neofascisten van adam babylon tot ecofictionfixers

*

VAAK
worden er
door de reviewers
puntjes op de i
gezet.

Wij hadden
bijvoorbeeld in Ester 9:13,
waar afgerekend moet gaan worden
met de zonen van Haman
[fascisten aller tijden],
aanvankelijk geschreven
dat ze een een paal moesten worden gehangen,
en toen zei de reviewer:
hoe kan dat nou,
ze zijn toch al dood,
ze zijn toch in de strijd
al gesneuveld?

DAAR
moest dus duidelijker
tot uitdrukking komen dat ze
nu worden opgehangen aan een paal
om iedereen te laten zien dat het schurken zijn
en zonen van een schurk.
Ze moeten te kijk worden gehangen.
Dus hebben we er uiteindelijk van gemaakt:
"En laten de lijken van Hamans tien zonen
aan de paal
gehangen
worden".

ONDANKS
alles gisteren toch wel
een heerlijk feestmaal gegeten en gedronken:
soep, vis, sla, brood en wijn, zout, licht & jonge mensen ...
EN een nieuw spelletje ontdekt:
iets met triviantachtige vragen over alle werelddelen op speelkaarten
met een dobbelsteen, keuzemogelijkheden, geografie, tradities,
geschiedenis, talen e.d. [Wat een LUXE!]
DAT zou ook leuk zijn over heilige schriften aller tijden, religie/filosofie:
hindoe, joods, buddha, christelijke sekten, andere mengvormen
en moslimstromingen of natuurreligies &
politiek?

ALS
de reviewers
naar de tekst gekeken hebben,
wat moet er dan verder nog gebeuren voor de vertaling definitief is?
Behalve door de reviewers wordt de tekst ook getoetst
door twee leden van het
coordinatieteam.

ZIJ
moeten wooral
letten op de consistentie
met andere bijbelteksten.
Als de kritiek van de reviewers
en de toetsers verwerkt is,
gaat de tekst naar
de supervisoren,
mensen uit verschillende kerken
en geloofsgemeenschappen.

IN
deze ronde
wordt er dus kritiek vanuit
verschillende 'hoeken' geleverd.
Zo kan worden voorkomen dat de vertaling
TEVEEL de visie van EEN bepaalde kerkelijke richting weerspiegelt
en dat met de visies van andere
groeperingen geen rekening
wordt gehouden.

FEMINISTISCHE
theologen zullen aan de bel trekken
als we ergens waar het om zowel mannen als vrouwen kan gaan,
ten onrechte met 'mannen' vertalen in plaats van met bijvoorbeeld 'mensen'
of 'inwoners'.

ANDERE
supervisoren
hechten weer erg aan concordantie
en leveren kritiek als je die teveel dreigt los te laten.
Maar ook het omgekeerde komt voor:
EEN van de kritische opmerkingen die een supervisor bij Ester maakte, was dat we TE scheutig waren geweest
met het woord 'feestmaal'.
Naar aanleiding van die tekst
hebben we toen meer variatie aangebracht:
'feestmaal', 'feestelijke maaltijd',
'maaltijd' ...

TEGELIJKERTIJD
gaat de tekst naar de begeleidingscommissie,
naar twee leteratoren en naar het Vlaams lezerspaneel,
een groep Vlaamstalige meelezers.

IN Ester 1:7
wordt gezegd dat er wijn wordt geschonken
in gouden bekers.

Aanvankelijk
hadden wij daar met 'bokalen' vertaald,
en we kregen toen al binnen de groep vertalers
kritiek dat het woord 'bokaal' niet gebruikt
zou kunnen worden voor drinkvoorwerpen
die van goud gemaakt
waren.

Wij waren het
daar niet mee eens.
Een Vlaamse collega zei dat het woord 'bokalen'
in Vlaanderen alleen gebruikt wordt
voor viskommen en voor
weckglazen.

DAT is
natuurlijk wel kritiek waar je rekening mee wilt houden,
simpelweg omdat we het heel moeilijk vonden om een alternatief te vinden.

JE
kunt
bijvoorbeeld niet uit de voeten
met een woord als 'roemer',
want dat wekt meteen associaties
met de 17de eeuw.

"BEKERS"
deed ons weer erg aan melkbekers denken.
Maar toen het Vlaams lezerspanel deze tekst bekeek,
zeiden al die Vlaamse lezers:
nee, 'bokalen' kan echt niet in Vlaanderen.
DUS hebben we uiteindelijk toch 'bokalen' vervangen
door 'bekers',
en doordat ze van goud zijn,
hopen we dat de lezer niet
aan melkbekers
zal denken.

DE begeleidingscommissie
heeft een belangrijke stem in het kapittel.
ZIJ stelt bijvoorbeeld vast
HOE de verschillende 'godsnamen' vertaald moeten worden en hakt knopen door
waar de meningen verdeeld blijven?
Wat Ester betreft: als het aan ons had gelegen,
dan had de koning NIET Ahasveros geheten
maar Xerxes.

