mydiecht & mydionecht: toen nu & straks ..........

Mensen
hebben nu
natuurlijk de neiging
om heel veel overbodig lawaai te maken voor helemaal niets
vooral als ze zich vervelen of eenzaam en alleen zijn,
boos, gefrustreerd, zielig, gewond
& in de war!

Om dat soort apenstreken wat in te perken
en te bezweren verzon [en verzint] men van alles en nog wat:
optochten & demonstraties, processies & bidstonden,
rituelen & amusementsprogramma's
& uitdrijvingen?

Er was dus altijd al wel
veel uiterlijk vertoon & poppenkasterij, carnaval~ & circusgedoe, Jomandisme en de
gebruikelijke Ratelbanderij van halfdebielen, megamongolen, haatzaaiers
& stichters van bewegingen
...

Maar daarachter
zat ook meestal 'n samenleving van gelovigen in de ene of andere religie
of ideologie?!

Met een eigen vorm van authentieke spiritualiteit:
mensen hebben nu eenmaal onderlinge zorg nodig.

Ook ons eigen hart van Nederland
had dus tussen 1300 & 1600 in Utrecht zorg
voor elkaar & 'de anderen'.

In alle tijden
kun je overal ter wereld wel
'n dergelijke koppeling ontdekken
tussen hier/nu~ & 't namaals?

Het begrip zieleheil
is typisch menselijk & het keert altijd wel weer terug bij ons
op de een of andere wijze!

Zorgden
Utrechtse roomskatholieken
voor elkaar met de bedoeling om zelf een goede plaats in de hemel
te kunnen verdienen? Volgens de algemeen gangbare opvatting was dat vaak eigenlijk wel zo? Kijk maar,
zeggen geschiedschrijvers die in dat oeroude kielzog meevaren: met al die aflaten & poespas kon je ook je zieleheil [of dat van anderen] kopen & ook door goede werken,
boetedoeningen, schenkingen
ensow
...

Die roomskatholieke Kerk
van voor de Reformatie zou zeer berekenend zijn geweest en men moest hen dan ook veel geld geven om er zelf na de dood beter van te worden?! De Kerk zelf was de grootste geld-
wolf in die tijd: die vroeg overal geld voor zonder verder enige harde garantie te kunnen geven over een
veilig plaatsje in de hemel! Ook moslims en protestanten, sekten en allerlei andere bewegingen laten 't zieleheil over aan hun versie van God terwijl zij zelf ook 'n vinger [of meer]
in de heilspap willen houden?

Maar dat is beeldvorming
der hele & halve gelovigen van buitenaf gezien!?
Je moet ook onderscheid dus gaan maken tussen eenvoudiger & ingewikkelder natuurlijk of evangelisch begrip en het kerkrechtelijk ge-
en misbruik van die term! Er zijn duidelijk verschillen tussen eenvoudig menselijk gevoel & machtsstructu-ren van willekeurige tempelpriesters, medicijnmannen & ~vrouwen,
pronkpriesters & superpausen
etcetera.

Op basis van oorkonden
& cijferreeksen kunnen we ook naderhand laten zien dat zowel de geinstitutiona-
liseerde als informele armenzorg in laatmiddeleeuws Utrecht [bijvoorbeeld] veel groter was dan algemeen
aanvankelijk wel gedacht werd & dat deze zorg vooral ook
uit gewone betrokkenheid/aandacht
voortkwam.

Primair lag de zorg bij de buurt!
Volgens een natuurlijke opvatting van zieleheil zorgden buurtgenoten
voor elkaar. Dat had verder niets te maken met 't kopen, verkopen of zeker stellen
van zieleheil & gedoe.

