Met die Verlichting kwam er ook 'n nieuwe manier van geloven op.
Je kunt nu bijna overal ook zien dat er eigenlijk twee paradigma's [voorbeelden] naast elkaar bestaan. Een klassieke vorm van geloof, die zich nog sterk blijft verbinden aan de [ver]oude[rde] belijdenissen van de kerken, en moderner vormen die nu sterk beinvloed zijn door 't kritische denken van de Verlichting. Het verschil zit dus niet meer alleen maar in concrete geloofsvoorstellingen, maar [vooral] in de onderliggende raam- & netwerken of patronen van 't denken & leven. Binnen het eerste paradigma tonen mensen meestal weinig moeite met de vanouds zo vertrouwde voorstellingen. "God" is 'de almachtige Vader' & "Schepper": Yehosjoea is gekomen voor onze talloze zonden & gebreken, tekortkomingen & chaotische verwardheden.
De bijbel is "Gods onfeilbare woord", met een eenvoudige simpele boodschap & moraal! En alleen wie zo gelooft is verzekerd van een hemelse toekomst: al met al 'n totaliteit aan 'waarheid', waarin nog maar heel weinig vragen onbeantwoord blijven? Ietwat moderner gelovigen kunnen daarmee nu nog maar moeilijk uit de voeten.
Onder hen heeft zich zo ongeveer de laatste honderd jaar een nieuw 'opkomend' paradigma ontwikkeld.
In deze benadering komt 't geloven op wezenlijk andere wijze ter sprake. Minder als een kant & klare waarheid, maar veel meer als een zeer beweeglijke zoektocht in alle mogelijke [en onmogelijke] richtingen.
Want of "g d" 'almachtig' is & of Yesjoea nu wel of niet kwam 'om onze zonden op zich te nemen', is nog maar de vraag [naast vele andere vragen & [on]mogelijke antwoorden.
Hoe je de bijbel leest of je 'n hemel voorstelt is evenmin eenvoudig meer of alleen maar zwartwit. Een eenduidig antwoord voor alle plaatsen & tijden lijkt dus voortaan onmogelijk? Deze laatste benadering noemde men ook wel 'het product van de ontmoeting van 't christendom met de moderne & postmoderne wereld, met alle wetenschappen, historische disciplines, religieus pluralisme & de overal aanwezige culturele diversiteit'. Door de opkomst van natuur- & menswetenschappen zijn kerken & hun vormen van theologie dus grondig veranderd, & ook nog eens door de steeds intensiever ontmoeting met totaal andere volkeren & culturen. Mede dankzij de Verlichting{en} is er een gezonder zelfkritiek losgekomen, en groeide het bewustzijn 'hoe het christendom heeft bijgedragen aan racisme, seksisme, nationalisme, fascisme, exclusiviteitsdenken & talloze andere [min of meer] schadelijke ideologietjes'! Waarvan acte: het speelt nu dag & nacht jaar in jaar uit mee in bijna alles wat we voortaan doen & laten, zeggen en verzwijgen ...