mydiopportunisme: nieuwe liedjes op oude melodie?!

Dat was het beeld dat christenen van Joden hadden toen Karel de Vijfde aan de vooravond van de Opstand & de daaropvolgende "Tachtigjarige Oorlog" een einde maakte aan de Joodse aanwezigheid in ons land. Karel V gaf de Joden de schuld van het opkomend protestantisme in de Ne- derlanden en liet hen daarom dan ook in 1546 uitwijzen. De beruchte hertog van Alva zorgde ervoor dat ze in 1570 ook daadwerkelijk moesten vertrekken. Enkele Joden konden overigens toch in de Nederlanden blijven wonen in die tijd (bijvoorbeeld in Groningen).

In de decennia daarop verloor Spanje zijn greep op de noordelijk Nederlanden en werd hier het calvinisme de mest dominante godsdienst en dat veranderde veel! Er ontstond een nieuwe staat die voortaan officieel gewetensvrijheid nastreefde - waar in de praktijk overigens lang niet altijd echt evenveel van terecht kwam. In deze staat lag de macht over het algemeen in handen van religieus rekkelijken en men gaf er dan ook wel openlijk toe dat dit toelaten van o.a. Rijke Portugese Joden met zeer uitgebreide handelscontacten heel erg goed was voor de economie!

Er ontstond in de noordelijke Nederlanden 'n voor Joden relatief mild klimaat, waarvan de Remonstrantie van Hugo de Groot een goed voorbeeld vormt. In 1615 gaven de Staten van Holland en West-Friesland opdracht aan Adriaan Pauw en Hugo de Groot om een voorstel te doen voor een reglement waaraan de Joden zich in deze provincie voortaan moesten houden. De Remonstrantie nopende de orde dije in de landen van Hollandt ende West-Friesland dijent gestelt op de Jodenvan Hugo de Groot is voor ons bewaard gebleven. In zijn Remonstrantie verdedigde Hugo de Groot waarom joden zijns inziens in Holland zouden moeten worden toegelaten en waarom ze er dan dus ook godsdienstvrijheid zouden moeten genieten. Niet bepaald omdat hij nu zo vreselijk positief stond tegenover joden - hij geloofde onder andere dat ze de christenen vijandig gezind waren en rituele moorden plegden - maar hij vond de redenen om joden toe te laten wel zwaarder wegen dan de redenen om dit niet te doen. Bij deze afweging speelden naar eigen zeggen slechts enkel redenen 'vuijt Goodes Woordt ende de natuijre van de rechte lijeffde' mee en liet hij redenen 'dije genomen zijn 'vuijt de hoppe van neeringhe en de proffijt (dije doch eerlicker Wijse medewel mogen betracht werden)' buiten beschouwing. 'T is kennelijck dat Godt wilt dat zij [de joden] ergens blijven. Waerom dan hijer nijet, Zoo well als elders, naedijen elders devselve reden plaets heeft, dije hijer can werden geallegeert?