In 1859 publiceerde Charles Darwin (CD) z'n ...

ON THE ORIGIN OF SPECIES BY MEANS OF NATURAL SELECTION, (ka/db blz.183) waarmee 'n nieuwe fase intrad i/d wetenschaps-geschiedenis. Inplaats van, zoals Francis Bacon nog had gedaan, alleen maar feiten in te zamelen, kwam CD met de hypothese dat alle dieren, planten & mensen niet in hun definitieve vorm 'geschapen' waren, maar zich geleidelijk aan hadden ontwikkeld over 'n zeer lange periode van evolutionaire aanpassing(en) aan hun omgeving (& vice versa)! In 'n later werk, THE DESCENT OF MAN (1871), opperde hij dat HOMO SAPIENS ('sapjens' zich had ontwikkeld uit dezelfde oeraap als de gorilla & de chimpansee.

De ORIGIN OF SPECIES was dus 'n zeer sobere, zorgvuldige uiteenzetting van 'n wetenschappelijke theorie die veel belangstelling had gewekt bij 't publiek: op de dag van 't verschijnen werden 'r meteen al 1400 exemplaren van verkocht. 't Was niet CD's bedoeling om godsdiensten aan te vallen & aanvankelijk kwam 'r nog maar weinig respons uit religieuze hoek. Veel feller werd gereageerd toen 7 anglicaanse geestelijken in 1861 hun ESSAYS & REVIEWS publiceerden, waarin de historischkritische methode aan 'n algemeen publiek uitgelegd werd. Nú konden ook léken kennisnemen v/h feit dat de Pentateuch niet door Mosjeh was geschreven, & de Psalmen niet door Dawied! Bijbelse wonderen waren niets anders lite-raire stijlfiguren & moesten niet letterlijk worden opgevat, & de meeste gebeurtenissen die i/d Bijbelboeken werden beschreven, hadden beslist nooit (zó plaatsgevonden?! De auteurs van ESSAYS & REVIEWS betoogden dat de Bijbel niet op 'n zeer speciale manier moest behandeld worden, maar met dezelfde kritische gestrengheid tegemoet moest worden getreden als elke andere tekst uit de oudheid ...

Niet 't darwinisme maar de historisch-kritische methode was aan 't eind v/d 19de eeuw HÈT twistpunt tussen vrijzinnige & 'rechtzinnige' christenen: de vrijzinnigen meenden dat 'historisch-kritische benadering' op de lange duur zou leiden tot 'n beter begrip v/d bijbelboeken.

In de ogen v/d zg. 'rechtzinnigen' stond de historische bijbelkritiek evenwel juist voor alles wat er mìs was met de wereld sinds de Ver-lichting had afgerekend met de (valse bijgelovige) 'zekerheden' van weleer! In 1888 verscheen ROBERT ELSMERE v/d Britse romanschrijf-ster Mrs. Humphrey Ward, 'nnverhaal over 'n jonge predikant die vanwege de historische bijbelkritiek van z'n (oude) geloof viel: 't werd 'n ware bestseller, waaruit valt af te leiden dat 'n zeer groot deel v/h publiek met Roberts dilemma kon meevoelen?! Zoals z'n vrouw zei:
"ALS DE EUANGELIËN NIET FEITELIJK, HISTORISCH WAARZIJN, DAN KAN IK NIET INZIEN IN WELK OPZICHT ZE DAN WÈL WAARZIJN, OF WAARDE HEBBEN!"

'n Gevoel dat velen ook vandaag de myDidag nog zullen herkennen.