Moord & doodslag: of liever wat anders?!
Ook
al is
Purim van dit
jaar 2004 alweer
meer dan 3 weken geleden:
toch nog maar even terug naar dit feest
vanwege de aktualiteit en de brood-nodige
afwisseling van spijs
{die doet
eten?}!
Evolutie
van de godsdienst
van het 'oude' Israel
tot het jodendom
en van het Israelitische volk tot joden
is een leuk onderwerp,
maar gaat 'n
beetje mijn myDi-boekje te buiten:
in TeNaCH (de Hebreeuwse Bijbel)
worden trouwens alleen maar
de eerste fasen van dat proces
vastgelegd.
Niettemin zijn de boeken Esther
en Dani'el,
die geen van beide melding maken van
historische gebeurtenissen,
voor historici van belang als getuigenissen
van een veranderend nationaal
bewustzijn.
Zij vertellen respectievelijk het verhaal
van een vrouw
en een man
die hoog aanzien verwerven aan het koninklijk hof
van een wereldrijk waarin joden slechts
EEN van de vele volken zijn.
Esther, die koningin wordt van het Perzische rijk,
gebruikt haar macht om de joden
tegen hun vijanden te wapenen.
Ook Dani'el, die hoveling, raadsman en
'opper-magier' wordt
in dienst van de koning van Babel,
behaalt een grote, zij het niptere overwinning,
op zijn vijanden en krijgt voortdurend
apocalyptische visioenen
waarin Babel en navolgende rijken vernietigd worden,
terwijl Dani'els eigen volk
zegeviert.
In het boek Esther wordt weliswaar
een veel mildere houding aangenomen
tegenover het Perzische rijk dan in het boek Dani'el
tegenover het
Babylonische, het Perzische en het Griekse,
maar beide boeken hebben voor welk rijk dan ook
maar weinig aandacht.
En in beide boeken is al een patroon
herkenbaar
dat in 2500 jaar joodse geschiedenis
talloze malen
herhaald zal worden.
In dit patroon vormen de joden
een herkenbare,
kwetsbare minderheid,
door sommigen gehaat,
maar groeiend en bloeiend dankzij hun talent
{Esthers schoonheid & Dani'els grote begaafdheid}
en integriteit.
Hun kans op overleving is afhankelijk
van hun bereidheid
risico's te nemen voor elkaar,
van hun talent om bescherming te verkrijgen van
de hoogste kringen,
en hun vermogen om op het juiste moment
de loop der gebeurtenissen in te schatten -
vooral waar het gevaarlijke gebeurtenissen betreft.
Trouw aan de joodse godsdienst hoeft niet altijd
deel uit te maken van de joodse identiteit of
de joodse zelfverdediging.
Het boek Esther - waarvan de opname in de bijbel
even merkwaardig is als die van het boek Prediker -
markeert een soort toespitsing in de scheiding tussen
de joodse lotsbestemming
en de joodse godsdienst.
G*D wordt in dit boek niet genoemd,
en waar de joden als een duidelijke minderheid
in het Perzische rijk
ter sprake komen,
wordt hun godsdienst niet eens
als secundair kenmerk
van hun identiteit genoemd.
Zij zijn alleen maar een etnische groep,
en het boek Esther is het verhaal van
een zegevierende periode
in hun geschiedenis.
De 'oude' koningin van Persia
heeft haar echtgenoot
beledigd
en de koning besluit
een nieuwe vrouw te nemen.
De mooiste meisjes uit het gebied
worden naar de hoofdstad Susan gebracht.
Esther,
een door haar neef Mordechai geadopteerde wees,
behaagt hem het meest en wordt zijn koningin.
Het feit dat ze haar joodse identiteit
voor Achasjverosj verbergt,
suggereert dat deze een nadeel is,
maar ze heeft er geen bezwaar tegen
een Pers te trouwen
en doet blijkbaar geen pogingen
om haar godsdienstplichten
zelfs maar in het geheim
te vervullen.
Intussen weigert Mordechai,
in de tweede verhaallijn van het boek,
te knielen of te buigen voor Haman,
die kort tevoren tot eerste minister is bevorderd
en bij koninklijk decreet recht heeft
op dit eerbetoon.
De hovelingen dringen er bij Mordechai -
die niet zo lang daarvoor
een moordaanslag op de koning
heeft verijdeld
door koningin Esther
te waarschuwen - op aan te gehoorzamen,
maar hij 'maakte hun duidelijk
dat hij een jood was'.
