oom piet is weer trug uit amerika

*

Piet
Mondriaan
[1872-1944]
kwam uit een gereformeerd nest
maar raakte sterk beinvloed
door de theosofie van "Madame"
Helena P. Blavatsky
[1831-1891].

Zij probeerde
om denkbeelden
uit verschillende spirituele tradities
met elkaar te verenigen.

Belangrijke bronnen
waren hindoeisme, boeddhisme, joodse kabbala
en talmoed, mystiek-islamitisch soefisme,
gnostische 'voor-christelijke' tradities,
en het neoplatonisme
van Plotinus.

Dat laatste
is denk ik belangrijk
om Mondriaan te kunnen brgrijpen:
Plotinus onderwees dat er een hoogste,
allesoverstijgend "ENE" is
waar alles uit
voorkomt.

Het ENE
en 'de G D van het christendom'
zijn heel verschillend?

Het ENE is
niet persoonlijk,
en de schepping door de ENE is DAAROM
ook niet een 'gewilde'
en 'geplande'
handeling!

Je moet je
daarbij voorstellen
dat alles in de wereld voortvloeit
uit het "ENE" ...

Plotinus gebruikt
een beeld van de zon
waar licht uit
vloeit.

Niet
alleen maar
de aangename dingen:
OOK de zwarte
kanten.

NIET
alleen GEEST,
maar ook materie!

Waar in
'het christendom'
deze dualiteiten min of meer over G D
en de 'duvel' worden verdeeld,
valt bij Plotinus alles onder
het 'ene' ...

En
DAT maakt
dat het belangrijk is in termen van balans
en evenwicht
te denken?

Dat lijkt al met al
een soort van religieuze soep
te worden?

Dat klinkt
wel heel sceptisch!
En dat komt misschien wel
door de associaties die we vaak nog steeds
hebben met spiritistische
seances enzo?

Blavatsky geloofde
dat al die voornoemde spirituele tradities
kennis hadden van een esoterische doctrine,
en alleen maar verschilden in hun
uitingsvorm[en]!

In haar boeken
probeerde B. al die overeenkomsten
aan te tonen ...

In de
theosofie van B.
gaat 'het' om het doorgronden van het "ENE",
dat door theosofen het goddelijke principe wordt genoemd:
EN om de 'ziel' te verenigen met
de universele
"ZIEL"?

DIT
gebeurt
niet door openbaring,
maar door
inzicht ...

Door reflectie,
zelfkennis en intellectuele discipline
kan de ziel ertoe worden gebracht om eeuwige waarheid,
goedheid en schoonheid
te aanschouwen!

En WAT heeft dit allemaal
met Mondriaan te maken?

Een belangrijk idee
in de theosofie is dat de wereld is opgebouwd uit tegenstellingen,
die met elkaar in harmonie en evenwicht moeten
worden gebracht ...

P.M.,
en ook andere kunstenaars
die zich door de theosofie lieten beinvloeden,
zagen in KUNST een mogelijkheid om dergelijke principes
van de theosofie te 'verbeelden':
DIT nu resulteerde in een kunstopvatting die door hem en anderen
abstract plasticisme
werd genoemd.

De kunstenaar
moet esthetische balans en ritme bereiken
door het gebruik van tegenstellingen zoals de rechte hoek tussen de lijnen,
en door alleen maar primaire kleuren
te gebruiken.

BALANS
mag in DEZE opvatting niet worden bereikt door symmetrie en herhaling,
maar ALLEEN door proportie en plaatsing
van de vlakken.

LEUK,
prima theorie:
maar HOE zouden deze rode, gele en blauwe vlakken
de verbeelding kunnen zijn van deze theosofische
principes?

Om deze vraag
te kunnen beantwoorden, hebben we er een aantal teksten van M.
bij gepakt: in oktober 1917 {!}
schrijft hij in het tijdschrift
"De Stijl" het volgende.

'Het leven
van den huidigen, gecultiveerden mensch
keert zich langzamerhand van het natuurlijke af:
het wordt al meer en meer
een abstract leven.
(...)
De werkelijk
moderne kunstenaar voelt de abstractie
der schoonheids-ontroering bewust:
hij erkent bewust,
dat de schoonheidsontroering cosmisch,
universeel is.
De nieuwe beelding
kan dus niet verschijnen in (natuurlijke) concrete voorstelling,
welke - ook zelfs bij universeele ziening -
steeds min of meer op het individueele wijst,
althans het universeele in zich
verbergt.
Zij kan niet gehuld zijn
in DATGENE wat het individueele karakteriseert:
den natuurlijken vorm en kleur,
maar zij moet tot uitdrukking komen in de abstractie van den vorm en kleur - in de rechte lijn en in de tot bepaaldheid gestelde
primaire kleur.'

"ZWAARWICHTIGE TAAL?"

Waarvan later
nog wat meer mischien:
EERST naar de wc na de heldere sterrenhemel van den nacht &
het huidige heiige hemelzwerk van
den nieuwen
dag!

#