mydizakdoekjes leggen [niemand zeggen]

We dachten meestal (?) dat de Midden- & Oost-Europese landen na de 2de WO een vrij radicale overgang maakten naar het communisme. Die grepen de regeringsmacht, zorgden ervoor dat hun politieke tegenstanders werden uitgeschakeld en dat alle lagen van de overheid werden ont-daan van 'ongewenste elementen', ofwel nationaal-socialisten en fascisten. Uit onderzoek blijkt dat hier weinig van klopt, ook al hielden commu-nistische leiders graag het beeld in stand van een ingrijpende personele schoonmaak. In het boek van Liesbeth van de Grift beschrijft zij 'n Roe-meende cartoon waarop een man voor zijn kledingkast staat: de uniformen in zijn kast dragen de emblemen van de opeenvolgende autoritaire regimes die in zijn land aan de macht waren. Velen ruilden dat can de fascistische beweging in voor die met de hamer en sikkel. Oud nieuws!!

Zij kwam op dit onderwerp via haar vorige werkgever: de Alfred Mozer Stichting, die de PvdA in 1990 oprichtte om Oost-Europese landen na de val van de muur te helpen met het opbouwen van een democratie. Alfred Mozer was de eerste Internationale secretaris van de partij. Dat werk was heel internationaal, heel interessant, maar als historicus had zij toch de neiging om verder in de geschiedenis terug te kijken. Dat helpt, zo vond zij, om de problemen in Oost-Europese democratieen beter te begrijpen. Zij heeft daarom de overgang van Roemenie vergeleken met die van Oost-Duitsland. Uiteindelijk bleken er tussen die twee landen grote verschillen te bestaan. In Roemenie wist de communistische partij in 'n zeer korte tijd van duizend naar een paar miljoen leden te groeien. Dat kon niet zonder ook voormalige fascisten te accepteren. Toen de com-munistische partij in 1945 de macht greep, besloten de nieuwe machthebbers om gevangengenomen leden van de IJzeren Garde vrij te laten.

Zij eisten daarbij alleen maar gehoorzaamheid aan het nieuwe bewind. Al snel kwamen vroegere leden van de IJzeren Garde in de nieuwe ge-heime dienst. Het belangrijkste criterium voor toelating was niet zozeer je politieke verleden, maar je vakkennis. Dat die breuk niet zo radicaal
was, is ook niet zongek. Die twee ideologieën stonden elkaar naar het leven, maar vooral omdat zij concurrenten waren. Fascisme en commu-nisme hebben totalitaire wortels. In Oost-Duitsland was er een andere situatie, waardoor de communistische overheid voor 90% bestond uit nieuwe mensen: in Duitslamd waren de nationaal-socialisten al veel langer aan de macht dan in Roemenie, waardoor de tegenstellingen veel groter waren. Daar kwam nog bij dat de communisten zich nog de situatie herinnerden van 1918-1919, toen dd machtsgreep mislukte en zij achteraf concludeerden dat de zuivering halfslachtig was doorgevoerd en dat wilden zij niet nog eens laten gebeuren. De verschillen en over-eenkomsten tussen verschillende landen in de loop van tientallen eeuwen zijn altijd weer verbazend en verontrustend. Men lijkt vaak te zweven
tussen massale executies, verbanning, gevangenschap en/of actieve/passieve collaboratie tussen gewezen vijanden. In de Joodse opstand tegen de Romeinen was het ook al niet zoveel anders met modernen & conservatieven, armen & rijken, farizeeërs en Sadduceeërs, zeloten & 'pacifisten' ...