mydimedia~ethiek

Hoe maak je op 'n goede manier keuzes? Niet alleen op basis van normen & waarden: je hebt ook nog
spiritualiteit nodig! Diverse wetenschappelijke onderzoeken bevestigen 't: groter keuzevrijheid leidt tot meer stress. In 'n geindividualiseerde samenleving, waarin religie & traditie steeds minder houvast bieden
komt 't steeds meer op jezelf aan terwijl 't keuzeaanbod van producten & diensten van sauzen tot oplei-dingen, sterk is toegenomen. Voor allen die graag wil weten hoe zij zich in hun eentje nog 'n weg kunnen banen door die keuzejungle, bestaat er 'n scala aan 'keuzeboeken'. EEN v/d laatste op dit gebied: "VRIJ OM TE KIEZEN" ~ "KEUZES MAKEN IN 'N MEDIACULTUUR" v. Timon Ramaker.
Wat onderscheidt zijn theorie van al die andere?

Volgens veel boeken ligt 't antwoord in jezelf, & zal 'n gedegen introspectie tot goede keuzes leiden.

't Credo v/d meeste keuzeboeken is altijd: "wees trouw aan jezelf!", of "doe wat je hart je ingeeft!" Maar ik vraag me af: is 't automatisch slecht als je ergens buiten jezelf
richting zoekt?

TR's antwoord op deze vraag is 'nee'!
In veel boeken blijft de lezer alleen voor 't keuzeproces staan, maar TR stelt dat we wel wat hulp kunnen gebruiken: 'n kompas & 'n goede gids zijn nu onontbeerlijk?

In onze keuzecultuur
wordt benadrukt dat 't van keuzes afhangt of iemand 'n zinvol leven krijgt & dat werkt beklemmend!
Wie gelooft dat "G d" [of 'de natuur'] ons 't leven schenkt, weet dat 't leven geen autobiografie is
& blijft ontspannen.

Voor TR, die zelf protestants is, is de bijbel als 'n kompas, & kunnen vrienden als gids functioneren.

Als mens sta je in relatie tot andere mensen & "G d" ['de natuurwetten']: ook als je niet in 'g d' of de natuur gelooft, kan de bijbel 'n houvast bieden. Dit vele tientallen eeuwen oude boek staat immers bol van 'n ethiek, die ook i/d hedendaagse maatschappij nog zeer toepasselijk is?!

Maar wat heeft ethiek te maken met keuzeprocessen?

Bij keuzes maken waardeer je 't ene boven 't andere: je maakt dus keuzes vanuit bepaalde waarden & 'n
morele visie! Hij grijpt terug op 'n bekende metafoor v/d menselijke geest als 'n ijsberg:
"Het topje v/d ijsberg is zichtbaar voor anderen & voor jezelf. Dat is 't bewuste. Maar wat onder water ligt, 't grootste gedeelte v/d ijsberg, is [nog meestal] onbekend. Dat is 't [onderbewuste] Onbewuste!"

De keuzes die je maakt, zijn dus voor 'n groot deel afhankelijk van ons onbewuste.

Maar dat is 'n gedachte die al heel vaak is uitgewerkt in keuzeboeken: wat maakt TR's benadering dan bijzonder? Hij koppelt 't onbewuste aan ethiek: hoe verder we onder water gaan, des te dieper de morele
kracht wordt. Boven water liggen de normen van 'n persoon, maar onder water liggen de echte belangrijke
waarden. Journalisten kunnen de regel hanteren dat zij altijd hun bronnen beschermen: dat is afhankelijk van 'n waarde die zij belangrijk vinden, bijvoorbeeld betrouwbaarheid. Waarden zijn afhankelijk van onze
morele visie: wat is go{e}d & wat niet ~ wat voor 'n leven wil JIJ leiden? Helemaal onder aan die ijsberg
zit de spiritualiteit & 'christenen' [e.d.] geloven & ervaren dat 'g d' ['natuur'] zelf
'onder water' in ons werkt!

TR: "Volgens mij heeft 't veel zin om naar je onbewuste te kijken. Niemand is natuurlijk volledig transparant voor zichzelf. Maar ke moet integritiet blijven nastreven, erachter zien te komen wat je moti-veert, wat jouw 'ethiek' is. Dat is 'n lastig proces, & daar heb je GUTS voor nodig!"

Keuzes sijn dus afhankelijk van normen, waarden, 'n morele visie, & 'n zekere spiritualiteit.

Maar hoe vrij ben je als 'christen' om keuzes te maken? Als christen wil je leven volgens de bijbel, die je morele regels aanreikt. Worden keuzes dan alleen nog afhankelijk van "het Woord"?

De filosoof Bernard Williams maakt 't onderscheid tussen ethiek & moraal.
Moraliteit is 'n stelsel van plichten, die afgeleid zijn van 'n archimedisch punt, 'n externe autoriteit die on-feilbaar is. Zo'n punt is voor iedereen verschillend: volgens de ene mens id dat "G d", voor de andere is dat 'n filosofische theorie of ideaal!