Verder blijkt uit het boek
geen enkele betrokkenheid met
of verwijzing naar G*D.
Haman zegt dan tegen Achasjverosj:
"Er is een volk, onaangepast, verstrooid en
verspreid onder de volken
in al de gewesten van uw koninkrijk,
waarvan de wetten verschillen
van die van elk ander volk
en dat de wetten van de koning
niet gehoorzaamd;
en het is niet in het belang van uwe majesteit
om hen te gedogen.
Als het uwe majesteit behaagt,
laat er dan een bevelschrift worden
uitgevaardigd om hen uit te roeien,
en ik zal tienduizend talenten zilver betalen
aan de hofmeesters
om in de koninklijke schatkist
te storten."
{Esther 3:9-10}
Vermoedelijk wil Haman dat zilver bemachtigen
door de joden
te plunderen die vermoord zullen worden.
De reactie van de joden op dit bevelschrift
is merkwaardig:
"Toen Mordechai hoorde
wat er allemaal was voorgevallen,
scheurde Mordechai zijn kleren en hulde zich
in zak en as (...).
In ieder gewest waar het bevel en besluit van de koning
bekend werd,
was er eveneens een diepe rouw onder de joden, met vasten,
wenen,
en klagen, en iedereen zat in zak
en as."
{Es 4:1,3}
Vasten en in zak en as zitten waren
in het oude Israel soms
tekenen van berouw,
maar Mordechai zegt niets over zonde,
hij roept de joden niet op tot berouw,
en noemt het koninklijk decreet
nergens het werk van God.
Vasten en in zak en as zitten waren ook tekenen
van rouw,
en dat lijkt hier
van toepassing te zijn.
Tot slot kon men ook vasten
en in zak en as zitten
in combinatie met gebed, en wel bij een persoonlijke
en vooral bij
een grote nationale crisis.
Maar vreemd genoeg richt noch Mordechai
noch een van de joden
die nu in levensgevaar verkeren,
zich in gebed tot de Heer.
Dit is des te verwonderlijker
omdat het bevel zo'n
sterke gelijkenis vertoont
met dat andere bevel,
dat Farao in zijn tijd uitvaardigde
tegen de mannelijke kinderen
van de Israelieten.
Bij die gelegenheid riepen
de Israelieten in Egypte
welbewust hun God aan,
'hun hulpgeroep steeg op
tot G*D' en
hij hoorde het en
kwam hen te hulp!
Het roepen van de joden in Persia
stijgt niet op tot God.
God onderneemt niets
om hen te helpen,
en nergens laten ze blijken
dat ze hulp van hem verwachten.
Integendeel,
door hun eigen moed en vindingrijkheid
weten ze aan het gevaar
te ontkomen.
Als Esther bang is om ongevraagd
naar de koning toe te gaan,
een grove overtreding van de regels
van het hof,
dringt Mordechai bij haar aan:
"Verbeeld u niet dat u,
van alle joden,
het er levend vanaf zult brengen,
omdat u in het paleis
van de koning bent.
Integendeel, wanneer u in deze crisis
blijft zwijgen,
dan zal de redding en bevrijding
voor de joden
uit een nadere hoek komen, terwijl u en
uw vaders huis
te gronde zullen gaan.
En wie weet, misschien hebt u
uw koninklijke waardigheid juist
voor zo'n crisis verworven."
{Es 4:13-14}
Motdechai geeft Esther een dringende
maar wereldse raad,
zoals ook de meer algemene raad van Prediker
over een soortgelijke
kwestie werelds is:
"Twee zijn beter dan een,
omdat zij een grotere kans maken
op hun verdiensten. Want wanneer zij vallen,
kan de een de ander
overeind helpen; maar wee hem die alleen is
en valt zonder metgezel
om hem overeind te helpen!
Bovendien, wanneer twee tezamen liggen,
hebben zij het warm; maar hoe kan hij die alleen is
warm worden?
Ook kunnen twee, wanneer iemand hen aanvalt,
zich tegen hem
teweerstellen.
Een drievoudig snoer wordt niet
gemakkelijk
verbroken!" {Prediker 4:9-12}
Zoals we al eerder opmerkten verwijst Prediker
vaak naar God, zij het terloops;
Esther verwijst nooit naar hem.
