Nog zo'n veelzeggend feit: de doden werden verder

van de levenden begraven.

De mens is in de oudere steentijd weliswaar 'maar' een nomadisch jager~verzamelaar, zonder 'vaste woon~ & verblijfplaats', die nog onbekend is met de mogelijkheid om permanente schuilplaatsen te bouwen & die zich verplaatst op het ritme van de seizoenen, al naar gelang wat de natuur, die wij nog niet in staat zijn om te beheersen, laat staan overheersen, ons te bieden heeft: toch bevinden zich de sporen van hun kampen, die zijn gelokaliseerd door vuur~ & voedselketen te analyseren, stelselmatig ver(der) af van wat we de eerste begraafplaatsen zouden kunnen noemen.

[Mor heeft van 'het graf' een soort van minihofje gemaakt met zwerfkeien uit de laatste ijstijd die buxus, wilg, cypres, kastanje, hop e.d. 'omringen': zo'n begraafplaats is de afgelopen halve eeuw heel 'anders' geworden van zwart-grijze steenblokken tot & met de meest uiteenlopende variaties van plantjes, steentjes, speeltjes, foto's, herinneringen & versieringen - het mooiste zou zijn als je bij de aula info kon ophalen om al die verschillende graven langs te lopen onder 't vernemen van de levens-geschiedenis van hen die 'daar rusten'? Iets dergelijke wat de trouwe verdieping doet met 't 'leven' van gestorvenen van heind & ver!]!

In Skhul bijvoorbeeld is de grafgrotm waar 'n tiental geraamtes zijn begraven, enkele honderden meters verwijdert van 'n andere grot, die voor het dagelijks even was bestemd. En e levenden willen niet zozeer de geur v/h ontbindende lijk ontlopen (de lichamen worden 'r bedekt met lagen aarde en stenen) als wel 'het lijk zelf', vermoedelijk een bron van zorgen of zelfs van angsten?!

[Het andere uiterste: 'steentijdkannibalen' die schedels van overledenen zijn blijven gebruiken als hoofdkussen, trofee, wandversiering, herinneringsobject en/of andere rituele herdenkingen etc.!]

Al met al hebben we nog geen enkele andere aanwijzing over de 'religiositeit' die de homo sapiens van zo'n 100.000 jaar geleden heeft ontwikkeld: we weten niet (meer) hoe hij/zij/'het' dacht over het al of niet 'voortleven' van deze lichamen ~ die toch duidelijk op 'n 2de leven werden voorbereid als je die 'gevonden voorwerpen' nader wilt interpreteren!?

Archeologisch onderzoek maakt het zelfs 'nog' niet mogelijk om 'n vorm van geloof in één of 'meerdere goden', natuurgeesten of verre voorouders aan te tonen: onze voorouder bewerkte vuursteen & vond zo ook de eerste 'werktuigen' uit (stok/steen/bot/mes/speer/pijl/'kunst', waarmee zij blijkgeven van inventiviteit of zelfs van 'n begin van conceptualisering, maar ze hebben, afgezien van deze graven, verder geen sporen van hun diepste overtuigingen nagelaten?

{Toch kunnen we 'onszelf terugherkennen' (ook) in andere mensen, dieren & planten dwars door tijd & ruimte heen tot nu ...}~~~~~