Volgens de traditie
bleven geld en goederen binnen de familie. Er gingen legaten naar de kerk. Pas vanaf
de dertiende eeuw werd het mogelijk om schenkingen aan de kerk te doen: erflaters stichtten dan altaren
& betaalden voor missen, schonken de kerk allerlei liturgische objecten en dergelijke.
ZO
kon een rijkere
familie zichzelf dan ook wat nader profileren in
HET
gemeenschapshuis van die tijden nog bij uitstek,
DE
kerk! En vooral 'n eigen altaar en graf waren dan ook zeer in trek?!
Tot in de veertiende eeuw werd alleen
de absolute top v/d samenleving in de kerk begraven:
iedereen lag min of meer broederlijk/zusterlijk {& vooral ook kinderlijk!} en veelal volkomen anoniem op het algemene kerkhof in 'gewijde grond'? Maar door schenkingen a/d kerk,
altijd omwille v/h zieleheil, konden mensen voortaan ook 'n eigen graf IN de kerk verkrijgen: 't argument
van 't zieleheil was een voorwaarde geworden: het getuigde van de juiste gezindheid en wij zouden dat nu
'vrome correctheid' noemen of 'bijgelovige gewoonte & volkstraditie' of iets dergelijks, want uiteraard hoeft
zo'n argument helemaal nog niet de innerlijke houding en overtuiging te weerspiegelen, dat verschilt ook heel sterk per mens & individu?! Hoe zit het dan verder nog met al die documenten waarin er gesproken werd over 't vagevuur, over allerlei straffen en zeer strenge voorschriften
& nadere bepalingen?
DAN
ging 't vaak om juridische bronnen of moralistische tractaten:
dat soort van 'officiele' documenten zeggen dus
eigenlijk maar heel weinig over het persoonlijke geloofsleven! Die benadering is veel teveel gedacht van-uit de opvatting dat de leer belangrijk is voor persoonlijke vroomheid? Maar dat is toch nog maar zelden
het geval, ook nu nog niet! Het hele begrip vagevuur
komt in die Utrechtse bronnen van toen
nauwelijks voor.
DAT
is dan ook precies waar sommige historici de fout zijn ingegaan:
door de officiele voorschriften rechtstreeks te willen verbinden met de geloofspraktijk. De kerk had toen nog niet [of niet meer] zoveel invloed: over het echte kerkbezoek is helemaal niet zoveel bekend, we weten alleen maar met zekerheid
dat de meeste mensen met Kerstmis en Pasen in de kerk zaten. Van een broederschap, een standen-organisatie, zeg maar een middeleeuwse soort Rotary of Lions, woonde maar slecht een derde trouw de broederschapsmissen bij, zo kun je zien in die bewaarde archieven! Eigenlijk verschillen al die diverse en zeer verschillende uiteenlopende middeleeuwers helemaal niet zoveel van ons: ze leefden vanuit 't besef
dat ze alleen nog maar tijdens hun leven iets konden doen! Ze deden dat vanuit een natuurlijk menselijk
gevoel voor naastenliefde & 'zieleheil'?! In die archieven [ook van andere tijden, plaatsen & 'geloven'] is
het duidelijk dat er vele voorbeelden zijn van schenkingen
aan allerlei religieuze/sociale
goede doelen
...

Ook
ZONDER
dat daarvan verder iets bij de kerk terechtkwam. Middeleeuwers leefden heel wat minder in de alomtegenwoordige schaduw van de dood, de pest & de oorlog
als we later wel hebben verondersteld?!

In 1307 bepaalden de stichters
van 'n fonds dat 't geld
ALLEEN
aan de armen ten goede mocht komen en die moesten dan ook op alle zon~ & feestdagen geld krijgen! Er mocht GEEN geld besteed worden aan 'n kapel: bewijs dan maar eens dat men dit [alleen maar] deed om 'een plaats i/d hemel'
te verkrijgen
...

Verzoening
was een belangrijk begrip i/d Middeleeuwen,
niet alleen maar in de vorm van vroomheid, maar
ook heel concreet. Buren zegenden 'n stervende buurtgenoot: dit gebaar hield vergeving in en bezegelde
de wederzijdse verbondenheid. Jaarlijkse grote [of kleine] processies kunnen ook betekenen voor 'n ieder
die eraan meedoet dat mensen eindelijk weer eens samen kletsen, iets weer samen doen: familieleden herdenken, gemeenschap delen ~ onder & naast al dat officieel vastgelegde & gedocumenteerde liggen dus ook altijd wel weer overal de gewone menselijke vreugde van meedogende mededeelzaamheid & de gewone kinderlijke vreugde & sociale verbondenheid
die wat voor geloof dan ook
mensen kan schenken!!