Maar het is denkbaar dat Prediker in omstandigheden
als in het boek
Esther zich min of meer hetzelfde zou gedragen
als Esther & Mordechai?
Ook hij zou maar weinig tot of over God spreken.
Sommige gedeelten uit Prediker klinken inderdaad
als een tamelijk
vermoeide raadgeving aan
een hoveling:
"Beschimp een koning
zelfs niet te midden van uw vertrouwelingen,
beschimp een rijke zelfs niet
in uw slaapkamer;
want een vogel in de lucht zou de uitspraak
over kunnen brengen,
en een gevleugelde het woord
bekend kunnen maken!" {P 10:22}
Het boek Esther is tot op zekere hoogte
het boek Prediker
in praktijk gebracht ...
Esther neemt het risico dat Mordechai haar opdringt,
en ze wint met glans.
De koning, nog steeds verliefd,
biedt haar zijn halve koninkrijk aan.
Inplaats daarvan vestigt ze zijn aandacht
op het feit dat Haman
de openbare executie van Mordechai voorbereidt,
de man die,
zoals de koning 'toevallig'
in de paleisarchieven heeft ontdekt,
hem vroeger eens gewaarschuwd heeft toen er
een moordaanslag
beraamd werd.
Ook vertelt Esther de koning
over Hamans plan
om de joden uit te roeien,
het volk waartoe zij, zoals ze nu onthult,
zelf behoort.
In woede ontstoken schenkt de koning
Hamans vermogen
aan Mordechai,
hij spietst Haman op
aan de paal die Haman
voor Mordechai had op-gericht, en
stelt bij koninklijk besluit
een dag van onschendbaarheid
voor de joden in, waarop deze zich op
al hun vijanden
kunnen wreken:
"Wanneer een volk of gewest hen aanvalt,
dan mogen zij
hun strijdkrachten, tezamen met hun vrouwen en kinderen,
uitroeien,
vermoorden en verdelgen,
en hun bezittingen plunderen -
op een enkele dag in al de gewesten van koning Achasjverosj,
namelijk op de dertiende dag van de twaalfde maand,
dat is de maand Adar."
{Es 8:11-12}
[Ester vraagt er nog een dag bij,
en de koning willigt haar verzoek in!}
Het is nu bijna donker
en ik voel mijn schouders weer verkrampen, dus:
genoeg ellende en vreugde aangehoord
voor dit moment!
Het lijkt wel wat op de Hutu's & de Tutsi's,
Soenni & Sjia,
Links & Rechts, Pim & Volkert,
Homo's & Hetero's, Blank & Zwart,
Pro's & Contra's,
Rooms & Protestants,
Conservatief & Progressief,
Republicans & Democrats,
Boeren & Nomaden,
Rijk & Arm, You & Me or any other
severe division
of interests?
Dagelijkse
Krantenkoppen Spreken Boekdelen!
Wat doen wij met onze verschillen van mening
met anderen
& onszelf?
Kiezen of delen, kopen of stelen en
wie niet buigen wil kan barsten of wat voor
reactievariatie dan ook,
je komt niet uit onder het kiezen
ter 'linker- of rechterzijde'?
Ik wens ieder een gezellige avond:
in te vullen op geheel eigen wijze
{zonder geweld!}?!?
Een andere keer gaat de ouwe taaie Ch@i
misschien weer verder met Mosje of Mordechai
en wat daar verder nog tussenin zit
en op volgt?
Wees maar voorzichtig en koelbloedig:
geniet er maar van
nu het nog kan
en maak er het beste van .............
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
~~~~~~~~~~~~
al is
Purim van dit
jaar 2004 alweer
meer dan 3 weken geleden:
toch nog maar even terug naar dit feest
vanwege de aktualiteit en de brood-nodige
afwisseling van spijs
{die doet
eten?}!
Evolutie
van de godsdienst
van het 'oude' Israel
tot het jodendom
en van het Israelitische volk tot joden
is een leuk onderwerp,
maar gaat 'n
beetje mijn myDi-boekje te buiten:
in TeNaCH (de Hebreeuwse Bijbel)
worden trouwens alleen maar
de eerste fasen van dat proces
vastgelegd.
Niettemin zijn de boeken Esther
en Dani'el,
die geen van beide melding maken van
historische gebeurtenissen,
voor historici van belang als getuigenissen
van een veranderend nationaal
bewustzijn.
