Holocaust/shoah nog steeds traumatisch in Litouwen

De Nederlander Robert van Voren ('59) is hoogleraar politicologie aan de Vytautas Universiteit in de Litouwse stad Kaunas.

Hij presenteert vandaag een boek over de Holocaust in Litouwen, waarin hij onder meer vergelijkingen trekt met Nederland.


Waarom was dit boek nodig?

"De Holocaust drukt hier zwaar op de samenleving. De Litouwers moeten met dit aspect van de geschiedenis in het reine komen, voordat ze verder kunnen. Het is een zeer traumatische ervaring geweest, net als de rest van de twintigste eeuw voor Litouwen vreselijk dramatisch is verlopen. Daarin kende Litouwen drie bezettingen: eerst door de sovjets, toen door de nazi's & daarna weer door de USSR. Ze zien zich daarom altijd als slachtoffers van de geschiedenis. Maar bij de Holocaust waren ze niet alleen slachtoffer maar ook dader. Nergens zijn Joden ZO snel en ZO massaal met actieve deelname van de lokale bevolking vermoord!"


Waar merk je dat aan?

"Er valt een stilte als dit onderwerp ter sprake komt. Mijn vrienden en collega's weten inmiddels dat ik er altijd over begin, maar aanvankelijk vroegen ze aan mijn vrouw of ik kon ophouden met het aansnijden van nare onderwerpen. Men gaat meteen in het defensief. Er heerst hier een collectief traumatisch stresssyndroom. Dat komt niet alleen omdat de Litouwers zelf aan die moorden hebben deelgenomen, maar omdat sommigen van de ergste daders tegelijkertijd nationale helden zijn ~ ZIJ waren de partizanen die tegen de sovjets vochten!"


Wat is er dan gebeurd?

"Van 22 juni 1941, het moment dat de nazi's er binnenvielen, tot eind december '41 zijn daar 140.000 Joden over de kling gejaagd. Er waren er aan het begin van de oorlog naar schatting 207.000, daarvan haalde tweederde 't eind van dat jaar niet. De executies zijn vooral gepleegd door Litouwse politiebataljons, soms nadat dorpelingen de Joden naar hen toe hadden gedreven. Over DIE gebeurtenissen bestaan vreselijke beschrijvingen."


Maar dit alles moet in Litouwen toch allang bekend zijn?

"Er is wel onderzoek gedaan door wetenschappers, maar die publiceren vooral in 't buitenland & in wetenschappelijke kring. Bovendien zijn er Litouwse wetenschappers die allerlei onhoudbare verklaringen blijven geven. Zoals dat Litouwen weinig bos had waarin de Joden zich konden verbergen. Echt onzin, het is hier EEN groot bos!"


Wat is dan de verklaring?

"Ik vergelijk de gebeurtenissen onder meer met de situatie in Nederland, waar ook (heel) veel is gecollaboreerd
& ik laat zien dat collaboratie niet iets is dat alleen de Litouwers hebben meegemaakt ~ hoewel het hier wel erg gewelddadig was. Ook gebruik ik kennis uit de traumatologie om te laten zien WAAROM mensen die slachtoffer zijn tot dergelijke misdaden kunnen komen. Niet om het geweld te vergoelijken, maar als verklaring voor wat er is gebeurd."