ka db pa 157 aanvankelijk werden zo al die nieuwe

wetenschappelijke inzichten door katholieken noch protestanten bij voorbaat verworpen: de paus stemde met Copernicus' theorie in toen hij die voor 't eerst in 't Vaticaan uiteenzette, & zowel de eerste calvinisten als jezuïeten waren gretige wetenschapsbeoefenaars. Maar bij sommigen wekten al die nieuwe theorieën verontrusting. Hoe kon de hypothese van Copernicus worden verzoend me een letterlijke lezing van Genesis? Als er, zoals Galilei had geopperd, leven op de maan was, hoe stamden die mensen dan van Adam af?

Hoe konden de omwentelingen van de aarde worden verenigd met christos' hemelvaart? Vlg. de bijbel waren de hemel en de aarde ge-schapen ten bate van de mens: maar hoe kon 't dan zo zijn als die aarde 'zomaar' 'n planeet was die om 'n ONduidende ster draaide ...?

Met de oude vertrouwde allegorese zou 't voor christenen veel makkelijker geweest zijn om 'n houding te bepalen & te bewaren tegen-over hun vranderende wereld(beelden)? Die toenemende nadruk op de letterlijke betekenis van 't geschreven woord was 't product v/d vroegmoderne tijd: de wetenschappelijke neiging v/h vroegmoderne denken dwong de mensen ertoe waarheid te gaan opvatten als datge-ne wat overeenstemde met de wetmatigheden van de wereld om hen heen.

't Zou niet lang meer duren voordat sommige christenen zouden concluderen dat 'n boek alleen maar waar was als dat wat erin stond, historisch of wetenschappelijk aantoonbaar was.

't Joodse volk had zich nog niet overgegeven aan deze voorkeur voor letterlijkheid. 't Had in 1492 'n ramp doorgemaakt die velen 'n toe-vlucht deed zoeken in de mystieke troost v/d kabbala: in 1492 hadden de Katholieke Koningen, Ferdinand van Aragòn & Isabella van Cas-tilia, 't koninkrijk Granada veroverd, 't allerlaatste bolwerk v/d moslims in Europa. Joden & moslims werden voor de keus gesteld: 'n bekering tot 't christendom OF deportatie! Veel joden kozen voor de ballingschap & 'n aanzienlijk aantal vestigde zich nu voortaan weer in Palestina, inmiddels alweer 'n provincie v/h 't nieuwe Ottomaans rijk. Boeiend & afwisselend blijft 't door de verre/nabije eeuwen heen!