Zij vertellen respectievelijk het verhaal
van een vrouw
en een man
die hoog aanzien verwerven aan het koninklijk hof
van een wereldrijk waarin joden slechts
EEN van de vele volken zijn.
Esther, die koningin wordt van het Perzische rijk,
gebruikt haar macht om de joden
tegen hun vijanden te wapenen.
Ook Dani'el, die hoveling, raadsman en
'opper-magier' wordt
in dienst van de koning van Babel,
behaalt een grote, zij het niptere overwinning,
op zijn vijanden en krijgt voortdurend
apocalyptische visioenen
waarin Babel en navolgende rijken vernietigd worden,
terwijl Dani'els eigen volk
zegeviert.
In het boek Esther wordt weliswaar
een veel mildere houding aangenomen
tegenover het Perzische rijk dan in het boek Dani'el
tegenover het
Babylonische, het Perzische en het Griekse,
maar beide boeken hebben voor welk rijk dan ook
maar weinig aandacht.
En in beide boeken is al een patroon
herkenbaar
dat in 2500 jaar joodse geschiedenis
talloze malen
herhaald zal worden.
In dit patroon vormen de joden
een herkenbare,
kwetsbare minderheid,
door sommigen gehaat,
maar groeiend en bloeiend dankzij hun talent
{Esthers schoonheid & Dani'els grote begaafdheid}
en integriteit.
Hun kans op overleving is afhankelijk
van hun bereidheid
risico's te nemen voor elkaar,
van hun talent om bescherming te verkrijgen van
de hoogste kringen,
en hun vermogen om op het juiste moment
de loop der gebeurtenissen in te schatten -
vooral waar het gevaarlijke gebeurtenissen betreft.
Trouw aan de joodse godsdienst hoeft niet altijd
deel uit te maken van de joodse identiteit of
de joodse zelfverdediging.
Het boek Esther - waarvan de opname in de bijbel
even merkwaardig is als die van het boek Prediker -
markeert een soort toespitsing in de scheiding tussen
de joodse lotsbestemming
en de joodse godsdienst.
G*D wordt in dit boek niet genoemd,
en waar de joden als een duidelijke minderheid
in het Perzische rijk
ter sprake komen,
wordt hun godsdienst niet eens
als secundair kenmerk
van hun identiteit genoemd.
Zij zijn alleen maar een etnische groep,
en het boek Esther is het verhaal van
een zegevierende periode
in hun geschiedenis.
De 'oude' koningin van Persia
heeft haar echtgenoot
beledigd
en de koning besluit
een nieuwe vrouw te nemen.
De mooiste meisjes uit het gebied
worden naar de hoofdstad Susan gebracht.
Esther,
een door haar neef Mordechai geadopteerde wees,
behaagt hem het meest en wordt zijn koningin.
Het feit dat ze haar joodse identiteit
voor Achasjverosj verbergt,
suggereert dat deze een nadeel is,
maar ze heeft er geen bezwaar tegen
een Pers te trouwen
en doet blijkbaar geen pogingen
om haar godsdienstplichten
zelfs maar in het geheim
te vervullen.
Intussen weigert Mordechai,
in de tweede verhaallijn van het boek,
te knielen of te buigen voor Haman,
die kort tevoren tot eerste minister is bevorderd
en bij koninklijk decreet recht heeft
op dit eerbetoon.
De hovelingen dringen er bij Mordechai -
die niet zo lang daarvoor
een moordaanslag op de koning
heeft verijdeld
door koningin Esther
te waarschuwen - op aan te gehoorzamen,
maar hij 'maakte hun duidelijk
dat hij een jood was'.
Verder blijkt uit het boek
geen enkele betrokkenheid met
of verwijzing naar G*D.
Haman zegt dan tegen Achasjverosj:
"Er is een volk, onaangepast, verstrooid en
verspreid onder de volken
in al de gewesten van uw koninkrijk,
waarvan de wetten verschillen
van die van elk ander volk
en dat de wetten van de koning
niet gehoorzaamd;
en het is niet in het belang van uwe majesteit
om hen te gedogen.
Als het uwe majesteit behaagt,
laat er dan een bevelschrift worden
uitgevaardigd om hen uit te roeien,
en ik zal tienduizend talenten zilver betalen
aan de hofmeesters
om in de koninklijke schatkist
te storten."
{Esther 3:9-10}
Vermoedelijk wil Haman dat zilver bemachtigen
door de joden
te plunderen die vermoord zullen worden.
