onzichtbare internationalistische pm op mydipadjes

dansende madonna


A/d andere kant v/d oceaan daarentegen begon z'n zegetocht als brenger v/d enig echte moderne kunst,
de abstracte schilderkunst, waarmee de mensheid blijk gaf zich definitief te hebben ontworsteld a/d macht v/d natuur.

O/d vraag of hij nog steeds de NL nationaliteit bezat, antwoordde PM: "Ja zeker, je moet toch iets zijn". Voor je identiteitspapieren immers & de belasting. 't Voordeel zich tot Fransman te laten naturaliseren, zoals Kees van Dongen in 1929 had gedaan om naar verluidde ietwat gemakkelijker toegang te verkrijgen tot de Franse staatsmusea, woog volgens hem niet op tegen de kosten die er met zo'n proces gemoeid gingen. Zijn conclusie is de moeite van 't citeren waard: "Maar met m'n internationale gevoelens blijf ik maar wat ik ben als ik niet alles tegelijk kan zijn". Je kunt 't dus ook omdraaien: als Nederlanders wil Piet Mondriaan alles tegelijk kunnen zijn. 'n Internationalist pur sang.

Sinds enige tijd klinken er @ NL stemmen om PM op grond van z'n schilderkunst terug te winnen voor de NL culturele identiteit. De kunsthistoricus & voormalig museumdirecteur Rudi Fuchs bestempelt hem als 'de hoeder van 'n specifiek Nederlandse traditie', die teruggaat naar de grote schilders v/d 17de eeuw met hun grote gevoeligheid voor de visuele waarneming & hun gave tot 't componeren van 'n sereen & uitgewogen beeld: "De schilder kijkt net zo lang naar de dingen tot ze stilstaan & de vorm aannemen die hij wil: dat is de schilderkunst van Mondriaan!"

Ook de Mondriaan-kenners Joop M. Joosten & Hans Janssen menen dat de kunstenaar i/d kern altijd 'n realist is gebleven & niet los kan worden gedacht van Rembrandt & Van Gogh. Janssen, conservator v/h Haags Gemeente-museum, legt uit dat de 'Compositie met gele lijnen' uit zijn museum 't best kan worden begrepen als de 'visualisatie v/d idee van 'n tintelende, klaarlichte dag'. Op grond van dergelijke overwegingen komt de Vlaamse wetenschappers Ludo Beheydt, voormalig hoog-leraar 'Nederlandse Cultuur i/d Wereld' a/d Universiteit van Leiden, tot de conclusie dat PM 'een zeer Nederlands kunstenaar' is.

Hoe verleidelijk ook, zulke interpretaties doen denken a/d bezoeker die stiekum i/h museum te Duesseldorf 'n tweede a a/d naam van Mondrian toevoegde om hem voor Holland terug te winnen. Nergens in z'n vele brieven of essays geeft de kunstenaar blijk van enige schatplichtigheid a/d NL 17de-eeuwse landschaps- of stillevenkunst.

Hoe goed PM die traditie ook kende, z'n abstractie is daar niet uit voortgekomen. Z'n ideaal was schilderkunst te creeren waarin al 't bijzondere & toevallige, zoals de gewaarwording van 'een tintelende, klaarlichte dag', is uitgebannen & wordt overwonnen door 'n universele beeldentaal, geldend voor alle tijden & alle plaatsen: 'alles tegelijk'!

Bij al z'n utopisme blijkt PM veel aardser dan vaak gedacht. Dat ook hij in z'n eentje in z'n atelier placht te dansen was allang bekend, 't liefst op strakke, hoekige boogie woogie' muziek op de hoogst gestileerde manier die hem de bij-naam van 'dansende madonna' oplevert. Uit de archieven v/h Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie kwam onlangs 'n foto van PM tevoorschijn, althans 'n op hem gelijkende persoon, zoals we hem nog nooit hebben gezien. De man o/d foto herinnert a/d mysterieuze Kenneth Widmerpool uit de romancyclus 'A Dance to the Music of Time' van Anthony Powell. Ooit 'n hoogst ambitieus carriereman, sluit deze Widmerpool zich aan bij 'n heidense sekte, laat al z'n hoge aanspraken & pretenties varen & verliest zich in wilde dansrituelen, die hij uitvoert in z'n blote ondergoed ...

De halfdwaze figuur o/d foto, id dat PM, die de naam had altijd tot i/d puntjes verzorgd te zijn, in z'n uiterlijke rust & evenwicht de belichaming van z'n schoonheidsleer? Deze afbeelding is onlangs in klein formaat gepubliceerd i/d catalogus 'Mondrian / De Stijl' in 't Centre Pompidou. Deze foto wordt daar gedateerd ca. 1925, wat echter onmogelijk kan kloppen: in dat jaar draagt PM immers nog 'n snor, de man in onderkleren o/d foto is duidelijk gladgeschoren ...

Mondriaan scheert z'n moustache voorgoed af i/d zomer van 1928, zodat de opname van NA die datum moet zijn - als 't werkelijk Mondriaan is. Echte helden weten altijd aan stereotype beeldvorming te ontglippen. Mede om die reden ben ik graag geneigd om te geloven dat we met PM te maken hebben. Om niet te zeggen met ... Mondrian.