in de elfde en twaalfde eeuw weer vernietigd om zo plaats te kunnen maken voor nòg groter, statiger gebouwen, gefinancierd door aller lei westerse prinsen, koningen en keizers, die door deze mecenaattraditie hùn band met de kerk bezegelden.
De preromaanse kunst, ontstaan rond de eerste millenniumwisseling in Italië, verspreidt zich alras via Frankrijk naar Duitsland en Spanje, en daarna naar England en de rest van Europa.
Ondanks enkele nationale kenmerken kent de Romaanse kunst overal een eenheid van stijl, die deze tot een specifiek Europese kunst maakt: de gevel wordt met pedagogische bedoelingen voorzien van veel beeldhouwwerk en het schip is monumentaal.
De ontwikkeling van de kloosterorden vanaf de hervorming van Cluny draagt bij tot de bloei van de Romaanse bouwkunst en er komen nu ook steeds meer abdijen langs de diverse bedevaartsroutes, zoals in Conques, Moissac, Le Bec-Hellouin, Vêzelay en op de Mont Saint-Michel.
Aan het begin van de twaalfde eeuw telt de orde van Cluny al enkele honderden abdijen die elkaar qua architectuur en qua schoonheid van de kunstwerken die ze herbergen, de loef proberen af te steken?
Zij stellen de schoonheid van de liturgie voor als een loftuiting op de goddelijke pracht en bevorderen de contemplatie ervan: typisch 't ontdekken, herhalen, vernietigen, opbouwen, evolueren, revolutioneren, dat streeft naar een zeker evenwicht dat altijd weer vroeger of later verstoord zal worden van binnenuit of buitenaf, waarna er bij leven eb welzijn eenzelfde proces gaat plaatsvinden op een ietwat hoger of lager niveau, net als met de meeste andere levensvormen, natuurwetten, menselijke constructies & al wat daaruit voorkomt?!