De reactie van de joden op dit bevelschrift
is merkwaardig:
"Toen Mordechai hoorde
wat er allemaal was voorgevallen,
scheurde Mordechai zijn kleren en hulde zich
in zak en as (...).
In ieder gewest waar het bevel en besluit van de koning
bekend werd,
was er eveneens een diepe rouw onder de joden, met vasten,
wenen,
en klagen, en iedereen zat in zak
en as."
{Es 4:1,3}
Vasten en in zak en as zitten waren
in het oude Israel soms
tekenen van berouw,
maar Mordechai zegt niets over zonde,
hij roept de joden niet op tot berouw,
en noemt het koninklijk decreet
nergens het werk van God.
Vasten en in zak en as zitten waren ook tekenen
van rouw,
en dat lijkt hier
van toepassing te zijn.
Tot slot kon men ook vasten
en in zak en as zitten
in combinatie met gebed, en wel bij een persoonlijke
en vooral bij
een grote nationale crisis.
Maar vreemd genoeg richt noch Mordechai
noch een van de joden
die nu in levensgevaar verkeren,
zich in gebed tot de Heer.
Dit is des te verwonderlijker
omdat het bevel zo'n
sterke gelijkenis vertoont
met dat andere bevel,
dat Farao in zijn tijd uitvaardigde
tegen de mannelijke kinderen
van de Israelieten.
Bij die gelegenheid riepen
de Israelieten in Egypte
welbewust hun God aan,
'hun hulpgeroep steeg op
tot G*D' en
hij hoorde het en
kwam hen te hulp!
Het roepen van de joden in Persia
stijgt niet op tot God.
God onderneemt niets
om hen te helpen,
en nergens laten ze blijken
dat ze hulp van hem verwachten.
Integendeel,
door hun eigen moed en vindingrijkheid
weten ze aan het gevaar
te ontkomen.
Als Esther bang is om ongevraagd
naar de koning toe te gaan,
een grove overtreding van de regels
van het hof,
dringt Mordechai bij haar aan:
"Verbeeld u niet dat u,
van alle joden,
het er levend vanaf zult brengen,
omdat u in het paleis
van de koning bent.
Integendeel, wanneer u in deze crisis
blijft zwijgen,
dan zal de redding en bevrijding
voor de joden
uit een nadere hoek komen, terwijl u en
uw vaders huis
te gronde zullen gaan.
En wie weet, misschien hebt u
uw koninklijke waardigheid juist
voor zo'n crisis verworven."
{Es 4:13-14}
Motdechai geeft Esther een dringende
maar wereldse raad,
zoals ook de meer algemene raad van Prediker
over een soortgelijke
kwestie werelds is:
"Twee zijn beter dan een,
omdat zij een grotere kans maken
op hun verdiensten. Want wanneer zij vallen,
kan de een de ander
overeind helpen; maar wee hem die alleen is
en valt zonder metgezel
om hem overeind te helpen!
Bovendien, wanneer twee tezamen liggen,
hebben zij het warm; maar hoe kan hij die alleen is
warm worden?
Ook kunnen twee, wanneer iemand hen aanvalt,
zich tegen hem
teweerstellen.
Een drievoudig snoer wordt niet
gemakkelijk
verbroken!" {Prediker 4:9-12}
Zoals we al eerder opmerkten verwijst Prediker
vaak naar God, zij het terloops;
Esther verwijst nooit naar hem.
Maar het is denkbaar dat Prediker in omstandigheden
als in het boek
Esther zich min of meer hetzelfde zou gedragen
als Esther & Mordechai?
Ook hij zou maar weinig tot of over God spreken.
Sommige gedeelten uit Prediker klinken inderdaad
als een tamelijk
vermoeide raadgeving aan
een hoveling:
"Beschimp een koning
zelfs niet te midden van uw vertrouwelingen,
beschimp een rijke zelfs niet
in uw slaapkamer;
want een vogel in de lucht zou de uitspraak
over kunnen brengen,
en een gevleugelde het woord
bekend kunnen maken!" {P 10:22}
Het boek Esther is tot op zekere hoogte
het boek Prediker
in praktijk gebracht ...
Esther neemt het risico dat Mordechai haar opdringt,
en ze wint met glans.
De koning, nog steeds verliefd,
biedt haar zijn halve koninkrijk aan.