Als we moreel handelen, dan volgen we volgens BW plichten op, die ons zijn ingegeven door dat archime-dische punt. Maar plichten leiden vaak tot meer kwaads dan goeds. We moeten buiten 't kader treden, &
ons afvragen: wat vind IK hiervan? Wat vind IK go{e}d! DAN gaan we ethiek bedrijven. Ethiek komt van binnenuit, NIET van 'n moreel instituut. 't Gaat bij ethiek om karakter & zelfreflectie.

TR begrijpt dit punt, maar vindt 't onderscheid dat BW maakt wat karikaturaal:
"Mijn interpretatie v/d bijbel is NIET gesloten. Als je de bijbel ziet als 'n autoriteit die jou plichten oplegt
dan kun je ook 'n soort van 'talibanethiek' krijgen: 't blindelings opvolgen van geboden [en verboden] die
extern zijn, ZONDER zelf 'intern' kritische reflectie te leveren. DAT zijn morele lessen met 't 'pistool op de borst'!"

Christelijke ethiek is [volgens TR] GEEN 'regelethiek': "Ik zie de bijbel niet als 'n wetboek.
De bijbelse geboden wijzen naar cruciale waarden; ze helpen je op weg; ze dagen je uit keuzes te maken!
Moraliteit die gereduceerd is tot 'n stelsel regels, heeft niks meer met 't 'goede' ta maken!"

Maar we hebben toch wel regels nodig?

"Natuurlijk zijn die nodig, maar Yehosjoea wijst op 'n realiteit die groter is dan 'n stelsel regels. Hij wijst in de bijbel vaak naar 't hart, & zegt dat we altijd verbonden moeten blijven met onze morele visie!"

BW richtte z'n kritiek op moraliteit deels op 't 'morele instituut' v/d orthodoxe christenen.
TR probeert 't christendom te verlossen van deze moraliteit & juist de christelijke ethiek naar de voorgrond te brengen.

BW propageert 'n ethiek v/d oud-Grieken, EEN die geen plichtenstelsel introduceert, maar gericht is op de vraag: 'wat is 'n goed leven'? Volgens TR is de bijbelse ethiek NIET louter 'n stelsel van plichten, maar net zo goed een die vraagt 'wat is 'n goed leven'?!

In z'n boek neemt TR zelf de proef op de som: hij interpreteert de Tien Geboden op 'n vrije{re} manier & past ze toe op de hedendaagse maatschappij, die gedomineerd wordt door de massamedia. De Tien Ge-boden vormen dan NIET langer 'n wetboek, maar geven ons 'n inzicht in hoe we ons leven kunnen inrich-ten! Volgens TR leggen ze je GEEN moreel stelsel op, maar dagen ze ons uit om na te denken, uit te
zoeken wat voor ons belangrijk is: "Daarmee wordt de bijbel OOK voor niet-christenen weer interessant{er}!"

"GIJ ZULT GEEN KARAKTERMOORD PLEGEN!"

TR onderzoekt in z'n boek hoe de Tien Geboden op 'n actureler manier geinterpreteerd kunnen worden.
Hij past ze toe op de hedendaagse maatschappij, die gedomineerd wordt door de media.

Neem 't gebod 'gij zult niet doden': volgens TR stelt Yesjoea dat dit gebod MEER behelst dan puur en alleen maar moord. Volgens Yesjoe duidt dit gebod OOK op 't aantasten van andermans leven op allerlei
andere vlakken, bijvoorbeeld door 'karaktermoord'! In 'n gedigitaliseerde wereld kan iedereen z'n mening
spuien, anoniem iemand verdacht maken, of simpelweg beledigen. 't Gebod roept op om deze vormen
van karaktermoord NIET te plegen: de bijbel stelt dat we andermans leven moeten respecteren.

TR:"De morele visie v/d bijbel zoekt naar levensruimte & wil die beschermen.
Fit gebod vraagt ons om de waardigheid v/d ander te beschermen - OOK als we het NIET
met 't eens zijn!"

'n Ander gebod luidt dat we geen 'afgodsbeelden' mogen maken [van wat dan ook]!
Hoe passen we dit toe op de massamediamaatschappij? Niemand maakt immers nog 'afgodsbeeldjes'?
Volgens TR zijn we uit 't oog verloren dat producten als schoenen, mobieltjes, of iPods e.d. instrumenten zijn. We zien ze [maar al te vaak] als doel op zichzelf: er is 'n ware cultus van consumptieproducten ontstaan, & deze producten zijn als 'moderne afgodsbeelden'!

Met dank aan Herbert Rolden in Trouw:
deVerdieping/religie&filosofie/woensdag 12 augustus 2009