Killing me softly with ...

FdW: Ik (Frans de Waal) ben 'n sterk voorstander van wat David Hume stelde: dat de rede de slaaf is van onze aandriften. We hebben onze moraal niet v/d grond af aan op hoeven bouwen: we bouwden voort op 't stevig fundament dat we als sociale wezens hebben mee-gekregen. Toch sta ik afkerig tegenover de gedachte dat 'n chimp 'n 'moreel wezen' zou zijn, want voor moraal volstaan gevoelens niet.

We proberen 'n (zo) logisch & samenhangend (mogelijk) systeem op te zetten, we debatteren over de vraag of de doodstraf wel strookt met ideeën over 'heiligheid' v/h leven, of over de vraag of nietgekozen seksuele oriëntatie 'fout' kan zijn: dàt zijn zeer typisch menselijke kwesties! We weten niet of andere dieren zich afvragen of handelingen die henzelf niet raken, 'gepast zijn'. De grote pionier i/h onder-zoek naar moraliteit, Edward Westermarck, verklaarde wat morele emoties zo bijzonder maakt: "Ze staan lòs van iemands eigen situatie, ze gaan over goed & kwaad & doen dat op 'n abstract niveau, los van belangen." Dàt maakt menselijke moraliteit uitzonderlijk, ze zoekt naar 'universele normen', uitgewerkt in 'n systeem van recht, contrôle & straf. En dáár komt religie weer om de hoek kijken. Men denke hierbij aan de verhalen die mededogen bepleiten, zoals de parabel v/d barmhartige Samaritaan.

Of eerlijkheid, i/d gelijkenis v/d werkers i/d wijngaard {'De laatsten zullen de eersten zijn, de eersten de laatsten'} etc. Dáár is 'n voorliefde voor beloning & straf (alsvanouds) & 'de maagden beërven de hemel: zondaars wacht 't hellevuur', aan toegevoegd, & 'r wordt veelvuldig tegemoet gekomen aan de diepe be-hoefte om 'geprezen te worden'? Mensen zijn zó gevoelig voor 'wat anderen zeggen', dat ze alleen maar de foto van 'n paar ogen op een muur hoeven te zien om al (enig) goed gedrag te gaan vertonen? Dàt verklaart waarschijnlijk ook 't (bijgelovig) beeld van 't 'alziend oog' als symbool v/d 'alwetende God' etcetera! We zijn de laatste jaren gewend geraakt aan 'n zeer fanatiek atheïsme, dat uitdraagt dat "God" 'niet groot' is (Christopher Hitchens), of zelfs 'n 'waanbeeld' (Richard Dawkins). Die 'nieuwe atheïsten' afficheren zichzelf als de 'begaafde slimmerikken', daarmee suggererend dat (alle) 'gelovigen' NÍET zo snugger zijn.

Ze eisen vertrouwen i/d 'wetenschap' & willen de ethiek baseren op 'n naturalistisch wereldbeeld. Ik (FdW) vind dat religieuze instellingen & hun openbare vertegenwoordigers - pausen, hun bis-schoppen, predikers/voorgangers, ayatollahs & rabbijnen (o.a.) - forse kritiek verdienen. Maar wat voor góeds levert 't op als je personen kwetst die waarde hechten aan (hun) religie (of wat voor merkwaardige overtuiging dan ook)? En wat nòg belangrijker is: welk alternatief biedt 'de wetenschap'? 't Is niet de taak (& taal) v/d wetenschap om 'de zin v/h leven' uit te vogelen (of te bekogelen/stenigen), & nòg minder om ons te vertellen 'hoe we dienen te leven'. Wij, wetenschappers, zijn goed in 't uitzoeken v/h 'waarom' der dingen, 'hoe ze nu eigenlijk werken', & ik denk dat de biologie ons kan helpen begrijpen wàt voor soort dieren we zijn & waaròm onze moraal is zoals ze is.

Maar 't bieden van 'n moreel kompas, dat is (nèt) 'n stapje tè vèr! [Wat mij betreft gaat 't om 'leren samenleven' zonder teveel ellende]!