Inplaats daarvan vestigt ze zijn aandacht
op het feit dat Haman
de openbare executie van Mordechai voorbereidt,
de man die,
zoals de koning 'toevallig'
in de paleisarchieven heeft ontdekt,
hem vroeger eens gewaarschuwd heeft toen er
een moordaanslag
beraamd werd.
Ook vertelt Esther de koning
over Hamans plan
om de joden uit te roeien,
het volk waartoe zij, zoals ze nu onthult,
zelf behoort.
In woede ontstoken schenkt de koning
Hamans vermogen
aan Mordechai,
hij spietst Haman op
aan de paal die Haman
voor Mordechai had op-gericht, en
stelt bij koninklijk besluit
een dag van onschendbaarheid
voor de joden in, waarop deze zich op
al hun vijanden
kunnen wreken:
"Wanneer een volk of gewest hen aanvalt,
dan mogen zij
hun strijdkrachten, tezamen met hun vrouwen en kinderen,
uitroeien,
vermoorden en verdelgen,
en hun bezittingen plunderen -
op een enkele dag in al de gewesten van koning Achasjverosj,
namelijk op de dertiende dag van de twaalfde maand,
dat is de maand Adar."
{Es 8:11-12}
[Ester vraagt er nog een dag bij,
en de koning willigt haar verzoek in!}
Het is nu bijna donker
en ik voel mijn schouders weer verkrampen, dus:
genoeg ellende en vreugde aangehoord
voor dit moment!
Het lijkt wel wat op de Hutu's & de Tutsi's,
Soenni & Sjia,
Links & Rechts, Pim & Volkert,
Homo's & Hetero's, Blank & Zwart,
Pro's & Contra's,
Rooms & Protestants,
Conservatief & Progressief,
Republicans & Democrats,
Boeren & Nomaden,
Rijk & Arm, You & Me or any other
severe division
of interests?
Dagelijkse
Krantenkoppen Spreken Boekdelen!
Wat doen wij met onze verschillen van mening
met anderen
& onszelf?
Kiezen of delen, kopen of stelen en
wie niet buigen wil kan barsten of wat voor
reactievariatie dan ook,
je komt niet uit onder het kiezen
ter 'linker- of rechterzijde'?
Ik wens ieder een gezellige avond:
in te vullen op geheel eigen wijze
{zonder geweld!}?!?
Een andere keer gaat de ouwe taaie Ch@i
misschien weer verder met Mosje of Mordechai
en wat daar verder nog tussenin zit
en op volgt?
Wees maar voorzichtig en koelbloedig:
geniet er maar van
nu het nog kan
en maak er het beste van .............
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
~~~~~~~~~~~~
27 mrt 2004 - bewerkt op 03 dec 2007
- meld ongepast verhaal
Log in om een reactie te plaatsen.
- O 03 okt 2026 QQ BM ANTIZIONISME 32 Pas toen ik voor ‘t eerst….
- O 02 okt 2026 IK WIST ZEKER DAT HET {QQLEQ} ooit zo zou gebeuren
- O 01 okt 2026 Nu ik er achteraf op terugkijk, vervult het me met
- O 01 okt 2026 In ‘t laatste deel v/d Zionistische QQleQSchriften
- O 01 okt 2026 Ook al was hij ‘n Hongaarse Jood die in Oostenrijk
- O 30 sep 2026 Herzl deed daadwerkelijk voor de QQLEQ krant ver-
- O 30 sep 2026 27Het is ook een vreemde opmerking voor zo’n aan-
- O 30 sep 2026 QQLEQ Theodor HERZL schreef: “De Antisemieten gaan
- O 29 sep 2026 Toch valt ‘t de lieve QQLEQLEZER best nog wel vaak
- O 29 sep 2026 EENS TE MEER LIJKEN ER BIJ HEM GEEN VRAGEN te zijn
- O 29 sep 2026 MAAR QQLEQ HERZL IS COMPLEET I/D bàn van zelfs z’n
- O 28 sep 2026 VERDEROP i/d Qqq-tekst keert dan ook nòch ‘t woord
- O 28 sep 2026 ‘QQLEQ-PALESTINA is ons onvergetelijke historische
- O 28 sep 2026 Tijdens Herzls korte QQLEQ loopbaan ~ bedenk dat
- O 28 sep 2026 QQLEQHERZL zag ‘n kroningsplechtigheid voor zich ~