Naarmate Utrecht steeds welvarender werd,
veranderde er wel iets: net als nu vonden de wat rijkere stads-
burgers het ook best wel heel prettig om hun voornaamheid & belang te etaleren en halverwege de veer-tiende eeuw werd de kerk dan ook steeds meer een soort van podium: eerder een kwestie van ijdelheid dan van berekenende vroomheid, meer iets van traditioneel bijgeloof dan van echte geloofsovertuigingen
mag je gerust aannemen?!
HIER
zie je al het opkomende individualisme zich botvieren in de elite die zich
van 't gewone volk wil onderscheiden & dat gaat steeds maar weer verder & door tot op de huidige mydi~
dag van vandaag. Hoe rijker de samenleving werd, des te minder de opgezwollen elite nog met 't gewone
volk te maken wilde hebben. Zo wilde ook Erasmus al niet meer meelopen met 'n processie: hij vond dat alles maar poppenkast, zei hij. Met al dit soort van argumenten & tegenargumenten begonnen al die di-verse mensen zich alsmaar verder los te maken van verouderende collectieve tradities, gewoonten & kerk-regels! Armenzorg krijgt in de zestiende eeuw
MINDER
prioriteit: sommige fondsen gebruikten de gelden
ten eigen bate & gingen er volop mee speculeren. Misschien is dat ook wel weer iets wat je zag in Amerika
en Rusland, China en de nieuwe kolonies, handelscentra
& innoviteitenbedrijfjes met hun
groeipotentieel!?

Het standsbewustzijn
werd na aanvankelijke collectieve gevoelens
& praktijken als burenhulp & vrijwilligers-werk steeds weer meer expliciet & dominant?!
Mede daarom geloven we nu dus niet zomaar meer dat al die oude middeleeuwers & wereldwijde kolonisten allemaal leefden in de schaduw van de dood
& ellende.

Als je rondkijkt in [bijvoorbeeld] Utrecht dan zie je
OOK
heel veel denk~ & doekracht: in 1122 is de Oude-gracht gegraven en ook TOEN stonden er al negen kerken en enkele kloosters en paleizen en had Utrecht
vier internationale jaarmarkten en er was vreselijk veel centrale activiteit wat echt niet goed te combineren
valt met een angstige benauwde overdreven bange samenleving voor mogelijke bedreigingen & rampen?
OOK
de feesten waren er talrijk vooral in de donkere tijd, in de winters:
uitbundige feesten, vrijersfeesten!

De term
memento mori
~ gedenk te sterven ~
is vaak uitgelegd als een voortdurend doodsbesef?

Maar het is ook juist een uiting van een mentaliteit om uitgerekend hier en nu goed te leven met elkaar!

Ook
DAARIN
verschilden die ouwe mistige middeleeuwers
niet zoveel van ons zoals we nu
zijn [geworden]!

Je kunt dus telkens weer
allerlei lessen trekken uit ons onderzoek naar het verleden via al onze Tijd~ & Ruimtereisjes! Al die uiterlijke manifestaties van 'vroomheid' [joods/christelijk/islamitisch e.d.] zeggen ons dus eigenlijk maar heel weinig over de geleefde & beleefde religiositeit, of over 'de ziel'! Als je alleen
maar naar die buitenkant kijkt [of de resterende documenten & paperassen], zoals velen voor ons nu al
hebben gedaan [historici & populisten of niet], dan
MIS
je de echte binnenkant,
de innerlijke religiositeit!

Het
past buitenstaanders
niet om te oordelen
over de persoonlijke belevenis van religie: daar past alleen
nog maar gewone beleefde
terughoudendheid,
OOK
politiek gezien.
Kenmerk van menszijn & meer mens
worden is risico, geduld, opmerkzaamheid, aandacht,
inzicht, liefde, vergevingsgezindheid
& echtheid.