TOEN de voorlopige
werkvertaling klaarkwam, las ik daarin:
'en het geschiedde in de dagen van Xerxes',
DAT vond ik heel verrassend,
want ik kende de koning alleen maar als Achasjverosj
en er ging ineens een hele andere wereld
voor mij open.
Ik dacht:
aha, is DAT nu die XERXES
die ik alleen maar uit de klassieke Griekse literatuur ken?

WE hebben er toen
aanvankelijk voor gekozen
om die naam Xerxes in onze vertaling te gebruiken,
om diezelfde reden:
dat lezers zouden kunnen zien
in welk historisch kader ze deze koning
moeten plaatsen!

UITEINDELIJK
heeft de begeleidingscommissie besloten
om TOCH de naam Ahasveros te gebruiken,
en wel omdat een lezer die de bijbel kent,
tot zijn ontsteltenis zou ontdekken dat de naam Ahasveros uit de tekst verdwenen was,
en zou denken: wat krijgen we nu,
er staat ineens
Xerxes!

EN
in de tweede plaats
omdat de naam Ahasveros
niet ALLEEN maar in de bijbel voorkomt,
maar omdat je die naam OOK tegenkomt in musea,
in de toelichtende tekst bij schilderijen
waarop de maaltijd bij Ester
is afgebeeld ...

DIE NAAM
heeft een traditie van eeuwen
en daarom heeft het ook zijn nadelen
om die naam ineens te vervangen
door het Griekse equivalent Xerxes;
taalkundig gezien zou het heel goed kunnen,
maar op grond van de traditie
heeft men toch gekozen
voor Ahasveros [zie:
myDiary 9/01/'04]!

HET
BLIJFT
een vraag hoe we omgaan
met de consistentie tussen vertalingen
van verschillende
bijbelboeken.

We hebben het al
even in verband met die eunuch genoemd:
tussen Genesis & Ester is een bepaald verband, daar kun je iets mee;
maar houden we ook rekening met andere bijbelboeken
die al vertaald zijn
of juist niet?

ER
STAAN
in de tekst
formules,
vaste uitdrukkingen die in verschillende
oudtestamentische teksten
voorkomen:
DIE moeten natuurlijk
zoveel mogelijk op dezelfde manier
worden vertaald als ze hetzelfde betekenen
en in soortgelijke contexten
worden gebruikt?

DAAR zijn
lijsten van aangelegd!
Er wordt dus bij het vertalen van een boek
rekening gehouden met de vertaling
zoals die is vastgelegd in
zo'n lijst ...

Iedereen
krijgt ook telkens de vertalingen
van de andere vertaalkoppels,
zodat je WEET hoe anderen problemen
hebben opgelost en bepaalde woorden of uitdrukkingen
vertaald hebben.

ER IS
ook onderling contact
over bepaalde kwesties,
telefonisch of via
e-mail.

En verder
hebben we een handboek
waarin allerlei afspraken vastgelegd zijn,
dat groeit en groeit in de loop der jaren nog steeds;
ook beslissingen over allerlei
details zijn daarin
opgenomen.

Bijvoorbeeld
of je moet vertalen
met 'u hebt' of 'u heeft',
en of we ons bij verwijswoorden
wel of niet houden aan het grammaticale geslacht van de zelfstandige naamwoorden waarnaar verwezen wordt:
DAT zijn kleinigheden, maar het is natuurlijk WEL van belang dat
dat in de HELE bijbel op
dezelfde manier
gebeurt.

Want
ook al bestaat
de bijbel uit boeken van zeer uiteenlopende aard:
de vertaling moet toch EEN consistent
Geheel worden?

Ik hoop
iets dergelijks
op den duur dan ook te bereiken
met mijn 'eigen' bijdragen
aan myDi!

Tot
nu toe
is het een zeer divers
allegaartje uit diverse jaren,
omstandigheden,
bronnen
en toevallige samenloop
van verschillende omstandigheden:
'iets' is op een bepaald moment interessant
omdat ik het 'ben tegengekomen',
er al langer mee bezig was
of wat
tevoorschijn kwam
bij het opruimen van oude dozen & kisten,
iets wat 'gewoon gebeurt',
in de krant staat,
uit een boek dat ik aan het lezen ben,
mensen die ik
tegenkom.

EN
TOCH
krijgt zelfs
ZO'N uiteenlopend
myDigedoe
een bepaalde "EENHEID"
[nooit door dwang te bereiken!]
door de wijze van kijken en de
manier waarop je dingen
interpreteert,
verandert,
aanpast,
omschrijft & herschrijft;
wat vroeger miljoenen, duizenden,
honderden,
tientallen eeuwen
duurde,
schijnt NU
steeds sneller te gaan
in het verloop van elke dag
die we nog leven:
dat noem ik dan ook
eigenlijk liever
'menswording' ~
dan 'ontkerkelijking'
met myDi als middel, vorm
& voorlopige 'doelstelling' van
bevrijdende/ontdekkende
'[r]evolutie'.

engel