog rondliepen
in de kleding
van vroeger en praktisch nog
net zo leefden ...
Slapen op de grond onder de blote hemel
of in een tentje ...
Miljarden sterren en geen hemellichtvervuiling,
stilte .......
Water uit de bron of waterval,
weinig kleren maar wel
helemaal bedekt vanwege de hitte van de zon
overdag en
de ijzige vrieskou 's nachts,
platte broden,
eten met vingers ...
Galilea met de Berg met Sneeuw de Hermon,
Banyas {PAN},
het Harpmeer, Kfar Nachum,
Tsipporim, Kana, de rivier de Jardeen,
rotsen, lavablokken, wilde bloemen,
hemel, water, vissen en
mensen afkomstig uit de hele bewoonde wereld
samen
met 'oerbewoners' & eindeloze tochten
op en neer &
heen en
weer
.......
Drijven in de Dode Zee, bij Qumran, Ein Fashka,
Ein Geddi,
Matsada, Sdom,
Petra, Avdat,
de 'Oude Stad' met totaal
verlaten tempelplein,
de bron & vijver van Silwan,
Gethsemane, heel veel leek nog net als het was
in die {in al die verhalen: ontelbare?!}
beschreven tijden van duizenden
jaren voordien
.......
STOP:
gaat veel telang door,
herhaalt zichzelf:
ouderdomsverschijnselen,
voortijdige dementie?
Stokpaardjes en hobbygedoe
dwars door volken, planten, dieren en
aanverwante artikelen heen van Ararat tot Sinai
en van Karmel tot
Nebo & Seir, Aqaba, Eilat:
hou op gek oud
mannetje!!!
Zes uur bijna tijd voor eten
uit 't pannetje!
Eerst de AH-capsule,
eigenteelt & uitrusten van al dat
virtuele gezwerf en
de daaraan verbonden
verslavingen
....
Sjaloom,
Salaam &
Vrede zij met U
ALLEN?!
ch@i/blij/uitgeput maar
taai
.............
07 apr 2004 - bewerkt op 05 dec 2007
- meld ongepast verhaal
-
Ik
woensdag 07 april 2004 18:52
Sjaloom
Log in om een reactie te plaatsen.
- O 10 okt 2026 Tamares’ toenemende bekendheid leverde hem dus ook
- O 09 okt 2026 Denk je net alles compleet uitvoerig te hebben op-
- O 09 okt 2026 QQLEQ: nog eerst eventjes
- O 09 okt 2026 QQleQDAAR51525354 DAAR IN DIT WOUD SCHREEF OOK MOR
- O 09 okt 2026 QQLEQ permanente dag- & nachtmerries vol pijnen in
- O 09 okt 2026 QQLEQ51: ‘t Vúúr dat in hem brandde smeedde aldus
- O 08 okt 2026 Q50 Naast z’n hang naar geestelijke zuiverheid was
- O 08 okt 2026 De ouwe Mordechai Asih leefde nu ook alzo net als
- O 08 okt 2026 In 1892 moest de jesjiva in Volozjin
- O 08 okt 2026 HÈT ELEMENTAIRE VERBOD v/d Thora
- O 08 okt 2026 In 1890, toen hij 21 was, verliet hij deze school
- O 07 okt 2026 QQLEQ48/49 De moeder van deze gesneuvelde soldaat
- O 07 okt 2026 Op school, waar hij naartoe moest over ‘n weg waar
- O 07 okt 2026 Dus nog maar eventerug naar onze wortelmosselman?!
- O 07 okt 2026 QQLEQ46 ‘t Heden komt voort uit de wortels van ons